Min Thae
July 26, 2026
Introduction
The central question posed by this article is simple: Is the Bamar armed resistance currently at a crossroads?
In political science terms, this refers to a Critical Juncture—translated here as a “crossroads.” A critical juncture is not a dead end; it is a fork in the road. Options exist, a choice must be made, and that decision will shape the fate of everyone involved. These choices will carry profound consequences, both for individuals and for the nation as a whole.
At such a juncture:
- Strategic choice matters far more than mere bravado. Courage must serve as the backbone to execute decisive choices, not replace them.
- Strategic foresight must take precedence over emotion and passion.
- Tightening organization and structure is more vital than raw, unstructured movement.
- Pragmatism—grounded in an understanding of current limits—must supersede blind optimism.
Now in 2026, after navigating five years of lessons, the distinction between what is desirable and what is feasible has become clear. It is time to thoroughly understand where we stand and where we ought to go.
Before moving forward, we must keep three fundamental factors in mind:
- The existing objective reality.
- The possible future scenarios.
- The real constraints and challenges.
To address these, we must apply the communist analytical concept of the “Three K’s” (Ka-Thone-Lone):
- Know the cause and effect (Kyoung-Kyo).
- Know the benefits and stakes (Kyo-Mat).
- Know the limitations (A-Kanta-A-That).
What Will We Choose?
If we agree that the Bamar armed resistance has indeed reached a critical juncture, several hard questions naturally follow:
- If pitted against each other, will you choose the Nation or the Ethnicity?
- Will you choose the Ethnicity or the Faction?
- Will you choose the Faction or the Organization?
- Will you choose the Organization or Yourself?
One thing is undeniable: this is a fight for survival. The populations and resistance forces of mainland Bamar regions face rough waters ahead. Our choices today will directly determine our fate tomorrow.
Depending on how you view the situation, different answers emerge:
- Viewing war strictly through a military lens yields one answer.
- Viewing war as an extension of politics yields another.
- Understanding the interplay between war and society provides a different perspective entirely.
- Framing war around self-interest leads to one path, while framing it around the nation’s future leads to another.
To choose correctly at this crossroads, we must be brutally, unflinchingly honest with ourselves. Many paths lie ahead—which one will the Bamar take?
The Given Reality (Structural Setting)
To make informed choices, we must first analyze the current structural setting—understanding the architecture of power and how it operates across military, political, economic, and geopolitical spheres.
Navigating this reality requires four key steps:
- Identifying the root causes of the conflict.
- Understanding the current structural reality.
- Making clear strategic choices.
- Methodically executing those choices.
The period between 2026 and 2030 looks fundamentally different from 2021 to 2025:
- 2021–2025 was defined by revolutionary momentum—an era driven by those willing to fight and die.
- 2026–2030 will be defined by strategic coherence—an era driven by those who can analyze and adapt.
Strategic vision will determine who survives the coming storm. Looking ahead, 2030 represents the short term, while 2040 and 2050 represent the long term. Our decisions today will echo for decades. Crucially, sound strategy cannot be built on the selfish mindset of “so long as I survive, let the rest perish.”
The Three Periods: How We Got Here
To think strategically, we must connect the past, present, and future:
In 2021, the military coup triggered mass public uprisings that surged into a national revolution. From this momentum, the armed resistance emerged. Weapons quickly gained immense popular appeal.
However, as the armed conflict dragged on, human nature asserted itself. Power dynamics shifted, warlordism and splintering took root, and some grew accustomed to the sway of the gun. As a result, public sentiment evolved:
- Initial excitement turned into doubt.
- Doubt turned into frustration.
- Frustration turned into disillusionment.
Meanwhile, the economic cost and side effects of prolonged conflict fell heavily on the public, leading to widespread “revolution fatigue.” Compounding this were factional infighting, personal ambitions, intensifying geopolitical pressures, and firmer stances from neighboring countries.
For the Bamar majority heartland, resistance fatigue is real, and the armed movement stands at a crossroads. Making the right Strategic Choice now will dictate entirely different outcomes for the future.
When Armed Resistance Suffers Suffocation
In conflict studies, when an armed movement reaches a deadlock, it must execute Strategic Adaptation to survive.
In the Bamar armed resistance, however, the capacity for strategic adaptation remains severely constrained by:
- An overabundance of commanders and commanders-in-chief (Boh-Min).
- A chaotic proliferation of splinter groups.
- Entangled, competing self-interests.
Failing to adapt to changing dynamics at this stage risks total collapse. This moment calls for tactical adjustments and shifts in operational style. Without them, the movement risks being ground down on its own track. Having spent years relying on ad-hoc, chaotic strategies to stifle the enemy, the Bamar resistance now finds itself suffocating from its own lack of structure.
How can it break free? Below are five strategic options to consider.
Option 1: Fight for Total Military Victory
Before choosing this path, ask yourself:
- Do you truly believe the slogan “No negotiations over blood debts”?
- Do you believe wars end without any form of negotiation or dialogue?
- Are you aware of the quiet, back-channel talks that often occur behind the scenes?
- Do you truly believe that military victory automatically guarantees democracy?
- Do you assume anti-dictatorship and democracy building are identical goals?
If military victory is pursued under the assumption that it automatically delivers democracy, that premise is flawed. If it is understood simply as a means to seize power, that is more realistic—but it requires treating war strictly as war.
If total military victory is the sole chosen path, five essential requirements must be met:
- Ammunition and arms supply.
- Manpower.
- Supply lines and logistics.
- External support.
- A unified, central command structure (Unified Command).
Currently, Bamar armed groups exhibit extreme external dependency. To date, the movement remains stuck at the level of an insurrection or rebellion rather than a fully developed revolution. Operationally, it relies heavily on hit-and-run tactics, guerrilla raids, and targeted assassinations without holding stable base areas.
In many ways, the current Bamar uprising resembles the post-1885 resistance following the fall of the Burmese kingdom—impulsive, localized, and fueled by raw indignation. It remains in an embryonic stage, characterized by collective, improvised leadership.
Can the Bamar resistance sustain an armed struggle without a unified military command? Until this fundamental hurdle is overcome, discussing grand outcomes is premature. If the strategy remains relying on raw manpower to absorb high casualties, it will continue down a reckless path. Furthermore, for a small third-world country like Myanmar, dismantling the regime in Naypyidaw is virtually impossible without direct military support from a neighboring country or a major international power.
Option 2: Surrender or Abandon the Armed Path
Surrender or demobilization is typically chosen by those suffering severe fatigue, those who no longer believe in armed struggle, or those left with no other options.
As an organizational strategy, formal surrender is a high-risk, double-edged sword. On one hand, it carries heavy political stigma; on the other, it offers immediate physical survival and a stark exit from conflict. Historically, formal surrender by entire organizations receives little praise in Myanmar’s civil war history, as history rarely honors the defeated.
However, an informal variant exists: many individuals choose to step away quietly without formal announcements, taking refuge in safe zones, urban areas, border towns (such as Mae Sot, Chiang Mai, or Bangkok), or abroad. This is an individual choice to distance oneself from armed conflict rather than a formal surrender. While viable for individuals, it offers no collective solution for the hundreds of thousands of youth on the ground with limited options.
Option 3: Seek Refuge Under Ethnic Resistance Organizations (EROs)
If military victory is unachievable in the short term, Naypyidaw cannot be taken, and laying down arms is rejected, another option is integrating into established Ethnic Resistance Organizations (EROs).
This can take three forms:
- Direct Integration: Joining ERO ranks as individual soldiers, adopting their uniforms and chain of command, driven simply by the desire to fight the military regime under any umbrella.
- Joint Operations: Maintaining a distinct organizational identity while operating alongside EROs in shared territories, temporarily adopting their uniforms or insignias as conditions require.
- Preserving Identity in Safe Spaces: Maintaining a distinct Bamar organizational identity while operating out of ERO-controlled safe havens to quietly rebuild strength. This requires high levels of trust. At a minimum, EROs must guarantee security and basic sustenance.
However, deep structural challenges exist:
- Inter-ethnic dynamics: As the Bamar constitute the ethnic majority, EROs (representing minority populations) are cautious about allowing large Bamar armed forces to permanently establish themselves in ethnic territories.
- Nationalist friction: While minority ethnic groups often find common ground among themselves, managing relations between Bamar majority nationalism and ethnic minority nationalisms requires delicate navigation to prevent friction.
- Security risks for EROs: Allowing a majority-group armed force into minority territory carries long-term political risks (“easy to invite, hard to evict”). Consequently, EROs may only permit Bamar forces to operate as perimeter guards or buffer zone forces—providing a security shield against regime forces while serving mutual tactical interests.
Option 4: Establish an Independent Bamar Base Area
Establishing a self-reliant Bamar base area and standing independently requires immense political and military discipline, strong public support, and favorable geography that does not provoke neighboring states.
While ethnic minority groups have historically established such bases with relative ease, it remains exceptionally difficult for the Bamar:
- Geographic constraints: Where can a Bamar base be established? The Bago Yoma is no longer viable, as Naypyidaw was built right beside it.
- Border realities:
- Thai Border (Karen/Mon/Karenni areas): Establishing an overt, independent Bamar military base here is constrained by Thai-Myanmar cross-border intelligence sharing and complex local relationships.
- Chinese Border (Kachin/Shan areas): Unlike the era of the Communist Party of Burma (CPB) in Panghsang, China no longer exports armed revolution. Today, the border zones are firmly controlled by the Wa (UWSA), Kokang (MNDAA), and Mong La (NDAA).
- Indian Border: India’s foreign policy and military relationship with the Myanmar military make it highly unlikely to host or arm Bamar insurgent bases.
- Bangladesh and Laos Borders: Geographically inaccessible or impractical for Bamar forces.
Given these constraints, Bamar forces must rely on strategic partnerships along ethnic borderlands:
- Kachin Border: Due to historical distrust of Bamar majority dominance, Kachin leadership is cautious about fostering large, independent Bamar forces. However, cooperative arrangements exist along border zones (such as Kanbalu, Kawlin, and Katha) as strategic buffers.
- Ta’ang (TNLA) Areas: Mutual interest has fostered close collaboration, though management of assertive Bamar leadership remains a delicate balance to avoid friction.
- Rakhine / Chin / Central Margins: Operations along the Rakhine Yoma, the Dry Zone margins, and the Ayeyarwady Delta borderland rely heavily on mutual buffer strategies with EROs rather than total territorial control.
Requirements for an Independent Base:
If Bamar forces commit to establishing a fully independent base, they must structure themselves systematically:
- Establish a clear Political Wing and Armed Wing.
- Build a coherent ideology—potentially leveraging an inclusive Bamar national identity rather than vague slogans to maintain cohesion.
- Build a unified command and a disciplined military structure while avoiding premature, decorative governance apparatuses (such as setting up police or administrative departments without the capacity to sustain them).
- Secure reliable revenue streams and logistics to acquire arms, levy systematic taxes, recruit personnel, and conduct structured military training.
- Develop effective air defense and counter-insurgency countermeasures against regime airstrikes.
Without these structures, relying on fragmented guerrilla tactics coordinated from afar results in an indecisive, chaotic approach. Without genuine commitment and clear strategy, such efforts will inevitably founder halfway.
Option 5: The Ceasefire and Negotiation Path
For the Bamar resistance, the negotiation path is deceptive—seemingly simple, yet deeply complex.
From the regime’s perspective, there is no single, unified Bamar political entity with which to negotiate. The military regime views young Bamar insurgents as short-term rebels rather than established political adversaries like the EROs. Consequently, the regime’s official stance toward Bamar resistance remains straightforward: unconditional surrender or total elimination.
However, just as the regime cannot completely eliminate EROs, it cannot easily eradicate a widespread Bamar uprising. This creates a destructive deadlock:
- The military regime applies a scorched-earth strategy (“cut the roots”).
- The Bamar resistance pursues a strategy of total annihilation (“root and branch”).
The result is a zero-sum game—a prolonged, indecisive war of attrition where both sides suffer heavy losses without achieving a breakthrough.
For the ceasefire path to become viable, Bamar forces would need a unified, distinct structure similar to ethnic armed groups. As it stands, the regime is far more likely to enter political negotiations with non-Bamar EROs than with Bamar resistance forces, owing to deep-seated political animosity between rival Bamar factions (“Red” vs. “Green”).
Furthermore, past public rhetoric from the resistance has restricted its own maneuverability:
- Slogans like “No negotiations over blood debts” or “Total elimination of the enemy.”
- Viewing any talk of peace, ceasefires, or dialogue as equivalent to treason or surrender.
By framing the conflict in absolute terms, the movement has limited its own political options, creating a strategic bottleneck.
Conclusion
The Bamar armed resistance stands at a critical juncture. Continuing with short-sighted, business-as-usual approaches without clear strategic decision-making will lead to severe collective setback.
It is time to drop pretense, acknowledge hard truths, and make decisive strategic choices. We must break out of this destructive deadlock. Sitting idly by out of fear of admitting hard realities will only prolong the paralysis.
Postscript
Regardless of past conflicts, leaders of both the armed resistance and the military institution must look beyond immediate power interests and factional animosities. A path exists that can unite the nation and its people.
This path is not simply a rerun of the National Ceasefire Agreement (NCA), nor is it a temporary truce, total annihilation, or glorified martyrdom.
The true common denominator is durable peace. The critical task ahead is finding a way for all parties to enter a meaningful peace process with dignity. That alone represents the outcome the public truly seeks.
Min Thae
July 26, 2026
မင်း သေ့
ဗမာ့လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှု လမ်းဆုံလမ်းခွ
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၆ ရက်နေ့
■ စကားချီး နိဒါန်း
ဒီဆောင်းပါးရဲ့ မေးခွန်းအဆိုကြမ်းက “ဗမာလက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှု လမ်းဆုံလမ်းခွ ရောက်နေပြီလား” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးဟာ – နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ သဘောတရားလာ၊ ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်တဲ့ [Critical Juncture] ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို “လမ်းဆုံလမ်းခွ” လို့ အနက်ဖော်၊ ကောက်နုတ်ထားခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ Critical Juncture ဆိုတာဟာ – လမ်းဆုံး မဟုတ်ဘူး။ လမ်းခွ ဖြစ်ပါတယ်။ တိတိကျကျ ပြောရရင်၊ “လမ်းဆုံလမ်းခွ” ဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုချင်တာက ရွေးချယ်စရာတွေ ရှိနေတယ်၊ ရွေးကို ရွေးရမယ့် အချိန်ကိုလည်း ရောက်နေတယ်၊ ကိုယ့်ရွေးချယ်မှုအပေါ် မူတည်ပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ ကြမ္မာကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းစီရင်နိုင်မယ့် အခြေအနေဖြစ်တယ်။ ဒီဆုံးဖြတ်ရွေးချယ်မှုတွေသည်ပင်လျှင်၊ ကိုယ့်တစ်ဦးချင်းအပေါ်နဲ့ တိုင်းပြည်တစ်ခုလုံးပေါ်မှာပါ သက်ရောက်မှုအားကြီးနိုင်တဲ့ ရွေးချယ်ဆုံးဖြတ်မှုတွေဖြစ်လာမယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။ ဒီအချိန်ဟာ လမ်းဆုံလမ်းခွကို ရောက်နေတာဖြစ်တာကြောင့်၊ ရဲရင့်မှုဆိုတာထက် ရွေးချယ်မှုက အခရာကျနေပါတယ်။ ရွေးချယ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသားလုပ်နိုင်ဖို့အတွက် ရဲရင့်မှုက နောက်က လိုက်ရတဲ့ အနေအထားဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ လမ်းဆုံလမ်းခွတွေမှာ စိတ်လှုပ်ရှားမှု၊ စိတ်ခံစားမှုတွေထက် မဟာဗျူဟာ အမြင်ကို ပိုဦးစားပေးရမယ့် အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။ လှုပ်ရှားမှုထက် စုဖွဲ့မှုကို ပိုပြီး တင်းကျပ်ရမည့် အခြေအေနဖြစ်ပါတယ်။ မျှော်လင့်ချက်ဆိုတာထက် မိမိရဲ့ တည်ဆဲ စွမ်းရည်အကန့်အသတ်ကို နားလည်သဘောပေါက်ပြီး လက်တွေ့ကျကျ ရှေ့ဆက်နိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ယခု ၂၀၂၆ ခုနှစ်ဟာ၊ ပြီးစီးခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်တာကာလရဲ့ သင်ခန်းစာတွေကိုလည်း ကျော်ဖြတ်ခဲ့ပြီးပြီ။ ဖြစ်နိုင်တာနဲ့ ဖြစ်ချင်တာအပေါ်မှာလည်း ဝေခွဲပိုင်းခြားပြီးစီးနိုင်ခဲ့ပြီ။ ရှေ့ဆက်ဘာဖြစ်နိုင်သလဲ၊ ဘယ်အရာက ပိုဖြစ်သင့်သလဲဆိုတာကို ဂ-ဃ-န-ဏ နားလည်သဘောပေါက်ရမယ့် အချိန်လည်း ရောက်နေပါပြီ။
ဒီနေရာမှာ ကျနော်တို့ ပထမဦးစွာ သတိချပ်ရမယ့် အချက် (၃) ချက်ရှိပါတယ်။ ပထမအချက်ကတော့ တည်ဆဲ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရှိပကတိအခြေအနေတွေဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယကတော့၊ ဆက်လက်ဖြစ်လာနိုင်မယ့် ဖြစ်နိုင်ချေတွေဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ထပ် တတိယအချက်ကတော့၊ စိန်ခေါ်ချက်တွေနဲ့ အကန့်အသတ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျနော်ကတော့ ဒီဆောင်းပါး အစမှာပဲ၊ ကွန်မြူနစ်တွေရဲ့ လက်သုံးစကားဖြစ်တဲ့ “က-သုံးလုံး” ကို နားလည်သဘောပေါက်ဖို့၊ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။
ကျနော်တို့ဟာ….
• (၁) အကြောင်းအကျိုးကို သိရမယ်။
• (၂) အကျိုးအမြတ်ကို သိရမယ်။
• (၃) အကန့်အသတ်ကို သိရမယ်။
■ ဘာကို ရွေးမလဲ
လက်ရှိအခြေအနေဟာ “ဗမာ့လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှု” အဖို့၊ လမ်းဆုံလမ်းခွကို ရောက်နေချိန် ရောက်နေပြီလို့ ယူဆပါသလား။ အကယ်၍ ဒီမေးခွန်းက “ဟုတ်တယ်” လို့ ယူဆတယ်ဆိုရင်၊ ကျနော်တို့မှာ မေးစရာ မေးခွန်း တချို့ ရှိလာပါတယ်။
• နိုင်ငံနဲ့ လူမျိုး ယှဉ်လာရင် ဘာကို ရွေးမလဲ။
• လူမျိုးနဲ့ အုပ်စု ယှဉ်လာရင် ဘာကို ရွေးမလဲ။
• အုပ်စုနဲ့ အဖွဲ့အစည်း ယှဉ်လာရင် ဘာကို ရွေးမလဲ။
• အဖွဲ့အစည်းနဲ့ မိမိယှဉ်လာရင် ဘာကို ရွေးမလဲ။
သေချာတာ တစ်ခုကတော့ – ဒီအချိန်၊ ဒီကာလဟာ ရှင်သန်ရေးအတွက် အားသွန်ရုန်းကန်နေကြတဲ့ကာလဖြစ်ပါတယ်။ ဗမာပြည်မက အင်အားစုတွေနဲ့ ဗမာပြည်သူလူထုဖို့ မိုးထဲရေထဲကာလတွေကို ထပ်မံ ဖြတ်သန်းရဖွယ်ရှိနေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မိမိတို့၏ ရွေးချယ်မှုသည်ပင်လျှင်၊ မိမိတို့ ကြမ္မာကို ဆုံးဖြတ်ပေးနိုင်မယ့် အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။
စစ်ကို စစ်လို တွေးရင်၊ အဖြေတစ်မျိုးထွက်လာနိုင်ပါတယ်။ စစ်ကို နိုင်ငံရေးလို့ တွေးရင် အဖြေတစ်မျိုးထွက်လာနိုင်ပါတယ်။ စစ်နဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ သဘာဝကို နားလည်ရင်၊ အဖြေဟာ တစ်မျိုးထွက်လာပါလိမ့်မယ်။ စစ်ဟာ မိမိအကျိုးစီးပွားနဲ့ ယှဉ်ရင် အဖြေဟာ တစ်မျိုးဖြစ်လာပြီး၊ စစ်ဟာ တိုင်းပြည်အနာဂတ်ကို စေစားနိုင်တယ်ဆိုရင် အဖြေက တစ်မျိုးထွက်လာပါလိမ့်မယ်။ ဒီလို လမ်းဆုံလမ်းခွတွေမှာ၊ ကျနော်တို့ဟာ “တိတိကျကျ၊ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း၊ ပြတ်ပြတ်သားသား” နဲ့ ရက်ရက်စက်စက် ရိုးသားနိုင်မှသာလျှင်၊ ရွေးချယ်မှုကို မှန်မှန်ကန်ကန် လုပ်နိုင်ပါလိမ့်မယ်။ လက်ရှိ အခြေအနေမှာ သွားစရာလမ်းတွေ ခပ်များများရှိနေတယ်။ ကျနော်တို့ ဗမာတွေ ဘယ်ကို သွားကြမှာပါလဲ။
■ ပေးထားချက်
ပေးထားချက်လို့ ပြောတဲ့နေရာမှာ၊ ကျနော်တို့က တည်ဆဲ အရှိပကတိ အခြေအနေတွေကို နားလည်ဖို့ လိုတာပါ။ အဲဒါကို [Structure Setting] ကို သိအောင် လုပ်တာလို့ ဆိုချင် ဆိုလို့ ရပါတယ်။ ပေးထားချက်ဆိုတာဟာ ပါဝါအဆောက်အအုံရဲ့ တည်ဆဲအနေအထားကို သိအောင် လုပ်တာ။ ဘယ်ပုံဘယ်နည်း အသက်ဝင် ရွေ့လျားနေသလဲဆိုတာကို နားလည်အောင် လုပ်တာ။ အဲသည့်ထဲမှာ စစ်ရေးအရ ပေးထားချက်တွေ ရှိတယ်။ နိုင်ငံရေးအရ ပေးထားချက်တွေ ရှိတယ်။ စီးပွားရေးအရ ပေးထားချက်တွေ ရှိတယ်။ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ ပေးထားချက်တွေ ရှိတယ်။ ဒီတော့ ရွေးချယ်နိုင်မှု လုပ်နိုင်ဖို့ ဆိုတာဟာ – (၁) အကြောင်းခံ ရင်းမြစ် ပြဿနာကို ဖော်နိုင်တာ။ (၂) တည်ဆဲ ပေးထားချက်အခြေအနေတွေကို နားလည်တာ။ (၃) မဟာဗျူဟာ ရွေးချယ်မှု လုပ်နိုင်တာ။ (၄) ရွေးချယ်မှုအတိုင်း ပီပီပြင်ပြင် လျှောက်လှမ်းနိုင်တာ။ ဒီ လေးချက်က အင်မတန်မှ အရေးကြီးပါတယ်။ ဗမာ့လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှု လမ်းဆုံလမ်းခွကို ရောက်နေပြီလို့ ယူဆလို့ ရနိုင်မယ့် အခြေအနေတွေ ရှိပါတယ်။ ၂၀၂၆ နဲ့ ၂၀၃၀ ဟာ၊ ၂၀၂၁ နဲ့ ၂၀၂၅ အကြား ဖြစ်ထွန်းတဲ့ အခြေအနေတွေနဲ့ သွင်သွင်ကွဲပြားခြားနားလာတာ တွေ့နေရပါတယ်။ ၂၀၂၁ နဲ့ ၂၀၂၅ ဟာ – တော်လှန်ရေးအခင်းအကျင်းပါ။ ၂၀၂၆ နဲ့ ၂၀၃၀ ကတော့ – မဟာဗျူဟာ အခင်းအကျင်းပါ။ မဟာဗျူဟာ အမြင် အားသာတဲ့သူက၊ မိုးထဲရေထဲမှာ ရှင်ကျန်နိုင်မယ့် ကာလဖြစ်ပါတယ်။ ၂၁ နဲ့ ၂၅ ဟာ၊ သေရဲသတ်ရဲသူတွေခေတ်ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၆ နဲ့ ၃၀ မှာတော့၊ စဉ်းစားနိုင်သူတွေရဲ့ ခေတ်ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။ လက်ရှိ အချိန်ဟာ၊ ဘယ်သူ သေရဲသလဲဆိုတာထက် ဘယ်သူ ဦးနှောက်ခြောက်ခံနိုင်သလဲဆိုတာက ပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ်မယ့်ကာလဖြစ်ပါတယ်။ လာမယ့် ၂၀၃၀ အခင်းအကျင်းဟာ၊ မိမိတို့အတွက် ရေတို။ ၂၀၄၀၊ ၂၀၅၀ ဟာ၊ မိမိတို့အတွက် ရေရှည်ဖြစ်ပါတယ်။ မဟာဗျူဟာ ရွေးချယ်ဆုံးဖြတ်ချက်တွေဟာ ရေတိုနဲ့တင် မတင်းတိမ်ရဘဲ၊ ရေရှည်အထိပါ အလှည့်အပြောင်းကြီးနိုင်ချေရှိတာကို ဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ သေချာတာတစ်ခုကတော့ – မဟာဗျူဟာ ရွေးချယ်မှု၊ မဟာဗျူဟာ စဉ်းစားဆုံးဖြတ်မှုဆိုတာ “ဘယ်သူသေသေ၊ ငတေ မာရင်ပြီးရော” ဆိုတဲ့ အယူအဆမျိုးပေါ်မှာ အခြေခံလို့ မရဘူးဆိုတာပါပဲ။
■ ကာလ-သုံးပါး
မဟာဗျူဟာ စဉ်းစားချက်တွေကို တွေးဆတဲ့အခါ၊ “ကာလသုံးပါး” စလုံးကို အချိတ်အဆက်မိမိ၊ နားလည်သဘောပေါက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှာ စစ်အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်တယ်။ လူထုအုံကြွမှုကနေ ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအထိ နိုင်ငံရေးဒီရေ အမြင့်ဆုံးရောက်သွားတယ်။ အဲသည့်ကနေ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးလမ်းစဉ် ပေါ်လာတယ်။ လက်နက်ဟာ လူထုသည်းခြေကြိုက်ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်သူအကြားမှာ လျှမ်းလျှမ်းတောက် ရေပန်းစားလာတယ်။ ဒါဟာ လပိုင်းအတော်အတန်ကြာအထိ အရှိန်မြင့်ခဲ့ပေမယ့်၊ လက်နက်နဲ့ လူ့သဘာဝ ပေါင်းစပ်လာခြင်းကြောင့်၊ ရှင်ကြီးကျားထက်ဆိုးဖြစ်မှု – သူတစ်လူ ငါတစ်မင်းဖြစ်မှု – လက်နက်အရသာကို မြိန်ရည်လျက်ရည် ခံတွင်းလိုက်စားသုံးလာမှုတွေ ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ အဲဒါကပဲ၊ ပြည်သူဟာ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်အပေါ် သံသယဖြစ်လာပါတယ်။ ထို့နောက် ငြိုငြင်လာပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ အော့နှလုံးနာလာပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခရဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးနဲ့ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ရဲ့ စရိတ်စက ကြီးမြင့်မှုဒဏ်က ပြည်သူ့ ပခုံးပေါ် ကျရောက်လာပါတယ်။ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ ပြည်တွင်းက ဗမာပြည်သူလူထုဟာ တော်လှန်ရေးအမောဖောက်လာပါတယ်။ ဒါနဲ့ တပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ၊ အုပ်စုအကျိုးစီးပွားတွေ၊ ဂိုဏ်းဂဏတိုက်ပွဲတွေ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဩဇာထူထောင်လာမှုတွေ၊ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားတွေက တွဲပါလာတာတွေ့ရပါတယ်။ ပထဝီနိုင်ငံရေးဖိအားပြင်းထန်လာမှု၊ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ မြန်မာ့ပဋိပက္ခအပေါ် သဘောထားပြတ်သားလာမှုတွေဟာ – တော်လှန်ရေးအမောဖောက်တဲ့အဆင့်ထိ ရောက်လာပါတယ်။ တည်ဆဲအခြေအနေဟာ ဗမာပြည်မအဖို့၊ တော်လှန်ရေးအမောဖောက်ချိန်ဖြစ်နေသလို၊ ဗမာလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးလမ်းစဉ်ဟာ လမ်းဆုံလမ်းခွကို ရောက်နေချိန်ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ မဟာဗျူဟာ ရွေးချယ်မှု [Strategic Choice] ကောင်းစွာ လုပ်နိုင်ရင်၊ အနာဂတ်မှာ မတူညီတဲ့ ရလဒ်တွေ ပေါ်ထွက်လာမှာဖြစ်ပါတယ်။
■ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ် အသက်ရှုကျပ်ချိန်
ပဋိပက္ခလေ့လာရေးဘာသာရပ်မှာ၊ လက်နက်ကိုင်လှုပ်ရှားမှုတွေရဲ့အခြေအနေဟာ – ဘေးကျပ်နံကျပ် အခြေအနေတွေကို ရောက်လာတတ်ကြောင်း ပြဆိုထားပါတယ်။ အဲသည့်အချိန်မှာ၊ မဟာဗျူဟာမြောက် ခုန်ကူးပြောင်းလဲနိုင်မှုကို လုပ်နိုင်ရမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာ Strategic Adaptation ဖြစ်ပါတယ်။ ဗမာ့လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှုမှာ ဒီလို အသွင်ပြောင်းလဲယူနိုင်မှုက အကန့်အသတ်ဘောင်ထဲမှာ ရှိနေပါတယ်။ ခေါင်းဆောင်ဗိုလ်မင်းများပြားလွန်းမှု၊ အုပ်စုအဖွဲ့တွေ ရှုပ်ထွေးပြည့်ကျပ်နေမှုနဲ့ အကျိုးစီးပွားများ ခြေချင်းလိမ်နေမှုက – ဒီလို Strategic Adaptation လုပ်ဖို့ ခဲယဉ်းနေစေတာပါ။ ဒီလို လမ်းဆုံလမ်းခွအခြေအနေတွေမှာ၊ အပြောင်းအလဲအတိုင်း မလိုက်ပါနိုင်ရင်၊ ရှင်ကျန်ရစ်ဖို့ ခဲယဉ်းပါတယ်။ ဒါ့အပြင် လှုပ်ရှားမှုစတိုင်လ်ကို နည်းနာအပြောင်းအလဲနဲ့ နည်းဗျူဟာ အချိန်အဆ ပြုလုပ်ရတဲ့ အချိန်ပါ။ ဒါကို နားမလည်ရင်၊ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ် ပြေးလမ်းထဲမှာ အနင်းခံရနိုင်ချေရှိနေပါတယ်။ ဗမာ့လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှုဟာ – ရန်သူ့ကို အသက်ရှုပေါက်ပိတ်အောင် ကြုံသလိုကြည့်ကျက်လုပ်ဗျူဟာနဲ့ ဖျက်လိုဖျက်ဆီး လုပ်ရင်း မှိန်းမောနေခဲ့တာ၊ အခုဆိုရင် ကိုယ်တိုင် အသက်ရှုကျပ်ချိန်ကို ဆိုက်ဆိုက်မြိုက်မြိုက် ရောက်နေတာတွေ့ရပါတယ်။ ဒါကို ဘယ်လိုနည်းနဲ့ ချောင်လည်အောင် လုပ်နိုင်ပါမလဲ။
■ စဉ်းစားချက် (၁) ။ ။ [စစ်အနိုင်တိုက်ရေး] ■
“သွေးကြွေးမှာ ဆွေးနွေးစရာ မရှိ” ဆိုသည့်၊ ကြွေးကြော်သံကို သင်တကယ် ယုံပါသလား။ စစ်ပွဲတိုင်းမှာ ဆွေးနွေးပွဲတွေ၊ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းတာတွေ လုံးဝ မရှိဘူးဟု သင်ထင်ပါသလား။ နောက်ကွယ်ကနေ တိုက်ညှိ, ညှိကြတဲ့ အခြေအနေတွေကို သင် သိပါသလား။ စစ်အနိုင်တိုက်နိုင်ရင် ဒီမိုကရေစီရမယ်လို့ သင် တကယ် ယုံကြည်ပါသလား။ စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးနဲ့ ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးဟာ အလုံးစုံ ထပ်တူပြုနိုင်တယ်လို့ သင်ယူဆပါသလား။
စစ်အနိုင်တိုက်ရေးဟာ ဒီမိုကရေစီအလုံးစုံရရှိရေးအတွက် ဆိုရင်တော့ – ဒီအဖြေဟာ စဉ်းစားရန် မလိုပါ။ စစ်အနိုင်တိုက်ရေးဟာ – အာဏာရရှိရေးဖြစ်တယ်လို့ ဆိုရင်တော့ လက်တွေ့ကျပါတယ်။ ဒါဆိုရင် စစ်ကို စစ်လို တိုက်ကြဖို့၊ စစ်ကို စစ်လို စဉ်းစားကြဖို့ လိုပါတယ်။ စစ်ပွဲဖြင့်သာ အနိုင် – အရှုံးကို ဆုံးဖြတ်နိုင်တယ်လို့ ယူဆလို့ ရှိရင် – မဖြစ်မနေ စဉ်းစားရမယ့် အချက် (၅) ချက်ရှိပါတယ်။
• (၁) လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်
• (၂) လူအင်အား
• (၃) ထောက်ပို့ရေးလမ်းကြောင်း
• (၄) ပြင်ပ အထောက်အပံ့
• (၅) တစ်ခုတည်းသော ဗဟိုအမိန့်ပေးကွပ်ကဲမှု
ဗမာ့လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှု အခြေအနေကို လေ့လာကြည့်ရင်၊ စစ်ရေးမှာ “အမှီအခို သိပ်လွန်ကဲလွန်းတာ” ကို တွေ့ရပါတယ်။ လက်ရှိ အခြေအနေအထိ၊ ဗမာလက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ဟာ – တော်လှန်ရေးအသွင် မဆောင်ပဲ၊ ပုန်ကန်ခြားနားရေးအဆင့်မှာတင် တစ်,နေခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် သပိတ်စုံ၊ သူပုန်ထ လမ်းစဉ်လောက်နေ တက်မလာနိုင်သေးတာတွေ့ရပါတယ်။ စစ်ရေးလှုပ်ရှားရာ အခြေခံဒေသအဖြစ် ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် မတည်ဆောက်နိုင်သေးဘဲနဲ့၊ ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ပြောက်ကျားစစ်ဆင်နွှဲခြင်းနဲ့ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း- ဆိုတဲ့ အနေအထားမှာပဲ တွေ့ရပါသေးတယ်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ ပါတော်မူပြီးနောက်ပိုင်း ဆိုင်ရာဆိုင်ရာဒေသတွေက ရရာလက်နက်စွဲကိုင်ပြီး၊ မခံချင်စိတ်နဲ့ ပုန်ကန်ထကြွတဲ့ အဆင့်အတန်းမျိုးလောက်ပဲ ရှိနေသေးတာတွေ့ရပါတယ်။ ဗမာပြည်မရဲ့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှုဟာ ယခုထက်ထိ အရွယ်ရောက် ရင့်ကျက်သေးသော အခြေအနေမျိုးထိ မရောက်လာသေးဘဲ၊ မြေစမ်း ခရမ်းပျိုး အခြေအနေ – မုဆိုးစိုင်သင် အခြေအနေမှာပဲ ရပ်တန့်နေတာတွေ့ရပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း တော်လှန်ရေးဦးဆောင်မှုမှာ ဝိုင်းလုပ်ဝိုင်းစားပုံစံမျိုးနဲ့၊ ကြုံသလို ကြည့်ကျက်လုပ်နေကြရတာတွေ့ရပါတယ်။ ဗမာပြည်မဟာ တစ်ခုတည်းသော စစ်ရေးထီးရိပ်အောက်မှာ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို အသက်ဆက်နိုင်ပါ့မလား…။ ဒီတုံးကိုမှ မကျော်နိုင်သေးရင်၊ တခြားသောကိစ္စရပ်များကို ထူးထွေ ပြောရန် မလိုပါ။ လောလောဆယ်အားဖြင့် ဗမာပြည်မမှာ၊ လူပေါနေသေးတာဖြစ်လို့ – များများအသေခံနိုင်ဝံ့သေးတယ်ဆိုရင်၊ မိုက်သလောက် ဆက်လျှောက်ကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထပ်တိုးစဉ်းစားရန်ကား – ဗမာပြည်လို တတိယနိုင်ငံငယ်လေးအဖို့၊ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက သော်လည်းကောင်း၊ ပြည်ပအင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုခုကသော်လည်းကောင်း စစ်ရေးအထောက်အပံ့ မရဘူးဆိုရင်၊ နေပြည်တော်ကို ဖြိုနိုင်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ အထူး လိုအပ်ပါတယ်။
■ စဉ်းစားချက် (၂) ။ ။ [လက်နက်ချ – အညံ့ခံ] ■
လက်နက်ချ၊ အညံ့ခံခြင်းဟာ – တော်လှန်ရေးအမောဖောက်လွန်းသူတွေ၊ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို တကယ် မယုံတော့တဲ့သူတွေ၊ နောက်ဆုံး ရွေးချယ်စရာ မကျန်တော့တဲ့သူတွေ လုပ်လေ့ရှိတဲ့ လုပ်နည်းလုပ်ဟန်ပါ။ ဒါက ရွေးချယ်မှုအရ – စွန့်စားရပါတယ်။ နှစ်ဖက်ဓားသွားလို သက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း ဂုဏ်သိက္ခာ ရှိနေတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း ရှင်သန်ဖို့ တစ်ခုတည်းသော ရွေးချယ်စရာရှိနေတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း ကိုယ့်ယုံကြည်ချက်ကို ကိုယ်တိုင် ဆေးကြောသန့်စင်ဖို့အတွက်၊ အချိုးအကွေ့ ကြီးကြီးမားမားတစ်ခုဖြစ်နေပါတယ်။ လက်နက်ချ – အညံ့ခံပြီး၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခထဲက ရုန်းထွက်လိုက်ဖို့ ကြိုးစားတာက – အရိုးပုံပေါ်မှာ ဂူဗိမာန်ဆောက်ချင်တဲ့ အကျင့်ထက်တော့ ပိုပြီး ကောင်းပါတယ်။ ဒါဟာ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခကို ကိုယ်ကစပြီး နိဂုံးချုပ်ပေးလိုက်တဲ့ အကျိုးကျေးဇူးလည်း ရှိနေပါတယ်။ ဒါကတော့ တစ်ဦးချင်း ကိစ္စပါ။ အဖွဲ့အစည်းလိုက်ဆိုရင်တော့၊ ဒီလမ်းကြောင်းက မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် သမိုင်းမှာ – အသားပေးဖော်ပြခြင်း မခံရပါဘူး။ အရှုံးသမားတွေကို၊ တကူးတက သမိုင်းမတင်တဲ့သဘောပါ။
ဒီနေရာမှာ စကားချပ်အနေနဲ့ ပြောချင်တာ တစ်ခုရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ လက်နက်ချသည်ဟုလည်း မကြေညာ၊ (တကယ်တော့ ကြေညာစရာ မလို)၊ အညံ့ခံသည်လည်း မဟုတ်ဘဲ၊ မိုးလွတ်ကျည်လွတ်နေရာဒေသ တစ်ခုခု၊ သို့မဟုတ် ပြည်ပနဲ့ နယ်စပ်တစ်ခုခုကို ထွက်ပြေးရှောင်တိမ်းလိုက်သူတွေ အများအပြားရှိပါတယ်။ အဲသည့်လို လူငယ်တွေဟာ ပြည်တွင်းက မြို့ပေါ်တွေမှာလည်း တိတ်တိတ်ဆိတ်ဆိတ်ရှိနေတယ်၊ နယ်စပ်မှာလည်း ရှိနေတယ်၊ မဲဆောက်မှာလည်း ရှိတယ်၊ ချင်းမိုင်မှာလည်း ရှိတယ်၊ ဘန်ကောက်မှာလည်း ရှိတယ်၊ အနောက်နိုင်ငံ ရောက်သွားသူ အနည်းစုလည်း ရှိနေပါတယ်။ ဒါကတော့ လက်နက်ချ၊ အညံ့ခံတာ မဟုတ်ဘဲနဲ့ တစ်ကိုယ်စာ စဉ်းစားချက်နဲ့၊ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်နဲ့ ခပ်ဝေးဝေး နေလိုက်ခြင်းပါ။ ဒါကလည်း တစ်ဦးချင်းအရ စဉ်းစားချက်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ သို့သော် သိန်းနဲ့ချီသော အောက်ခြေလူငယ်များအဖို့တော့ ရွေးချယ်ဖို့ အကန့်အသတ်နည်းနေပါတယ်။
■ စဉ်းစားချက် (၃) ။ ။ [EROs ထီးရိပ်အောက် ခိုဝင်] ■
လောလောဆယ်အားဖြင့် စစ်ကိုလည်း နိုင်အောင် မတိုက်နိုင်သေးဘူး၊ နေပြည်တော်ကိုလည်း မဖြိုနိုင်သေးဘူး၊ လက်နက်လည်း မချချင်သေးဘူး…ဆိုရင်၊ နောက်ထပ် ဖြစ်နိုင်တဲ့ နည်းက၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေအောက် ဝင်ရောက် ခိုလှုံလိုက်ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ အဲသည့်မှာ သုံးမျိုးတော့ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
■ တစ်ခုက တိုင်းရင်းသားဒေသမှာ ၎င်းတို့ရဲ့ တပ်စု၊ တပ်သား အဖြစ် ခံယူပြီး လုပ်လိုက်တာ။ ဘယ်ထီးရိပ်အောက်က ဖြစ်ဖြစ်၊ ဘယ်ယူနီဖောင်းဝတ်ရ ဝတ်ရ၊ ဘယ်အဖွဲ့အစည်း လက်အောက်ဖြစ်ဖြစ် – ဗမာစစ်တပ်ကို တိုက်ရရင် ပြီးရောဆိုတဲ့ စိတ်။ ဒါဆိုရင်တော့ တိုင်းရင်းသားတပ်မှာ တပ်စု၊ တပ်သားအဖြစ် ခိုဝင်လိုက်ရုံပါပဲ။
■ နောက်ဒုတိယတစ်ခုက – ကိုယ့်အဖွဲ့ကို မဖျောက်ဘဲ၊ တိုင်းရင်းသားနဲ့ ပူးတွဲလှုပ်ရှားဒေသမှာ ယူနီဖောင်း အပြောင်းအလဲဝတ်ပြီး၊ အခြေအနေရှိသလို ရှင်သန်လှုပ်ရှားဖို့ ကြိုးစားတာ။ ဒါက ယူနီဖောင်းခဏ ခဏ ပြောင်းဝတ်တာနဲ့ ဘက်တံဆိပ် ခဏ ခဏ ကောက်လဲရတာမျိုး ရှိမယ်။ တိုင်းရင်းသားတပ်နဲ့ ပူးတွဲလှုပ်ရှားတဲ့ ပေါင်းစည်းမှုမျိုးတော့ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နေမယ်။
■ နောက်ဆုံးတစ်ခုက မိမိရဲ့ ပြယုဂ်ကို မဖျောက်ဘဲ၊ တိုင်းရင်းသားဒေသမှာ မိမိတို့ လှုပ်ရှားခွင် အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ safe space အဖြစ် မှတ်ယူရင်း – အင်အားကို ကြိတ်မှိတ် သိုသိပ်ပြီး တည်ဆောက်နေတာ။ အဲသည့်အတွက် တိုင်းရင်းသားမဟာမိတ်ဆက်ဆံရေးမှာ ယုံကြည်မှု မြင့်မြင့်မားမား တည်ဆောက်ထားနိုင်ဖို့ လိုတယ်။ ERO တွေက လက်နက်မပေးတောင်၊ ထမင်းတော့ ကျွေးထားနိုင်မယ်ဆိုတဲ့ အာမခံချက်လိုကောင်းလိုတယ်။ သို့မဟုတ်ရင်လည်း နေစရာနေရာအတွက် အာမခံချက်ပေးထားရင်ကို ရပြီဆိုတဲ့ အနေအထားမျိုး အောက်ထစ်ဆုံး လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခက်တာ တစ်ခုက – ဗမာပြည်မှာ inter-ethnic conflict ရှိတယ်။ ဗမာက အများစု (Majority) ဖြစ်နေတယ်။ လူနည်းစု (minority) ဖြစ်တဲ့ တိုင်းရင်းသားက သူ့နယ်မှာ ဗမာအများစုတပ် လာထိုင်ဖို့အတွက် ဘယ်လောက်အတိုင်းအတာထိ ခွင့်ပြုပေးနိုင်သလဲဆိုတဲ့ကိစ္စက အရေးကြီးတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုအချင်းချင်းက အစေးကပ်ဖို့ လွယ်ပေမယ့်၊ ယုံဖို့ လွယ်ပေမယ့်၊ ဗမာအများစုနဲ့ တိုင်းရင်းသားအနည်းစု အကြားမှာတော့ နေရှင်နယ်လစ်ဇင် အချင်းချင်း တွန်းတိုက်မှု မဖြစ်ဖို့ အရေးကြီးတယ်။
လူနည်းစုနေရာမှာ၊ လူအများစုတပ် လာထိုင်မယ်ဆိုရင်၊ ခေါ်လာဖို့ လွယ်တယ် – နှင်ဖို့ ခက်တယ်ဆိုတဲ့အနေအထားရှိနိုင်တယ်။ ဒါဆိုရင် လူနည်းစု တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်အတွက် စွန့်စားမှု (risk) ကြီးနိုင်တယ်။ တချို့ ဒါမျိုး လုပ်မယ်ဆိုရင်၊ ခြံစည်းရိုးစောင့် သဘောလောက်၊ ဒါမှမဟုတ် buffer zone လို့ခေါ်တဲ့ ကြားခံဇုန်၊ ကြားခံလိုင်း နယ်မြေတွေလောက်မှာပဲ – ထားထားဖို့ ခွင့်ပြုနိုင်လိမ့်မယ်။ ဒါဆိုရင် သူတို့အတွက် စစ်ရေးအကျိုးစီးပွားလည်း ရှိတယ်။ လုံခြုံရေးအတွက် ဗမာစစ်တပ်ကို ကာထားပြီးသားလည်းဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါဆိုရင်တော့ နည်းနည်းရနိုင်မယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါကို ဗမာလက်နက်ကိုင်အင်အားစုတွေ ဒီလောက်အထိ တွေးသလားဆိုတာ မပြောနိုင်ပါ။
■ စဉ်းစားချက် (၄) ။ ။ [အခြေခံဒေသ ပြတ်ပြတ်သားသား ထူထောင်တာ] ■
အခြေခံဒေသ ပြတ်ပြတ်သားသား ထူထောင်ပြီး၊ စစ်ရေးအရ ကိုယ်ထူကိုယ်ထ ရပ်တည်ဖို့ ကြိုးစားတာကတော့ – ခက်လည်း ခက်တယ်၊ ဇွဲလည်း ရှိဖို့ လိုတယ်၊ စစ်ရေး နိုင်ငံရေး တွဲမှလည်း ရမယ်။ အမာခံပြည်သူလူထုလည်း လိုတယ်။ အခြေခံ ဒေသလို့ ပြောရလောက်အောင်၊ အောက်သက်ကျေကျေ ထူထောင်စိုးမိုးထားနိုင်တဲ့ အခြေအနေလည်း ရှိရမယ်။ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရလည်း အားသာချက်ရှိပြီး၊ ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ခြိမ်းခြောက်စိန်ခေါ်တဲ့အနေအထားလည်း မဖြစ်စေရဘူး။ ဒါက ဗမာမဟုတ်တဲ့ တိုင်းရင်းသားတွေအတွက်ကတော့ လွယ်တယ်။ ဗမာတွေအတွက်ကတော့ ခက်နေတယ်။
ဥပမာ – ဗမာက ဘယ်နေရာကို မိမိတို့ အခြေခံဒေသရယ်လို့ ရွေးချယ်မလဲ။ စစ်ရေးအရ၊ လုံခြုံရေးအရ၊ အထောက်အပံ့အရ၊ လှုပ်ရှားခွင်အရ၊ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ ….။ သိပ်ကျပ်တယ်၊ သိပ်ခက်တယ်လို့ ပြောနိုင်တယ်။ ယခင်လို ပဲခူးရိုးမကိုလည်း ရွေးလို့ မရတော့ဘူး။ ပဲခူးရိုးမက မရှိတော့ဘူး၊ နေပြည်တော်က သိမ်းပြီး မြို့တည်လိုက်ပြီ။ ကရင်ဘက်မှာ ခိုလှုံမလား။ ယခင်က ရှေ့လူတွေ လုပ်သင့်သလောက် လုပ်ကြည့်ခဲ့ပြီးပြီ။ ထိုင်းရဲ့ လေထုနဲ့ ကိုယ့်ဒေက ကိုယ့်အုပ်စုဖြစ်နေတဲ့ ကရင်တွေကြားမှာ – ဗမာအင်အားစုက အသုံးတော် မခံဘဲ၊ မရနိုင်ဘူး။ ဗမာတပ်ရယ်လို့ ထူထူထောင်ထောင် ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ဖြစ်လာဖို့ ကရင်၊ ကရင်နီနဲ့ မွန်၊ တနင်္သာရီနယ်တွေမှာ သိပ်မဖြစ်နိုင်ဘူး။ ထိုင်းနဲ့ ဗမာစစ်တပ်အကြား စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးသမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ဖို့ လိုတယ်။ တည်ဆဲအခြေအနေမှာ ထိုင်းထောက်လှမ်းရေးနဲ့ ဗမာစစ်ထောက်လှမ်းရေးက အပြန်အလှန် သတင်းဖလှယ်နေကြတာ။ တည်ဆဲအခြေအနေမှာ၊ ထိုင်းဘက်အခြမ်းဟာ ဗမာအတွက် အခြေခံဒေသ မဖြစ်နိုင်ဘူး။ ဒါဆို တရုတ်ဘက်ကရော။ တရုတ်ဘက်က ပိုပြီး မဖြစ်နိုင်သေးတယ်။ တရုတ်က တော်လှန်ရေးကို တင်ပို့ဖို့အတွက်၊ သခင်ဗသိန်းတင်တို့ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို အရှေ့မြောက်ဒေသ၊ ပန်ဆန်းမှာ အခြေခံဒေသ လုပ်ခွင့်ပေးခဲ့တယ်။ တရုတ် စစ်ရေးအထောက်အပံ့ကိုလည်း နှစ်နဲ့ချီပြီး အလုံးအရင်း ရခဲ့တာ။ ဒီဇာတ်လမ်းက ပြီးသွားပြီ။ အခု တရုတ် မြန်မာနယ်စပ်ကို ဝ၊ ကိုးကန့်နဲ့ မိုင်းလားတို့က စီးထားပြီးပြီ။ ရှမ်းတပ်နှစ်တပ်တောင်မှာ တရုတ်အုပ်စုနဲ့ နီးတဲ့ဘက်မှာ ကပ်နေရတဲ့ ရှမ်းတပ်မတော်(မြောက်ပိုင်း) နဲ့ ထိုင်းအကျိုးစီးပွားထီးရိပ်ကို အသုံးတော်ခံရင်း၊ ထိုင်းရဲ့ အာမခံချက်နဲ့ ရပ်တည်နေရတဲ့ ရှမ်းတပ်မတော်(တောင်ပိုင်း)က၊ အခြေအနေအရ ဒီလို ရှင်သန်ရုန်းကန်ကြရတယ်။ ဗမာတွေအတွက် အိန္ဒိယ နယ်စပ်ကရော အခြေခံဒေသဖြစ်နိုင်သလား။ လုံးဝ ဖြစ်နိုင်ချေ နည်းတယ်လို့ ပြောနိုင်တယ်။ အိန္ဒိယနဲ့ ဗမာစစ်တပ်အကြား စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးသမိုင်းကိုပဲ ကြည့်။ အိန္ဒိယရဲ့ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ၊ ဗမာသူပုန်တပ်ကို အခြေခံဒေသပေးမယ်၊ လက်နက်ထောက်ပံ့မယ်ဆိုတဲ့ သဘောထားမျိုး ရှိလာနိုင်မှာ မဟုတ်။ ဒါဆို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ လာအို။ ဗမာအဖို့ ပို၍ ဝေးပါသေးတယ်။ ဒါဆိုရင် လူမျိုးစုဒေသတွေကို ဆက်စပ်စဉ်းစားမယ်။
ဗမာအများစုနဲ့ ဗမာအမျိုးသားရေးဝါဒအပေါ် စိတ်မသိုးမသန့်ရှိတဲ့ ကချင်ဒေသမှာ၊ ကချင်တွေဟာ ဗမာတွေကို ကိုးကန့်တွေ၊ တအာင်းတွေ၊ ရက္ခိုင်တွေကို မွေးမြူပြုစုပေးသလို လုပ်မှာတော့ မဟုတ်။ ဗမာက ကြီးလာရင်၊ ကချင်က လန့်တယ်။ ဖြစ်နိုင်တာက ဗမာပြည်မနဲ့ ကချင်နယ်စပ်မှာ ဆိုရင် ကချင်က ခွင့်ပြုဖို့ များတယ်။ ကသုံးလုံးနယ် ဆိုတာ ဒါကို စဉ်းစားပြီး ထွက်လာတာ။ ကန့်ဘလူ၊ ကောလင်း၊ ကသာ နယ်တွေ ဖြစ်တယ်။ ဒါတွေက Buffer line အတွက် စဉ်းစားတာ။ ကချင်နယ်ထဲမှာ ဆိုရင်တော့ ပါဂျောင် (case) ရှိခဲ့ဖူးတယ်။ ဒါက ဗမာတွေအတွက် သင်ခန်းစာ။ ဗမာတွေဟာ ကချင်နယ်မှာ ဘယ်လောက်အထိ မဟာမိတ်ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်နိုင်သလဲဆိုတာက – စကားပြောလိမ့်မယ် ထင်တယ်။ တအာင်းနဲ့ ဗမာပြည်မ အုပ်စုက ပူးပူးတွဲတွဲ လုပ်နိုင်တယ်။ အဲဒါကလည်း အပြန်အလှန် အကျိုးစီးပွားကြောင့်၊ ကျွန်းကိုင်းမှီ ကိုင်းကျွန်းမှီ ရပ်ခံနေတဲ့သဘော။ ဒါတောင်မှ ဗမာထဲမှာ ပြောရဆိုရခက်နိုင်တဲ့ ဗမာလက်နက်ကိုင်တပ်ခေါင်းဆောင် ရှိလာရင်၊ တအာင်းတပ်က လန့်တယ်။ ဗမာက တအာင်းကို အလိုလို မြိုသွားမှာ ကြောက်တယ်။ ဒီတော့ ဗမာနဲ့ တပူးပူး လုပ်နေတဲ့ တအာင်းက – တဇွတ်ထိုး၊ တစ်ဖြောင့်ဆွဲ လုပ်တတ်တဲ့ ဗမာတပ်ခေါင်းဆောင်ကို သူ့အနားမှာ ကပ်မထားလိုဘူး။ နောက်ဆုံး ဗမာတွေအတွက် ချင်းနဲ့ ရက္ခိုင်အစပ်၊ မြေလတ်ဒေသတွေ ရှိမယ်။ ရက္ခိုင်ရိုးမနောက်ခံ နယ်မြေအစပ်တွေ ရှိမယ်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နဲ့ အစပ်ဒေသတွေ၊ အညာအကြေ အစပ်တွေ ရှိမယ်။
ဒါတွေဟာ အခြေခံဒေသဆိုတာထက် တိုင်းရင်းသား EROs တွေအတွက် buffer strategy အတွက် အပြန်အလှန် မှီခိုရင်းနဲ့ စစ်ရေးလှုပ်ရှားခွင်ကို ရယူရတာ။ ကိုယ့်ပိုင်စိုးပိုင် မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်လက်ကိုယ့်ခြေ မဟုတ်ဘူး။ သေချာတာ တစ်ခုကတော့ အခြေခံဒေသရယ်လို့ ကိုယ်ပိုင်စိုးပိုင် လုပ်ဖို့ ဆိုတာလည်း ခက်သားလား။ အားလုံးက တစ်ခုခုရဲ့ အမှီနဲ့ နေကြရတာ။ ချင်းဘက်က အိန္ဒိယ အမှီနဲ့ နေရတယ်။ ကချင်၊ တအာင်း၊ ကိုးကန့်၊ မိုင်းလား၊ ဝတို့က တရုတ်အမှီနဲ့ နေရတယ်။ ကရင်နီ၊ ကရင်၊ မွန်တွေက ထိုင်းအမှီနဲ့ နေရတယ်။ ဗမာတွေအဖို့ အခြေခံဒေသ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်ရဖို့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေက မဖြစ်နိုင်ရင်၊ တိုင်းရင်းသားဒေသတွေနဲ့ တွဲယူဖို့ပဲ။ အဲသည့်လို တွဲယူဖို့အတွက်၊ တစ်နေရာတည်းမှာ ယူမလား၊ ဖြန့်ယူမလားဆိုတာကို စဉ်းစားထားဖို့လိုတာပဲ။ တချို့ကို Buffer zone တွေမှာ၊ အကျိုးတူစီးပွား ပူးပေါင်း တွဲချီပြီး တပ်ဖြန့်ထား။ တချို့ကိုနယ်စပ်မှာ၊ တချို့ကို လွတ်မြောက်နယ်မြေမှာ၊ တချို့ကို ကိုယ့်ရပ် ကိုယ့်ဒေသမှာ ထား။ ဒါက လောလောဆယ် ထိုးစစ်မဆင်နိုင်ခင်၊ တပ်မပြုန်းတီးအောင် reserve ထားတဲ့သဘောပဲ။ ဒါမျိုး လုပ်လို့ ရတယ်။ ဒါပေမယ့် တပ်ဟာ တစ်ခုခုတည်းမှာ စုစုစည်းစည်း မရှိရင် ဗြဲလရမ်းကြီးဖြစ်နေမယ်။ ဗဟိုအမိန့်ပေးကွပ်ကဲမှုကိုလည်း မတည်ဆောက်နိုင်သေး၊ အဖွဲ့တွေလည်း များသေး၊ အုပ်စုတွေလည်း စုံသေး၊ အယူဝါဒတွေကလည်း တွန်းတိုက်မှု ရှိသေး၊ လူကလည်းများသေး …ဆိုတဲ့ဗမာတွေအဖို့၊ ဒါမျိုးက လွယ်တော့ မလွယ်။
လောလောဆယ် – နေပြည်တော်ကိုလည်း မဖြိုနိုင်သေးဘူး၊ လက်နက်လည်း မချချင်သေးဘူး၊ EROs တွေဆီလည်း တပည့်မခံလိုသေးဘူးဆိုရင်၊ လုပ်ရမှာက တစ်ခုတည်း။ အဲဒါက အခြေခံဒေသကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် တစ်နေရာတည်းမှာ တည်ဆောက်ဖို့ပဲ။ တစ်နေရာတည်းမှာ တည်ဆောက်လိုက်ရင်၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထိုးစစ်ဆင် ချေမှုန်းခံရသလိုလည်းဖြစ်နိုင်သေးတယ်။ ဒါကလည်း အန္တရာယ်တစ်ခု။ ဖြန့်ထားတာမှ တော်သေးတယ်ဆိုတာမျိုး ရှိနေတယ်။ ထားတော့။
အခြေခံဒေသတစ်ခု တည်ဆောက်ပြီး၊ လွတ်လပ်သော အင်အားစုကို ထူထောင်။ စစ်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးကို တွဲထား။ ဒါက Political wing နဲ့ Armed wing ဖြစ်မှာပေါ့။ အယူဝါဒကိုလည်း ဖက်ဒရယ်တွေ ဒီမိုကရေစီတွေထက် ညှို့အားကောင်းတဲ့ ဗမာအမျိုးသားရေးဝါဒကို ပြတ်ပြတ်သားသား ထူထောင်မှ ရမှာပဲ။ သို့မဟုတ်ရင်တော့ ပျော့ဖတ်ဖတ်နဲ့ စုစည်းအား မကောင်းနိုင်ဘူး။ အဲသည့်မှာ ဗဟိုအမိန့်ပေးကွပ်ကဲမှုကို ထူထောင်။ နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုကိုလည်း Political wing အနေနဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း တည်ထောင်။ စစ်တပ်ကိုလည်း တူတူတန်တန် စစ်တပ်ထား။ အစိုးရတွေ၊ အုပ်ချုပ်ရေးတွေ၊ ရဲတွေ၊ လုံခြုံရေးတွေ လျှောက်မလုပ်နဲ့။ ဒါက အပိုတွေ၊ ဟန်ပြတွေ၊ တကယ်လည်း မလုပ်နိုင်သေးဘဲနဲ့ အုပ်စုအား ထူထောင်ထားတာတွေ။ အခြေခံဒေသရှိရင်၊ ဝင်ငွေလည်း ရှိဖို့ လိုတယ်။ စစ်ရေးလက်နက်အထောက်အပံ့ ဘယ်က ရနိုင်မလဲ။ မရရင် ဝယ်မလား။ ဝယ်နိုင်အောင် ဘယ်လို လုပ်မလဲ။ အခွန် ဘယ်က ဘယ်လို ရမလဲ။ လူအင်အားစုတာ၊ စစ်သားစုတာကို ဘယ်လို လုပ်မလဲ၊ စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုသင်တန်းတွေကို ဘယ်လို လေ့ကျင့်ရည်ဝအောင် လေ့ကျင့်သင်ကြားမလဲ။ အဲသည့်လို လုပ်နေစဉ်၊ ဗုံးကြဲပြီး ဖျက်လိုဖျက်ဆီး အလုပ်မခံရအောင် ဘယ်လို လုပ်မလဲ။ သို့တည်းမဟုတ် အခြေခံဒေသရယ်လို့ မသတ်မှတ်ဘဲ၊ ကျေးလက်အခြေခံ မြို့ကို ဝိုင်းဆိုတဲ့ ပြောက်ကျားစစ်နဲ့ပဲ သွားမလား။ ဗဟိုအမိန့်ပေးကွပ်ကဲမှုကို တိုင်းရင်းသားဒေသတစ်ခုခု၊ လွတ်မြောက်နေရာတစ်ခုခုနဲ့ နယ်စပ်၊ ပြည်ပမှာပဲ ထားပြီး အဝေးက ကွပ်ကဲလေမလား။ အခုလည်း ဒီလိုပဲ လုပ်နေတာ မဟုတ်ဘူးလားလို့ မေးစရာရှိတယ်။ အခုက ပြောက်ကျားဗျူဟာလည်း မဟုတ်၊ စစ်အနိုင်တိုက်ရေးဗျူဟာလည်း မဟုတ်၊ ကြုံသလို ကြည့်ကျက်လုပ်တဲ့ “ကသုံးလုံးဗျူဟာ” ဖြစ်နေတယ်။ ရေရှည်စစ်အတွက်ဆိုရင် ဒါမျိုး မရ။ လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို တကယ်မယုံတဲ့ ခေါင်းဆောင် ဦးဆောင်ရင်၊ ဒါမျိုးက လမ်းခုလတ်မှာ ငိုပွဲဆင်ရမှာ ကြိမ်းသေ။
■ စဉ်းစားချက် (၅) ။ ။ [အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လမ်းကြောင်း] ■
ဒါကလည်း ဗမာတို့အဖို့ ၊ လွယ်မယောင်နဲ့ ခက်။ တိမ်မယောင်နဲ့ နက်။ စစ်တပ်နဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဗမာလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေက ဘယ်သူနဲ့ လုပ်မှာလဲ၊ ဘယ်အဖွဲ့နဲ့ လုပ်မှာလဲ။ ဗမာစစ်တပ်က လုပ်ချင်တယ်ဆိုရင်တောင်မှ၊ ဘယ်အဖွဲ့က ဘယ်သူနဲ့ လုပ်ရမယ်ဆိုတာ သူတို့လည်း မသဲကွဲ။ ဒီတော့ ဗမာစစ်တပ်က ခေါင်းခြောက်သိပ်မခံဘူး။ စစ်ရေးအရ ပုန်ကန်မှုသက်တမ်း ငမြှောက်ငခြောက်လောက်ရှိသေးတဲ့ ဗမာသူပုန်ကို တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တွေလို၊ တူတူတန်တန် စားပွဲဝိုင်းမှာ ခေါ်ပြီး ထိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး။ ဗမာစစ်တပ် ပြောတာ ရှင်းတယ်။ လက်နက်ချ၊ အညံ့ခံ။ သို့မဟုတ်ရင် အပြတ်ရှင်းမယ်ဆိုတာ။ ဗမာစစ်တပ်က အဲသည်လို ပြောပေမယ့် တိုင်းရင်းသားသူပုန်ကိုတောင် အပြတ်မရှင်းနိုင်တာ၊ ဗမာက တကယ် သူပုန်ထတော့ ဘယ်လိုလုပ် အပြတ်ရှင်းနိုင်မလဲ။
ဗမာစစ်တပ်ကလည်း ဗမာသူပုန်ကို ကျူပင်ခုတ် ကျူငုတ်မကျန် ဗျူဟာနဲ့ရှင်းတယ်။ ဗမာသူပုန်ကလည်း ဗမာစစ်တပ်ကို အပြုတ်တိုက်အပြတ်ရှင်းလမ်းစဉ်နဲ့ တိုက်တယ်။ ဒီတော့ အဖြေက – ဆုပ်စူးစားရူး အခြေအနေပဲ။ သူမသာ ကိုယ်အသုဘ အခြေအနေပဲ။ အနိုင်အရှုံးမပြတ်ဘဲ၊ ပဋိပက္ခသံသရာကြောရှည်တဲ့ အဖြေပဲ ထွက်တယ်။ အားလုံးက အကြွင်းသုညဂိမ်းကို ဗမာတွေအားလုံး တပြုံကြီး သွားနေတာ။ ဗမာတော်လှန်ရေးတပ်တွေအနေနဲ့ တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေလို တစ်ဖွဲ့တည်းမှာ၊ သို့မဟုတ် တစ်ယောက်ယောက်ရဲ့ အောက်မှာ သီးခြားရှိနေတယ်ဆိုရင်၊ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးလမ်းကြောင်းက ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗမာစစ်တပ်ဟာ ဗမာမဟုတ်တဲ့ တိုင်းရင်းသားတပ်နဲ့ပဲ၊ စေ့စပ်ရေးကို လုပ်လို့ ဖြစ်နိုင်ချေများတယ်။
ဗမာအချင်းချင်းကတော့ – လုံးဝ မလွယ်ကူတဲ့ အာဃာတရှိနေတယ်။ အုပ်စုအငြိုးကလည်း အနီနဲ့ အစိမ်းအုပ်စုမှာ သိပ်ကြီးထွားနေတယ်။ တစ်ဖက်က ကြည့်ရင်၊ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးလမ်းကြောင်းနဲ့ စေ့စပ်ဆွေးနွေးရေး လမ်းကြောင်းကို လိုက်ထားတာက စစ်ရေးအသက်ရှုပေါက်ချောင်ဖို့ ၊ လက်နက်ဆက်ကိုင်ထားဖို့အတွက် အခွင့်အလမ်းရှိတယ်ဆိုပေမယ့်၊ တိုင်းရင်းသားတွေအတွက်ကတော့ ဟုတ်တယ်။ ရှမ်းတပ်၊ မွန်တပ်၊ ကရင်တပ်၊ ကချင်တပ်၊ ဝတပ်၊ ပအိုဝ်းတပ်၊ တအာင်းတပ်၊ လားဟူတပ်… စတာတွေက ဒါမျိုးလမ်းကြောင်းပေါ် လိုက်ခဲ့ဖူးတယ်။ လိုက်လည်း လိုက်နေတာတွေ ရှိဆဲပဲ။ ဗမာတွေအတွက်ကတော့ ဟုတ်ချင်မှ ဟုတ်မယ်။ မဟုတ်နိုင်ဖို့ များနေတယ်။ ဒီလို မမျှော်မှန်းနိုင်တာကို မျှော်မှန်းနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းရအောင် ဘယ်လို ဖောက်မလဲဆိုတာကလည်း အခက်အခဲရှိတယ်။ အကြောင်းကတော့ – ဗမာ့နိုင်ငံရေးဓလေ့ ကိုယ်၌က အစွန်းရောက်လမ်းစဉ်ကို ရောက်သွားလို့ပဲ ဖြစ်တယ်။ အထူးသဖြင့် ကိုယ့်စကားနဲ့ ကိုယ်ပိတ်မိတာတွေက ဗမာတော်လှန်ရေးအုပ်စုတွေအတွက် နိုင်ငံရေးအရ အသက်ရှုကျပ်ရာ ကျပ်ကြောင်းတွေကို ကိုယ့်ဘာသာ ဖန်တီးလိုက်ကြတာပဲ။ သွေးကြွေးမှာ ဆွေးနွေးစရာ မရှိတို့…၊ အပြုတ်တိုက် အပြတ်ရှင်းဆိုတာတို့၊ ရန်သူနဲ့ တစ်စားပွဲတည်း အတူတူ မထိုင်နိုင်ဘူးဆိုတာတို့…၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး၊ စေ့စပ်ဆွေးနွေးရေးသည်ပင်လျှင် လက်နက်ချ အညံ့ခံရေးအယူအဆလိုလို။ ဒါတွေ လုပ်ခဲ့တာက ကိုယ့်ရဲ့ လမ်းကြောင်းကို ကိုယ်ပိတ်ခဲ့တာတွေဖြစ်နေပါတယ်။
ဒီတော့ ဗမာလက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှုအတွက် လက်ရှိ အခြေအနေဟာ တကယ့် ဘေးကျပ်နံကျပ် အခြေအနေပါ။ ဒါ့အပြင် တကယ် ခက်ခဲသော ရွေးချယ်မှုတွေကို ဆုံးဖြတ်ရမယ့် လမ်းဆုံလမ်းခွ ရောက်နေတာပါ။ ဒါကိုပဲ၊ အများလုပ်သလို တို့လိုက်လုပ်ရုံပေါ့..ဆိုတဲ့ ခပ်တိုတို အတွေးမျိုးနဲ့၊ စဉ်းစဉ်းစားစား ရွေးချယ် ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်း မရှိဘူးဆိုရင် – ဗမာတို့ဟာ ငါးပါးမက၊ သံဃာစင်ပါ မှောက်ကြရမယ့်ကိန်း ဆိုက်နေပါပြီ။ ဒါကို ဗမာတွေ ကိုယ်တိုင် “ဟန်ကိုယ့်ဖို့” လုပ်ပြီး၊ ဟန်မဆောင်ကြဖို့။ ဝန်ခံသင့်ရင် ဝန်ခံဖို့။ ဆုံးဖြတ်သင့်တာ ဆုံးဖြတ်ပြီး ရွေးချယ်စရာ ရှိတာကို ပြတ်ပြတ်သားသား ရွေးချယ်ပြီး လုပ်ဖို့ အချိန်ကျနေပါပြီ။ ဗမာတို့ ဆုပ်စူးစားရူး အဖြစ်က တက်အောင် လုပ်ပါ။ အကျိုးမှန်း သိမှာစိုးလို့၊ ထိုင်မနေကြပါနဲ့တော့။ ကျိုးတာ လူသိချင် သိကြပါစေ၊ လက်ရှိ ထိုင်နေတဲ့နေရာမှာတော့ ဘုတ်ထိုင်ထိုင်ပြီး နွားကပ်ကြား လုပ်မနေပါနဲ့တော့လို့ လေးနက်စွာ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ် ခင်ဗျား…
■ စကားချပ်။ ။
လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို လိုက်ခဲ့သူတွေနဲ့ လက်နက်ကိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်နေတဲ့ ဗမာ့တပ်မတော်က လူတွေအားလုံး စဉ်းစားဖို့ လိုတာက – တကယ်တော့ အာဏာအကျိုးစီးပွားတွေ၊ အုပ်စုအာဃာတတွေကို မကြည့်ဘဲ၊ တိုင်းပြည်နဲ့ ပြည်သူအားလုံးအတွက် အားလုံး စုဆုံနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းတစ်ခုက ရှိကို ရှိနေပါတယ်။ အဲဒါဟာ – NCA လမ်းကြောင်းလည်း မဟုတ်ဘူး။ နှစ်ဖက် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးလည်း မဟုတ်ဘူး။ အပြုတ်တိုက်အပြတ်ရှင်းဖို့လည်း မဟုတ်ဘူး။ ကျူပင်ခုတ် ကျူငုတ်မကျန် ရှင်းလင်းဖို့လည်း မဟုတ်ဘူး။ အရိုးပုံပေါ်မှာလည်း ဂူဗိမာန် ဆောက်စရာ မလိုဘူး။ သူရဲဘွဲ့၊ သူရဲကောင်းဘွဲ့တွေကိုလည်း ပေးစရာ မလိုဘူး။ အားလုံးရဲ့ ဆုံချက်ဟာ “ငြိမ်းချမ်းရေး” ပါပဲ။ ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်ထဲကို အားလုံးက ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ဘယ်လို ဝင်ပါအောင် လုပ်ကြမလဲဆိုတာကသာလျှင်၊ အခရာကျနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပြည်သူအားလုံး ဝမ်းမြောက်တဲ့ သားရွှေအိုးထမ်းတဲ့ မြင်ကွင်းပဲဖြစ်ပါတယ်။
မင်းသေ့
၂၆ ၊ ဇူလိုင်၊ ၂၀၂၆
