From an internationally supported peace initiative to Washington’s 2030 peace objective: opportunities for Myanmar, ASEAN, the United States and China.
By Dr. Ko Ko Gyi @ Abdul Rahman Zafrudin
An important development
On 20 August 2025, I published my Roadmap for Peace, Federal Democracy, and Sustainable Development in Myanmar (Version 3.0) through the Myanmar Muslims News Network (MMNN).
The proposal was submitted to relevant Malaysian, ASEAN, United States and United Nations channels in the hope of encouraging international support for an inclusive negotiated settlement of Myanmar’s prolonged conflict.
At that time, the Trump Administration did not appear to have made Myanmar peace negotiations a prominent public priority.
My proposal called for the United States, China, ASEAN, the United Nations, Japan, the European Union and other international partners to encourage all relevant Myanmar stakeholders to participate in negotiations.
The central argument was straightforward: military victory alone cannot guarantee lasting peace. Even if one side defeats another, defeated factions may continue armed resistance, insurgency and criminal activities, leaving ordinary civilians to suffer.
Myanmar needs a negotiated settlement that addresses the security concerns, political aspirations and legitimate interests of all communities.
A significant development in American policy
The U.S. Department of State’s Integrated Country Strategy for the U.S. Mission to Burma, approved on 31 August 2026 and subsequently published, identifies an objective of supporting a durable ceasefire leading towards a lasting peace agreement by 2030.
It also proposes at least three multistakeholder forums producing concrete agreements or policy proposals on fiscal federalism and territorial demarcation.
Particularly noteworthy is the strategy’s recognition that reducing divisions among state and local opposition entities is necessary to prepare for nationwide peace discussions.
These priorities bear significant similarities to the central ideas of my 2025 roadmap.
Rare earth resources and international cooperation
My original proposal also recommended international cooperation in the development of Myanmar’s rare earth and natural resources.
The newly published American strategy explicitly connects progress in federalism and territorial arrangements with potential opportunities to access Myanmar’s rare earth resources.
This illustrates how economic and strategic interests could become additional incentives for international engagement in Myanmar’s peace process.
However, Myanmar must ensure that its natural resources benefit its entire population, including communities in resource-producing territories. International investment must respect environmental standards, local rights, transparent revenue-sharing and national sovereignty.
An opportunity, not a reason for complacency
The convergence between these proposals is encouraging, but important differences remain.
The United States seeks to strengthen its regional influence and diversify its strategic economic interests, while my roadmap emphasises a comprehensive national settlement involving all stakeholders and international cooperation, including constructive Chinese participation.
Myanmar should not become a proxy battleground between competing great powers.
The United States and China should be encouraged to cooperate in supporting peace, rather than allowing their strategic rivalry to create another source of conflict.
Furthermore, a ceasefire must lead to genuine political negotiations, constitutional reform, federal democracy, equal citizenship, religious freedom, transitional justice and internationally observed free and fair elections.
Peace must not become merely an instrument for securing mineral resources or commercial advantages.
Our message
Myanmar needs neither perpetual military domination nor endless armed resistance.
It needs reconciliation without humiliation, stability without oppression, democracy without revenge, and unity with respect for diversity.
Who governs is important. How they govern is more important. And how the people live is most important.
The international community should help Myanmar’s people build a peaceful, democratic and prosperous federal union in which every ethnic and religious community enjoys dignity, security and equal rights.
The opportunity for peace must not be wasted.
12. References and supporting documents
1. Your original proposal (20 August 2025): Roadmap for Peace, Federal Democracy, and Sustainable Development in Myanmar – Version 3.0.
2. U.S. State Department: Integrated Country Strategy – U.S. Mission to Burma (Approved 31 August 2026). The PDF was not directly retrievable through my browser, so I have relied on the passages you supplied and independently corroborated the central policy provisions through Reuters.
3. Reuters, 2 November 2026: US strategy links Myanmar peace diplomacy to rare-earth access.
4. MMNN: From Cambodian Parallels to a Myanmar Strategic Peace Roadmap – Version 2.0.
Myanmar Muslims News Network
အမေရိကန်ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာသစ် (၂၀၂၆ – ၂၀၃၀) အပေါ် အမြင်
အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဌာန (US Department of State) က ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့မှာ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာသစ် “Burma – Integrated Country Strategy (ICS)” ကို တရားဝင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီတစ်ခေါက် ထုတ်ပြန်ချက်မှာတော့ အမေရိကန်က သူတို့ရဲ့ “အမျိုးသား အကျိုးစီးပွား” ကို ပိုမို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ဘယ်လို ဖော်ပြထားသလဲ ဆိုတာ အဓိက အချက် (၄) ချက်နဲ့ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်ပါ-
၁။ အမေရိကန် ပြည်သူများ လုံခြုံရေးကို အဓိကထားခြင်း
မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသတွေမှာ အမြစ်တွဲနေတဲ့ ကျားဖြန့် (Online Scam)၊ ဆိုက်ဘာ ရာဇဝတ်မှုတွေနဲ့ လူကုန်ကူးမှု ကွန်ရက်တွေကို မဟာမိတ်တွေနဲ့ ပူးပေါင်း ဖျက်ဆီးမယ်လို့ ပါရှိပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အမေရိကန်မှာ ဗီဇာ သက်တမ်းလွန် နေထိုင်နေတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသား နှုန်းထားကို သုညအထိ လျှော့ချပြီး ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူတွေကို ပြန်လည် လက်ခံရေး လုပ်ဆောင်သွားမယ်လို့ ပါဝင်ပါတယ်။
၂။ စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေး အကျိုးအမြတ် ရယူရေး
အမေရိကန် ကုန်သွယ်ရေး လိုငွေပြမှုကို လျှော့ချဖို့အတွက် ၂၀၃၀ မတိုင်မီ မြန်မာနိုင်ငံကို အမေရိကန် ပို့ကုန်နဲ့ စိုက်ပျိုးရေး ထုတ်ကုန် တင်သွင်းမှုကို (၃) ဆအထိ တိုးမြှင့်ဖို့ ကြိုးပမ်းသွားမယ်လို့ဆိုပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒေါ်လာ ၅ သန်းအထက် တန်ဖိုးရှိတဲ့ အဓိက စီးပွားရေး သဘောတူညီချက် ကြီးကြီးမားမားတွေကို စည်းရုံး ရယူသွားမယ်လို့ ရေးဆွဲထားပါတယ်။
၃။ ၂၀၃၀ ငြိမ်းချမ်းရေး အစီအစဉ်နှင့် အမေရိကန်၏ သံတမန်ရေး ဩဇာ
၂၀၃၀ အရောက်မှာ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် ရရှိဖို့အတွက် ပံ့ပိုးသွားမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တော်လှန်ရေး/အတိုက်အခံ အဖွဲ့အစည်းများကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုတွေကို လျှော့ချပေးခြင်းအားဖြင့် ဒေသတွင်း အခြားအင်အားကြီး နိုင်ငံတွေထက် အမေရိကန်ရဲ့ သံတမန်ရေး ဩဇာနဲ့ စီးပွားရေး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အခွင့်အလမ်းတွေကို အသာစီးရအောင် တည်ဆောက်သွားမယ့် အချက်လည်း ပါဝင်ပါတယ်။
၄။ ဒေသတွင်း သံတမန်ရေး ပါဝင်ပတ်သက်မှု တိုးမြှင့်ရေး
နှစ်နိုင်ငံ အပြန်အလှန် အကျိုးရှိစေမယ့် သံတမန်ရေး ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုတွေနဲ့ ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး သတင်းအချက်အလက် ဖြန့်ဝေမှုတွေကို ပိုမို တိုးချဲ့ ဆောင်ရွက်သွားမှာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒီ ၂၀၂၆ မဟာဗျူဟာသစ်မှာ အမေရိကန် အစိုးရအနေနဲ့ မြန်မာ့အရေးကို ဒီမိုကရေစီ သက်သက် မကဘဲ “အမေရိကန် နိုင်ငံသားများ လုံခြုံရေး၊ စီးပွားရေး ကုန်သွယ်ရေး လိုငွေပြမှု ဖြေရှင်းရေးနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ သံတမန်ရေး ဩဇာ တည်ဆောက်ရေး” ဆိုတဲ့ ပကတိ လက်တွေ့ကျတဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေကို အဓိက ဦးတည် ရေးဆွဲထားတာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။
***မေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန (U.S. Department of State) ၏ တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် တင်ပြထားသော “Burma – Integrated Country Strategy (ICS)” (Approved: August 31, 2026) စာရွက်စာတမ်း မူရင်း PDF လင့်ခ် https://www.state.gov/…/ICS_U.S._Mission_to_Burma…
Aung San Oo – MMNN
Myanmar Muslims News Network
James Shwe
Jame’s Assessment
This is not the end.
Most of the things the United States wants are not actually in Naypyidaw’s hands. The key rare earth mining areas, including Chipwi and Panwa, are controlled by the KIO. Peace cannot be achieved without the participation of the revolutionary forces. There is also still bipartisan support for Myanmar in the U.S. Congress.
At the same time, rare earth minerals are not a source of quick money. Rather, they are a source of leverage, giving us the power to ensure that we cannot be excluded from the negotiating table.
We should expect attempts at divide-and-rule politics.
When all groups cannot be defeated at once, different actors often try to approach them one by one, offering separate incentives and benefits. These efforts may come from the military junta, but they may also come from foreign powers seeking quick results.
We have seen this before in 1989, 2015, and now again in 2025.
This is not about blaming any particular group. The lesson is straightforward: whenever pressure is applied to organizations individually, everyone becomes weaker.
Warning Signs to Watch For
- “Let’s discuss issues concerning your state separately.”
- “If you provide access to rare earth resources, we will offer this in return.”
- Meetings that invite only select groups while excluding others.
- Rumors claiming that “a certain organization has already signed a secret agreement.”
Unity is the key.
However, unity does not mean forcing everyone under a single organization. It means respecting the self-determination of each ethnic group while establishing agreed rules for dealing with external actors, so that no one harms the interests of their allies.
Suggested Principles
- Develop a short list of common demands that everyone can consistently present to any foreign government, including:
- An end to airstrikes.
- The release of political prisoners.
- Unrestricted humanitarian access.
- Local consent regarding the exploitation of natural resources.
- Establish a system whereby groups inform their allies about proposals or offers received during meetings with foreign governments.
- Commit not to enter into separate agreements that undermine allies’ interests. (This should not prevent emergency ceasefires intended to save civilian lives.)
- Verify rumors before sharing them.
How to Make This Policy Work for Us
- Approach embassy meetings with the goal of securing practical proposals and concrete outcomes. Do not arrive empty-handed; come prepared with a coordinated federal framework or draft proposal.
- On rare earth issues, establish clear standards beforehand concerning local consent, environmental protection, and ensuring that revenues benefit local communities.
- Demonstrate that you are a reliable partner in efforts to dismantle online scam compounds and criminal networks.
- Advocate for humanitarian assistance to reach liberated territories. Humanitarian aid should never become a bargaining chip.
- Civil society organizations should formally request meetings with embassies through official letters. Embassies often regard such engagement as a measure of their own effectiveness and outreach.
What Individuals Can Do
- Those living in the United States should call their senators at (202) 224-3121 and urge support for the BRAVE Burma Act (S. 3981).
- Although the termination of TPS may be concerning, there is no need to panic. Consult a trusted immigration attorney as soon as possible.
- Do not share unverified rumors or social media posts that fuel infighting among pro-democracy groups.
- Support independent Myanmar media outlets and local humanitarian organizations.
Myanmar’s future cannot be determined unilaterally by either Washington or Naypyidaw.
Attempts to divide stakeholders are almost certain to come. If we anticipate them in advance, we can respond calmly rather than react in panic.
If we are divided, each group will face pressure alone.
If we remain united, those at the negotiating table will have no choice but to listen to our collective voice.
Brief Commentary
James’s argument is essentially a caution against complacency and fragmentation. He contends that recent diplomatic engagement between the United States and Myanmar’s military authorities should not be interpreted as a decisive shift in the country’s future because many strategic realities remain outside Naypyidaw’s control. In particular, the armed resistance and ethnic organizations continue to hold significant influence over territory, resources, and political legitimacy.
The central theme of the post is not opposition to negotiation, but rather the importance of coordination. James warns that external actors, whether governments seeking stability or the military junta seeking survival, may attempt to engage organizations separately and exploit differences among them. His view is that unity does not require centralized leadership; instead, it requires consultation, transparency, and common minimum demands among diverse stakeholders.
Perhaps the most important message is that Myanmar’s future should not be decided solely through elite bargains between powerful actors. Sustainable peace, resource governance, and political settlement will require the participation of ethnic organizations, revolutionary forces, civil society, and local communities. In that sense, James presents unity not merely as a political slogan, but as a practical strategy for preserving influence during a potentially decisive period of diplomatic maneuvering.
အမေရိကန်ရဲ့ မြန်မာမူဝါဒသစ် — စည်းလုံးမှ အကျိုးရှိမယ်
အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဌာနက မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံရုံးရဲ့ ၂၀၃၀ အထိ လုပ်ငန်းစီမံချက်အသစ် (Integrated Country Strategy) ကို ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၃၁ ရက်မှာ အတည်ပြုပြီး အောက်တိုဘာလမှာ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ဥပဒေ မဟုတ်ပါဘူး။ သံရုံးရဲ့ အလုပ်စာရင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်လို အကောင်အထည်ဖော်မလဲ ဆိုတာကို ပုံဖော်လို့ ရနိုင်ပါသေးတယ်။
စာတမ်း အကျဉ်းချုပ်
စာတမ်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က အမေရိကန်ရဲ့ အမျိုးသား လုံခြုံရေး မဟာဗျူဟာ (National Security Strategy) နဲ့ “အမေရိကန် ဦးစားပေး” နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒကို မြန်မာနိုင်ငံမှာ အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ပါ။ မြန်မာဟာ တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယ ကြားမှာ ရှိတဲ့အတွက် အမေရိကန်အတွက် အရေးပါတဲ့ နိုင်ငံလို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ သြစတြေးလျ၊ အိန္ဒိယ နဲ့ အာဆီယံ တို့နဲ့ ညှိနှိုင်း ဆောင်ရွက်မယ်လို့လည်း ရေးထားပါတယ်။
ပန်းတိုင် ၁ — အမေရိကန်ပြည်သူတွေကို မြန်မာကနေ လာတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေက ကာကွယ်ရေး
• အွန်လိုင်း လိမ်လည်ရေး စခန်း (scam centers)၊ မူးယစ်ဆေးဝါး ကုန်ကူးတဲ့ ကွန်ရက်တွေကို ဖြိုခွင်းဖို့ ဥပဒေစိုးမိုးရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု သဘောတူညီချက် ရယူမယ်။
• အမေရိကန်ဗီဇာနဲ့ သွားပြီး သတ်မှတ်ရက်ထက် ကျော်နေသူ မြန်မာနိုင်ငံသားကို “သုည” ဖြစ်အောင် လုပ်မယ်။ စာတမ်းက “မြန်မာ အာဏာပိုင်များ” လို့ ခေါ်တဲ့သူတွေနဲ့ လူပြန်ပို့ရေး ပူးပေါင်းမှုကို တိုးချဲ့မယ်။
ပန်းတိုင် ၂ — အမေရိကန် ကုန်ပစ္စည်း ပိုရောင်းရေး
• ဒေါ်လာ ၅ သန်းကျော်တန် စီးပွားရေး ဒါမှမဟုတ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု သဘောတူညီချက် အနည်းဆုံး သုံးခု ရအောင် လုပ်မယ်။
• ၂၀၃၀ ကုန်မှာ မြန်မာက ဝယ်တဲ့ အမေရိကန် ကုန်ပစ္စည်းနဲ့ စိုက်ပျိုးရေး ထွက်ကုန်ကို သုံးဆ တိုးအောင် လုပ်မယ်။
• ဒါအတွက် “နေပြည်တော်က ဆုံးဖြတ်ချက်ချသူများ” နဲ့ သွင်းကုန်လိုင်စင်၊ နိုင်ငံခြားငွေ ခွဲဝေမှု ကိစ္စတွေကို ဆွေးနွေးမယ်။
ပန်းတိုင် ၃ — “လူတိုင်း ပါဝင်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး” အစီအစဉ်
• တိုက်ပွဲ ရပ်စဲရေးနဲ့ ရေရှည် အပစ်ရပ်ရေးကို ထောက်ပံ့ပြီး ၂၀၃၀ ဇူလိုင်လအထိ ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် ရဖို့ ကူညီမယ်။
• ပြည်နယ်နဲ့ ဒေသအဆင့် အတိုက်အခံ အဖွဲ့တွေကြားက ကွဲပြားမှုကို လျှော့ချပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးအဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲအတွက် ပြင်ဆင်မယ်။
• အခွန်နဲ့ သယံဇာတ ဝင်ငွေကို ဗဟိုနဲ့ ပြည်နယ်ကြား ဘယ်လို ခွဲဝေမလဲ၊ နယ်နိမိတ်ကို ဘယ်လို သတ်မှတ်မလဲ ဆိုတဲ့ ဆွေးနွေးပွဲ အနည်းဆုံး သုံးကြိမ် လုပ်ပြီး လက်တွေ့ သဘောတူညီချက် ဒါမှမဟုတ် အဆိုပြုချက်တွေ ထွက်လာအောင် လုပ်မယ်။
• ဒီဆွေးနွေးပွဲတွေက ရှားပါးမြေ (rare earth — လျှပ်စစ်ကား၊ လေအားလျှပ်စစ်စက်တွေထဲက သံလိုက် လုပ်ဖို့ လိုတဲ့ သတ္တု) ရယူခွင့်နဲ့ scam စခန်း နှိမ်နင်းရေး အခွင့်အလမ်း ဖန်တီးမယ်လို့ တိုက်ရိုက် ရေးထားပါတယ်။ တခြား ဒေသတွင်း နိုင်ငံတွေထက် အမေရိကန် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအတွက် အခြေအနေ ကောင်းအောင် လုပ်ဖို့လည်း ရည်ရွယ်ပါတယ်။
ပန်းတိုင် ၄ — ဒေသတွင်း ဩဇာ တိုးမြှင့်ရေး
• တရုတ်ရဲ့ ဩဇာကို ယှဉ်ပြိုင်ဖို့ အစိုးရ၊ စီးပွားရေး၊ အရပ်ဘက် အဖွဲ့တွေနဲ့ ဆက်ဆံရေး တိုးချဲ့မယ်။
• သံရုံးရဲ့ အောင်မြင်မှုကို မြန်မာ မီဒီယာထဲက အမြင်၊ နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ခြေလှမ်းတွေနဲ့ အမေရိကန်နဲ့ ဆက်ဆံချင်တယ်လို့ တောင်းဆိုမှု အရေအတွက်တို့နဲ့ တိုင်းတာမယ်။
• လူသားချင်း စာနာမှု အကူအညီကို အခက်ခဲဆုံး ပြည်သူတွေရဲ့ ထက်ဝက် (လူ သန်း ၃ ဦး) ဆီ ရောက်အောင် ပေးမယ်။ အမေရိကန် အကူအညီ ဖြစ်ကြောင်း ပိုသိသာအောင် လုပ်မယ်။ ကူးစက်ရောဂါ ထိန်းချုပ်ရေးကိုလည်း ကူညီမယ်။
စာတမ်းမှာ ပါတာနဲ့ မပါတာ
• ၂၀၂၂ စာတမ်းဟောင်းရဲ့ အဓိက ပန်းတိုင်က “ဒီမိုကရေစီလမ်းကြောင်းပေါ် ပြန်ရောက်အောင် ကူညီမယ်” ပါ။ စာတမ်းသစ်မှာ ဒီမိုကရေစီ၊ ရွေးကောက်ပွဲ၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား၊ ရိုဟင်ဂျာ၊ စစ်အာဏာသိမ်းမှု တို့ကို ဖော်ပြမထားပါဘူး။
• ဒါပေမဲ့ “လူ့အခွင့်အရေး”၊ “ကောင်းမွန်တဲ့ အုပ်ချုပ်မှု”၊ “လူတိုင်း ပါဝင်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး”၊ “သက်ဆိုင်သူ အားလုံးနဲ့ ဆက်ဆံမယ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေကိုတော့ ရေးထားပါတယ်။
လက်တွေ့မှာ ဘာတွေ ဖြစ်နေလဲ
ဇွန်လနဲ့ အောက်တိုဘာလမှာ တိုကျိုမှာ အမေရိကန်နဲ့ စစ်ကောင်စီဘက် အရာရှိတွေ တွေ့ခဲ့ကြပြီး စက်တင်ဘာလမှာ နေပြည်တော်မှာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ Reuters က ဖော်ပြပါတယ်။ (ဇွန်လ တွေ့ဆုံမှုက စာတမ်း အတည်မပြုခင်ကပါ။) နေပြည်တော် ခရီးရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်က ဖမ်းဆီးခံထားရတဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံသား တစ်ဦး လွတ်မြောက်ရေးပါ။ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်မှာ ပိတ်ဆို့အရေးယူခံထားရသူ တစ်ဦးကို စာရင်းက ပယ်ဖျက်ခဲ့ပါတယ်။
ကျွန်ုပ်ရဲ့ သုံးသပ်ချက်
ဒါဟာ အဆုံး မဟုတ်ပါ။ အမေရိကန် လိုချင်တဲ့ အရာ အများစုဟာ နေပြည်တော် လက်ထဲမှာ မရှိပါဘူး။ အဓိက ရှားပါးမြေ ထွက်တဲ့ ချီဖွေ၊ ပန်ဝါ ဒေသကို KIO က ထိန်းချုပ်ထားပါတယ်။ တော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေ မပါဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေး အလုပ်မဖြစ်ပါဘူး။ အမေရိကန် လွှတ်တော်မှာလည်း ပါတီနှစ်ရပ်လုံးရဲ့ ထောက်ခံမှု ရှိနေဆဲပါ။ ဒါပေမဲ့ ရှားပါးမြေဟာ ချက်ချင်း ငွေရမယ့် အခွင့် မဟုတ်ပါဘူး။ “စားပွဲဝိုင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့ကို ချန်ထားလို့ မရအောင် လုပ်နိုင်တဲ့ အင်အား” ပါ။
သွေးခွဲ အုပ်ချုပ်တဲ့ နည်းကို ကြိုမျှော်ထားကြပါ။ အဖွဲ့အားလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် မနိုင်တဲ့အခါ တစ်ဖွဲ့ချင်း သီးခြား ခေါ်ပြီး သီးခြား အကျိုးအမြတ် ပေးတတ်ပါတယ်။ စစ်ကောင်စီဆီကလည်း လာနိုင်သလို အမြန် ရလဒ်လိုချင်တဲ့ နိုင်ငံခြား အင်အားစုတွေဆီကလည်း လာနိုင်ပါတယ်။ ၁၉၈၉၊ ၂၀၁၅၊ ၂၀၂၅ မှာ ကြုံခဲ့ဖူးပါပြီ။ ဘယ်အဖွဲ့ကိုမှ အပြစ်တင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ သင်ခန်းစာကတော့ ရှင်းပါတယ် — တစ်ဖွဲ့ချင်း ဖိအားပေးခံရရင် အားလုံး အားနည်းသွားတယ်။
ကြိုမျှော်ထားရမယ့် ပုံစံတွေ —
• “ခင်ဗျားတို့ ပြည်နယ်အတွက် သီးသန့် ဆွေးနွေးကြရအောင်”
• “ရှားပါးမြေ ပေးရင် ဒါပေးမယ်”
• တချို့ အဖွဲ့ကိုပဲ ဖိတ်တဲ့ ဆွေးနွေးပွဲ
• “ဘယ်အဖွဲ့က လျှို့ဝှက် လက်မှတ်ထိုးပြီးပြီ” ဆိုတဲ့ ကောလာဟလ
ညီညွတ်မှုက သော့ချက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ အားလုံးကို အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အောက် ဝင်ခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တိုင်းရင်းသား အဖွဲ့တစ်ခုချင်းရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို လေးစားရင်း အပြင်လူနဲ့ ဆက်ဆံတဲ့အခါ အချင်းချင်း မထိခိုက်အောင် ကြိုတိုင်ပင်ထားတဲ့ စည်းကမ်းပါ။ အကြံပြုချက်တွေကတော့ —
• ဘယ်နိုင်ငံနဲ့ တွေ့တွေ့ အတူတူ ပြောကြမယ့် ဘုံ တောင်းဆိုချက် စာရင်းတို — လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ရပ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား လွှတ်ရေး၊ အကူအညီ လွတ်လပ်စွာ ဝင်ခွင့်၊ သယံဇာတ ကိစ္စမှာ ဒေသခံ သဘောတူညီချက်
• နိုင်ငံခြား အစိုးရနဲ့ တွေ့ပြီးတိုင်း ဘာကမ်းလှမ်းလာလဲ ဆိုတာ မဟာမိတ်တွေကို အသိပေးတဲ့ စနစ်
• မဟာမိတ်ကို ထိခိုက်မယ့် သီးခြား သဘောတူညီချက် မလုပ်ဘူး ဆိုတဲ့ ကတိ (အရပ်သားတွေ အသက်ကယ်ဖို့ အရေးပေါ် အပစ်ခဏရပ်တာကိုတော့ မပိတ်ပင်ပါ)
• ကောလာဟလ ကြားရင် မဖြန့်ခင် စစ်ဆေးတဲ့ စည်းကမ်း
ဒီမူဝါဒကနေ အကျိုးရှိအောင် —
• သံရုံးက ဆွေးနွေးပွဲတွေကနေ “လက်တွေ့ အဆိုပြုချက်” ထွက်လာအောင် လုပ်ရမယ်လို့ ကိုယ့်ပန်းတိုင်ကိုယ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ဗလာစာရွက်နဲ့ မသွားဘဲ ကြိုညှိထားတဲ့ ဖက်ဒရယ် မူကြမ်းနဲ့ သွားကြပါ။
• ရှားပါးမြေ ကိစ္စမှာ ဒေသခံ သဘောတူညီချက်၊ ပတ်ဝန်းကျင် စံနှုန်း၊ ဝင်ငွေ ဒေသခံဆီ ရောက်ရေး စည်းကမ်းချက်တွေကို ကြိုတင် သတ်မှတ်ထားပါ။
• scam စခန်း ဖြိုခွင်းရေးမှာ ယုံကြည်ရတဲ့ ဖက် ဖြစ်ကြောင်း ပြပါ။
• လွတ်မြောက်နယ်မြေတွေဆီ အကူအညီ ရောက်အောင် တောင်းဆိုပါ။ အကူအညီဟာ အလဲအလှယ် လုပ်ရတဲ့ ပစ္စည်း မဖြစ်ရပါဘူး။
• အရပ်ဘက် အဖွဲ့တွေက သံရုံးကို တရားဝင် စာရေးပြီး တွေ့ဆုံခွင့် တောင်းပါ။ ဒီလို တောင်းဆိုမှုတွေကို သံရုံးက ကိုယ့်အောင်မြင်မှု တိုင်းတာချက်အဖြစ် ရေတွက်ပါတယ်။
တစ်ဦးချင်း လုပ်နိုင်တာ —
• အမေရိကန်မှာ နေသူတွေ အထက်လွှတ်တော်အမတ်ကို ဖုန်းဆက်ပြီး (202-224-3121) BRAVE Burma Act (S. 3981) ကို ထောက်ခံဖို့ တောင်းဆိုပါ။
• TPS ရပ်စဲသွားပြီ ဖြစ်လို့ ထိတ်လန့်စရာ မလိုပေမဲ့ ယုံကြည်ရတဲ့ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ရှေ့နေနဲ့ အမြန် တိုင်ပင်ပါ။
• မစစ်ဆေးရသေးတဲ့ ကောလာဟလနဲ့ အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်တဲ့ ပို့စ်တွေကို မမျှဝေပါနဲ့။
• လွတ်လပ်တဲ့ မြန်မာ မီဒီယာနဲ့ ဒေသခံ ကယ်ဆယ်ရေး အဖွဲ့တွေကို ပံ့ပိုးပါ။
မြန်မာ့ အနာဂတ်ကို ဝါရှင်တန်က ဒါမှမဟုတ် နေပြည်တော်က တစ်ဖက်သတ် ဆုံးဖြတ်လို့ မရပါဘူး။ သွေးခွဲတဲ့ ကြိုးပမ်းမှုတွေ လာမှာ သေချာပါတယ်။ ကြိုသိထားရင် မထိတ်လန့်ဘဲ ကိုင်တွယ်နိုင်ပါတယ်။
ကွဲရင် တစ်ဖွဲ့ချင်း ဖိအားပေးခံရမယ်။ စည်းရင် စားပွဲဝိုင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့ စကားကို နားထောင်ရမယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာ စိတ်ဓာတ်ကျစရာ မလိုဘဲ ကျွန်တော်တို့ သေချာမြင်အောင် ကြည့်ရမယ့် အဓိက အချက် (၃) ချက် ရှိပါတယ်။
၁။ သယံဇာတတွေက စစ်အုပ်စုလက်ထဲမှာ မရှိပါဘူး
အမေရိကန် လိုချင်နေတဲ့ မြေရှားသတ္တု အများစုဟာ ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (KIO/KIA) နဲ့ တော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နယ်မြေတွေမှာ ရှိနေတာပါ ။ နေပြည်တော်က မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အရပ်သားအယောင်ဆောင် အစိုးရနဲ့ သွားဆွေးနွေးရုံနဲ့ ဒီသတ္တုတွင်းတွေကို အမေရိကန်က ရနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး ။ ဒါကြောင့်လည်း သူတို့ရဲ့ စာတမ်းထဲမှာ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ၊ ဒီမိုကရေစီ အင်အားစုတွေ ပါဝင်တဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတွေ၊ ဘဏ္ဍာရေး ဖက်ဒရယ်စနစ် (Fiscal federalism) နဲ့ နယ်မြေသတ်မှတ်ရေး (Territorial demarcation) တွေ လုပ်ရမယ်လို့ ထည့်သွင်းထားရတာ ဖြစ်ပါတယ် ။
၂။ တော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေရဲ့ အသာစီးရမှု (Leverage) ကို မှန်မှန်ကန်ကန် အသုံးချဖို့ လိုပါတယ်
အမေရိကန်က သယံဇာတ လိုချင်တယ်၊ ကျားဖြန့်တွေကို နှိမ်နင်းချင်တယ်ဆိုရင် မြေပြင်ကို တကယ်ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) နဲ့ တိုင်းရင်းသား တော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းတွေ (EROs) ကို ကျော်ပြီး လုပ်လို့မရဘူးဆိုတာ သူတို့ကိုယ်တိုင် သဘောပေါက်နေပါတယ် ။ ဒါဟာ တော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေအတွက် သံတမန်ရေးအရ အရေးပါတဲ့ အသာစီးရမှု (Leverage) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်အုပ်စုက သူတို့ရဲ့ တရားဝင်မှု (Legitimacy) ရဖို့ အမေရိကန်နဲ့ ချိတ်ဆက်တာကို အသုံးချဖို့ ကြိုးစားနေချိန်မှာ၊ ကျွန်တော်တို့ဘက်ကလည်း မြေပြင်နယ်မြေ စိုးမိုးမှုနဲ့ သယံဇာတ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်မှုကို နိုင်ငံရေးအရ အသုံးချတတ်ဖို့ လိုပါတယ်။
