A New Lens on History

A growing school of thought urges us to revisit Myanmar’s past with fresh eyes — not through the lens of modern democracy and human rights, but by understanding the logic of the times. As Aung Tin notes, feudal rulers cannot be judged by today’s standards. Their actions were shaped by a worldview where power was defined differently: in Europe, rulers controlled land; in Southeast Asia, rulers controlled people.

This distinction is crucial. In a region where fertile land was abundant but labor scarce, human beings — farmers, artisans, monks, administrators — were the most valuable resource. Wars were fought not merely to seize territory, but to capture populations.

Conquest as Cultural Engineering

Myoset Min reminds us that “feudal kings shared the same nature.” Across centuries, the strategies of conquest were strikingly similar:

• 1057: King Anawrahta of Pagan conquered Thaton, relocating monks and artisans to build Pagan’s cultural foundations.
• 1599: Arakan forces captured Pegu, looting treasures and forcibly resettling thousands of families.
• 1752: Mon armies seized Ava, dethroning the last king and absorbing its administration.

Different centuries, different conquerors — yet the same blueprint: seize the capital, dethrone the monarch, loot treasures, destroy symbols of sovereignty, and relocate populations. This was not random cruelty but a calculated method of state-building in a labor-scarce economy.

The Mandala System

Scholar O.W. Wolters described this political order as the Mandala System — fluid centers of power expanding and contracting like a concertina, depending on the strength of the ruler. Unlike Europe’s fixed borders, Southeast Asian polities were networks of influence radiating from a central court.

When strong, the center demanded tribute and loyalty; when weak, vassals defected, rivals attacked, and new centers emerged. This cyclical rhythm defined the region’s history, from Pagan to Ayutthaya, Majapahit, Srivijaya, and beyond.

Human Capital as the Ultimate Prize

The relocation of populations was not incidental — it was the very essence of conquest. Ayutthaya’s destruction of Angkor in 1431 brought Khmer officials and artisans into Thai courts, embedding Khmer traditions into Siamese culture. Vietnam’s absorption of Champa, Majapahit’s mandala empire in Java, and Srivijaya’s maritime dominance all followed the same logic: capture people, not just land.

As political scientist James C. Scott observed, Southeast Asia was “land-abundant and labor-scarce.” Power meant mobilizing people — for rice cultivation, taxation, and warfare. Thus, artisans and farmers became the foundation stones of new civilizations.

Modern Reflections

This historical perspective challenges us to rethink power today. In the digital age, land is no longer the scarce resource, nor even labor in the traditional sense. Instead, knowledge, networks, and data have become the new human capital. Just as kings once relocated artisans to build temples and palaces, modern states and corporations compete to attract talent, innovation, and intellectual property.

Myanmar’s past, then, is not a relic but a mirror. The cycles of conquest, relocation, and cultural fusion remind us that societies are built not only on territory but on people — their skills, their creativity, their collective energy.

Conclusion

History, when read without bias, reveals patterns that transcend centuries. In Europe, power meant land. In Southeast Asia, power meant people. Today, power may mean knowledge. The lesson is clear: civilizations rise and fall not merely on what they own, but on whom they can mobilize.

From Slaves to Oil: The Shifting Logic of Power

Power Defined by People

In Southeast Asia’s feudal past, power was measured not by land but by people. As Aung Tin observed, European monarchs saw authority through control of territory and economy, while Myanmar’s rulers saw it through control of populations. In a land-abundant but labor-scarce region, human beings were the most precious resource.

This explains why wars were fought not only to seize capitals but to relocate populations. Myoset Min reminds us that “feudal kings shared the same nature” — whether Pagan’s Anawrahta in 1057, Arakan’s conquest of Pegu in 1599, or the Mon seizure of Ava in 1752, the strategy was the same: dethrone kings, loot treasures, destroy symbols of sovereignty, and capture people.

Rakhine–Portuguese Slave Raids

One of the starkest examples was the Rakhine–Portuguese alliance in the 17th century. For nearly fifty years, Arakanese kings, aided by Portuguese mercenaries, raided Bengal’s coasts. Their aim was not land but slaves. Tens of thousands of Bengalis were captured and resettled in Arakan, serving as laborers, artisans, and even court attendants.

The devastation was so severe that Mughal Emperor Aurangzeb ordered a campaign against Arakan to end the raids. His intervention highlights how the hunger for human capital shaped geopolitics in South and Southeast Asia.

Comparison with the Atlantic Slave Trade

This pattern mirrors the Western transatlantic slave trade, where European powers captured and transported millions of Africans to the Americas between the 16th and 19th centuries. Just as Arakanese kings sought Bengalis to fuel their economy, Western empires sought African labor to cultivate sugar, cotton, and tobacco.

In both cases, human beings were commodified as the ultimate resource. The difference lay in geography: in Southeast Asia, slaves were relocated within the region to strengthen new capitals; in the West, they were shipped across oceans to build colonial economies.

From Human Capital to Energy Capital

Today, the logic of power has shifted again. Wars are no longer fought primarily to capture people, but to control petroleum and gas — the lifeblood of modern economies. Just as feudal kings once raided villages for labor, modern states and corporations maneuver to secure oil fields, pipelines, and shipping routes.

Conflicts in the Middle East, disputes over the South China Sea, and global competition for energy security echo the same principle: control the scarce resource, and you control power. Where once artisans and farmers were the foundation of civilizations, today energy supplies and technological networks play that role.

Modern Reflections

History reveals a continuum:

• Feudal Southeast Asia: Power = control of people.
• Atlantic World: Power = control of slaves across oceans.
• Modern Era: Power = control of petroleum, gas, and increasingly, data.

The lesson is clear. Civilizations rise and fall not merely on territory, but on their ability to mobilize the scarce resource of their age — whether human labor, fossil fuels, or digital knowledge.

Conclusion

From Rakhine’s raids on Bengal to Europe’s transatlantic slave ships, from Ayutthaya’s conquest of Angkor to modern oil wars, the logic of power has always been about scarcity. What changes is the resource: people then, petroleum now, and perhaps knowledge tomorrow.

History, when read without bias, shows us that the struggle for resources — human or material — is the engine of both conquest and civilization.

Aung Tin

 ·

မြန်မာ့သမိုင်းရေးနည်းသစ်၊ ရေးနည်းမှန်ဖြစ်လို့ လူတိုင်းဖတ်သင့်တယ်။ အထူးသဖြင့် ဖက်ဒရယ်သမားတွေ ပိုဖတ်သင့်တယ်။

သမိုင်းကို သမိုင်းနဲ့တူအောင် ဘက်မလိုက်ပဲ သုံးသပ်ထားတဲ့စာတွေကို စုစည်းပြီး မြန်မာတွေအမြင်ကျယ်အောင် အခုလိုသုံးသပ်ချက်တွေ များများရေးပေးပါ ဆရာမျိုးဆက်မင်း။

ကျနော်ကသမိုင်းဆရာ မဟုတ်ပေမယ့်၊ ကြက်ဖတွေ၊ ခြသ်ေ့တွေလို အားကောင်းရင် မင်းမူစိုးမိုးတတ်တဲ့ ပဒေသရာဇ် Feudalism Mentalityကာလ သမိုင်းတွေကို ကနေ့လူ့အခွင့်အရေး၊ ဒီမိုကရေစီရေးအခြေခံတွေနဲ့ သုံးသပ်လို့ မရဘူးလို့ မကြာခဏရေးခဲ့မိတယ်။

ဒီမှာမရှင်းတာတစ်ခု မေးချင်တယ်။ ဥရောပက မြေရှားပြီး အာရှ(မြန်မာ)က လူရှားတယ်ဆိုတာကို သိပ်မရှင်းဘူး။ အဲဒီကာလမှာ ကနေ့နဲ့နှိုင်းရင် တစ်ကမ္ဘာလုံး လူရှားမြေရှားတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

ကျနော့အမြင် ဥရောပမင်းတွေက စိုးမိုးမှုအာဏာကို စီးပွါးရေးချုပ်ကိုင်မှု အထိုင်ကကြည့်ခဲ့ပြီး အာရှမြန်မာတို့ကတော့ စိုးမိုးမှုအာဏာကို လူကိုချုပ်ကိုင်ခြင်း အထိုင်ကကြည့်ခဲ့တယ်လို့ မြင်လို့ပါ။

See less

Myoset Min

 ·

“ပဒေသရာဇ်မင်းတို့သည် စရိုက်သဘာဝအတူတူပင်ဖြစ်ကြသည်”

သမိုင်းရေးသူတို့၏အစွဲအလမ်းများ၊ ရှေးခေတ် စစ်ပွဲများနှင့် မဏ္ဍလနိုင်ငံရေးစနစ်

(- အင်ပါယာများ၊ စစ်ပွဲများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံဖြစ်တည်လာခြင်း- ဒုတိယမြောက်

ဆောင်းပါး)

မြန်မာ့သမိုင်းကြောင်းမှ ဖြစ်ရပ်နှစ်ခုကို အစပြု၍ တင်ပြလိုပါသည်။

ပထမဖြစ်ရပ်မှာ ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တောင်ပိုင်းမှ ဆင်းလာသော ဟံသာဝတီမွန်တပ်မတော်သည် နှစ်ပေါင်းလေးရာနီးပါးကြာ ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ အချက်အချာနှင့် တောင်ငူမင်းဆက်၏ ရာဇပလ္လင်ဖြစ်ခဲ့သော အင်းဝနေပြည်တော်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းကို ဖမ်းဆီးကာ မိသားစုနှင့်တကွ တောင်ပိုင်းမြို့တော် (ပဲခူး) သို့ သုံ့ပန်းအဖြစ် ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ပညာရှိများ၊ အရာရှိများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား တစ်ခုလုံး အပါအဝင် အင်းဝနန်းတွင်းအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးကို အာဏာသစ်အောက်တွင် လက်အောက်ခံ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စစ်သူကြီးများနှင့် မြို့စားများကို ခန့်အပ်ကာ ဗမာမှူးမတ်များထံမှ သစ္စာခံကတိသစ္စာကို တောင်းခံခဲ့သည်။ ကျူးကျော်သူတို့သည် အင်းဝတွင် စစ်စခန်းများ ချန်ထားရစ်ခဲ့ပြီး ရရှိသော သုံ့ပန်း၊ လက်ရပစ္စည်းများနှင့်အတူ ၎င်းတို့၏ မြို့တော်သို့ ပြန်သွားကြသည်။

ဒုတိယဖြစ်ရပ်မှာ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အနောက်ဘက်မှ လာသော ရခိုင်တပ်မတော်သည် ထိုစဉ်က အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာကြီး၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ပဲခူး (ဟံသာဝတီ) ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ပဲခူးမင်း (နန္ဒဘုရင်) သည် လပေါင်းများစွာ ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခံရပြီးနောက် လက်နက်ချခဲ့သည်။ အောင်နိုင်သူတို့သည် ဆယ်စုနှစ်ခြောက်ခုစာ စုဆောင်းထားသော အင်ပါယာ၏ ရွှေ၊ ငွေ၊ ရတနာများ၊ ကြေးအမြောက်များနှင့် ခမာကြေးရုပ်တု အခု ၃၀ အပါအဝင် ရတနာပစ္စည်းများကို စစ်ဗိုလ်ချုပ်များအကြား ခွဲဝေယူကြသည်။ ဒေသတွင်း ရာဇာဘိသေကအချုပ်အခြာအာဏာ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး သင်္ကေတဖြစ်သော ဆင်ဖြူတော်ကိုလည်း သံခြေချင်းခတ်၍ မောင်းနှင်ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ပဲခူးမင်း၏ သမီးတော်ကိုလည်း မိဖုရားမြှောက်ရန် ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ပဲခူးမြို့သား အိမ်ထောင်စုပေါင်း သုံးထောင်ကိုလည်း ၎င်းတို့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြေအတွင်းသို့ အဓမ္မ ရွှေ့ပြောင်းနေရာချထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အောင်နိုင်သူတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ဗိသုကာအံ့ဖွယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သော ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး၏ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်အပါအဝင် ရွှေမြို့တော်ကြီးကို ပြာကျအောင် ရှို့ဖျက်ခဲ့ကြသည်။ ဆိပ်ကမ်းတွင် စစ်စခန်းငယ်တစ်ခု ချန်ထားခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ရရှိသော ဆုလာဘ်များနှင့်အတူ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ပြန်လည်ဆန်းတက်သွားကြသည်။

မတူညီသော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ် နှစ်ခု။ မတူညီသော မြို့တော်နှစ်ခု။ မတူညီသော တိုက်ခိုက်သူများနှင့် မတူညီသော ရာစုနှစ်များ။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ လုပ်ရပ်များနှင့် နည်းဗျူဟာများမှာမူ ဖွဲ့စည်းပုံချင်း တစ်ထေရာတည်း တူညီနေပါသည် – မြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခြင်း၊ ဘုရင်ကို ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ရတနာများကို လုယက်ခြင်း၊ အချုပ်အခြာအာဏာ၏ ပြယုဂ်များကို ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် လူထုကို ကျွန်ပြု သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။

သမိုင်းစာအုပ်အများစုတွင် ၁၇၅၂ အင်းဝကျဆုံးမှုကို “မွန်တို့ ပြန်လည်အာဏာရလာခြင်း” သို့မဟုတ် တောင်ငူဗမာတို့၏ ဖိနှိပ်မှုအောက်မှ မွန်လူမျိုးတို့ မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ဂုဏ်ယူစွာ ပြန်လည်ရယူခြင်းဟု ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ တစ်ဖန် ၁၅၉၉ ပဲခူးမြို့ ပျက်စီးခြင်းကိုမူ “ရခိုင်တို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း” သို့မဟုတ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိနေသော ပင်လယ်ရေကြောင်း အင်ပါယာတစ်ခု၏ အာဏာစက်ပြန့်နှံ့မှုအဖြစ် ကမ္ပည်းတင်လေ့ရှိကြသည်။

အကယ်၍ ဤလုပ်ရပ်များကို ဗမာဘုရင်တစ်ပါးပါးကသာ လုပ်ဆောင်ခဲ့မည်ဆိုပါက (အမှန်တကယ်တွင်လည်း ဗမာဘုရင်များသည် အခြားရာစုနှစ်များတွင်၊ အခြားသော မြို့ပြများ၌ ဤကဲ့သို့သော လုပ်ရပ်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြဖူးပါသည်) သမိုင်းပညာရှင်တို့က ၎င်းကို “ဗမာတို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော ဖိနှိပ်မှု” ဟု ရေးခဲ့ကြသည်။

စစ်တပ်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံချင်း တူညီသည်။ အသုံးပြုသည့် နည်းလမ်းချင်း တူညီသည်။ ထွက်ပေါ်လာသည့် သမိုင်းရလဒ်ချင်းလည်း အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ကွာခြားသွားသည်မှာ အောင်နိုင်သူတို့၏ လူမျိုးစုလက္ခဏာ (Ethnic Identity) သာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုလူမျိုးစု ကွာခြားချက်တစ်ခုတည်းနှင့်ပင် သမိုင်းကို ပုံဖော်ပြောဆိုပုံချင်း အကြီးအကျယ်ကွာခြားသွားရတော့သည်။

အပိုင်း (၁) မဏ္ဍလနိုင်ငံရေးစနစ် – စရိုက်

လက္ခဏာမဟုတ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံစနစ်သာ ဖြစ်သည်

ဤဆောင်းပါး၏အဓိကဆိုလိုရင်းမှာ “ရှေးခေတ်က လူတိုင်းလူတိုင်းဟာ လူဆိုးတွေချည်းပဲ” ဟု ကောက်ချက်ချရန် မဟုတ်ပါ။ ထိုသို့ကောက်ချက်ချခြင်းသည် ကိုယ်ကျင့်တရားကိစ္စသာဖြစ်ပြီး သမိုင်းစစ်စစ်ကို လေ့လာရာမရောက်ပေ။

ဤနေရာတွင် တင်ပြလိုသည့် သမိုင်းမှာ အကြောင်းတရား (Structural Point) သာ ဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ရှမ်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ အယုဒ္ဓယနှင့် ဗမာနိုင်ငံရေး အစုအဖွဲ့များ၏ ပြုမူပုံများသည် ဒေသတွင်း ကျင့်သုံးခဲ့သော “နိုင်ငံရေးစနစ်” ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုစနစ်ကပင် ထိုသို့သော လုပ်ရပ်များကို ကျိုးကြောင်းဆီလျော်စေရန်၊ ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်စေရန်နှင့် ဘယ်သူမဆို လုပ်ဆောင်ရမည့်အခြေအနေသို့ တွန်းပို့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤစနစ်ကို သဘောပေါက်နားလည်မှသာ ခေတ်သစ်သမိုင်းပြုစုသူများ၏ စိစစ်ရွေးချယ်ပြီးမှ ဘက်လိုက်ရေးသားတတ်သည့် သမိုင်းအာဘော်များကို သဘာဝကျကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်း၏ နိုင်ငံရေးတည်ဆောက်ပုံကို ပညာရှင် အိုဒဗလျူ ဝေါလ်တားစ် (O.W. Wolters) ၏ အယူအဆကို အခြေခံ၍ “မဏ္ဍလစနစ်” (Mandala System) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ကော်နယ်တက္ကသိုလ်တွင် အရှေ့တောင်အာရှသမိုင်းဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော ဝေါလ်တားစ်သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သူ၏စာတမ်းများ၌ ဤမဏ္ဍလအယူအဆကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ သူက မဏ္ဍလစံနဟ်ဆိုသည်မာ “အရှေ့တောင်အာရှ၏ နေရာအတော်များများတွင် တွေ့ရတတ်သော၊ နယ်နိမိတ်တိတိကျကျ မရှိဘဲ အမြဲတစေ ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားနေသည့် နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံစနစ်တစ်မျိုး” ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ “မဏ္ဍလ” ဟူသည် အိန္ဒိယ အုပ်ချုပ်ရေးကျမ်းများမှ ဆင်းသက်လာသော သက္ကတစကားလုံးဖြစ်သည်။ ဆက်သွယ်ရေးနှေးကွေးခြင်း၊ ဗျူရိုကရေစီယန္တရား လက်လှမ်းမမီခြင်းနှင့် စစ်တပ်များကို နေရာအနှံ့ အချိန်ပြည့် မချထားနိုင်ခြင်းအစရှိသည့် အကန့်အသတ်များရှိသော ရှေးခေတ်ကာလတွင် နိုင်ငံရေးအာဏာ လည်ပတ်ပုံကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

မဏ္ဍလစနစ်တွင် အာဏာသည် အင်အားတောင့်တင်းသော ဗဟိုချက် (Center) မှနေ၍ အပြင်ဘက်သို့ ဖြာထွက်လေ့ရှိသည်။ ဝေါလ်တားစ်ကိုယ်တိုင်က “ရှေးခေတ်အရှေ့တောင်အာရှ မြေပုံဆိုသည်မှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထပ်တူကျနေတတ်သော မဏ္ဍလနိုင်ငံငယ်လေးများစွာ၏ပေါင်းစပ်မှုကြီးတစ်ခု” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်အားကြီးမားသော ဘုရင်တစ်ပါး၏ နန်းတော်တွင် စစ်အင်အား အကြီးမားဆုံးရှိမည်။ ပတ်ပတ်လည်ရှိ လက်အောက်ခံပဒေသရာဇ်များထံမှ ကပ္ပ္ပိယပစ္စည်းနှင့် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများ စီးဆင်းလာမည်။ အိမ်နီးနားချင်း အင်အားစုများသည်လည်း ထိုဗဟိုချက်၏ အာဏာနယ်နိမိတ်ကို မစိန်ခေါ်ရဲဘဲ အမြဲတစေ တွက်ချက်နေကြရသည်။ ပဏ္ဏာ နှင့် စစ်အင်အား ထောက်ပံ့ရသော လက်အောက်ခံပဒေသရာဇ်များသည် သတ်မှတ်ထားသော ကန့်သတ်ချက်များအတွင်း၌ မိမိတို့ဘာသာ လွတ်လပ်စွာ အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိကြသည်။

ဤဆက်ဆံရေးသည် နိုင်ငံတော်အချင်းချင်း ချုပ်ဆိုသော ပဋိညာဉ်မဟုတ်ဘဲ အရှင်နှင့်ကျွန် ဆန်ဆန် “ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေး” သာ ဖြစ်ပြီး ဗဟိုချက်၏ အင်အားအပေါ်တွင်သာ လုံးလုံးလျားလျား တည်မှီနေသည်။

ထီးနန်းဆက်ခံမှု အကျပ်အတည်းဖြစ်ခြင်း၊ စစ်ရှုံးခြင်း၊ ပြည်တွင်းပုန်ကန်မှုဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ခေါင်းဆောင်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်းတို့ကြောင့် ဗဟိုချက်အားနည်းသွားသည့်အခါလက်အောက်ခံနယ်ပယ်များ၏ ပတ်လမ်းသည် စတင်၍ လျော့ရဲလာတော့သည်။ သမိုင်းသုတေသီများ တင်ပြသကဲ့သို့ မဏ္ဍလစနစ်သည် “အကော်ဒီယံ” (Concertina) တူရိယာကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည် – ဗဟိုချက် အားကောင်းလျှင် နယ်နိမိတ် ကျယ်ပြန့်လာပြီး၊ အားနည်းသွားလျှင် ပြန်လည်ကျုံ့ဝင်သွားတတ်သည်။ အခွင့်ကောင်းစောင့်နေသော အိမ်နီးနားချင်းများက နယ်စပ်ကို စမ်းသပ်တိုက်ခိုက်လာကြသည်။ ယခင်က လက်အောက်ခံဖြစ်ခဲ့သော နိုင်ငံငယ်များက ပဏ္ဏာမဆက်ဘဲ ပုန်ကန်ကြသည်။ ပြိုင်ဘက် ဗဟိုချက်များကလည်း ထိုအစွန်အဖျားနယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်ရန် အချင်းချင်း ပြိုင်ဆိုင်လာကြသည်။

ထို့နောက် မျိုးနွယ်စုသစ်တစ်စု ပေါ်ထွန်းလာခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ဩဇာတိက္ကမရှိသော မင်းတစ်ပါး ပေါ်ထွက်လာခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ ဗဟိုချက်အသစ်တစ်ခု ပြန်လည်အားကောင်းလာသောအခါ ထိုဖြစ်စဉ်သည် ပြောင်းပြန်ပုံစံဖြင့် ပြန်လည်လည်ပတ်ပြန်သည်။ အာဏာသစ်သည် နယ်နိမိတ်ကို ချဲ့ထွင်ကာ ပဏ္ဏာဆက်ရန် တောင်းဆိုမည်၊ ခုခံသူများကို နှိမ်နင်းမည်၊ မြို့တော်များကို ဖျက်ဆီးကာ ဘုရင်များကို ဖြုတ်ချပြီး မိမိတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို အစားထိုးမည်ဖြစ်သည်။ မြို့ပြများကို သိမ်းပိုက်ခြင်း၊ နန်းကျဘုရင်များကို မောင်းထုတ်ခြင်း၊ ပညာရှင်များနှင့် လက်မှုပညာသည်များကို မိမိတို့၏ မြို့တော်သစ် ဂုဏ်ကျက်သရေ တိုးတက်စေရန် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ရာဇအာဏာနင့် စကြဝဠာဆိုင်ရာ တန်ခိုးအာဏာ လွှဲပြောင်းရရှိခြင်း၏ သက်သေအဖြစ် နန်းတွင်းအသုံးအဆောင်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာ ပြယုဂ်များကို အဓမ္မ သိမ်းပိုက်ကြသည်။

ဤပုံစံတူဖြစ်ရပ်များကို ဒေသတွင်းတစ်ခွင်လုံး၌ ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ကျောက်ဖရားမြစ်ဝှမ်းရှိ ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) နိုင်ငံသည် ၁၄၃၁ ခုနှစ်တွင် ခမာတို့၏ အန်ကော (Angkor) မြို့တော်ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဗြိတန္နိကာ (Britannica) စွယ်စုံကျမ်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားချက်အရ ယိုးဒယားတို့သည် “ခမာသုံ့ပန်းများစွာကို အယုဒ္ဓယသို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့ထဲတွင် ခမာနန်းတွင်းမှ အရာရှိများနှင့် လက်မှုပညာသည်များ ပါဝင်သည်” ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် အယုဒ္ဓယနန်းတွင်းသည် ခမာတို့၏ နန်းတွင်းဓလေ့ထုံးတမ်းများ၊ သမုတိနတ်မင်း (God-King) အယူအဆများကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ ဝီကီပီးဒီးယားရှိ အယုဒ္ဓယမင်း “ဘိုရိုမ္မာရာချာသီရတ် ၂” (Borommarachathirat II) ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိတွင်လည်း ခမာဗြာဟ္မဏများ၊ အနုပညာရှင်များနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများကို အယုဒ္ဓယမြို့တော်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြောင်း ခိုင်လုံသော မူရင်းကျမ်းများကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဤဖြစ်ရပ်ကို “ထိုင်းဂန္ထဝင်ယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေခံအုတ်မြစ် တည်ဆောက်ခြင်း” ဟု သမိုင်းတွင် လှလှပပ ဖော်ပြကြပြီး၊ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားသော ခမာနန်းတွင်း ကချေသည်များနှင့် ဘာသာရေးပညာရှင်များသည် အယုဒ္ဓယတော်ဝင်ကပွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ၏ အစပြုခြင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စွယ်စုံကျမ်းက “ယိုးဒယားတို့ အန်ကောကို အောင်နိုင်သောအခါ ခမာသုံ့ပန်း အမြောက်အမြားကို ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်” ဟု ရိုးရိုးရှင်းရှင်းပင် ဖော်ပြထားသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဒေသတွင်းတွင် ရေပန်းစားသော စကားပုံတစ်ခုရှိသည် – “ခမာယဉ်ကျေးမှုကို ရှာချင်ရင် ထိုင်းနန်းတော်ထဲ သွားကြည့်ပါ” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

ဤဖြစ်ရပ်ကို သမိုင်းတွင် “ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် သမိုင်းဝင် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ခြင်း” ဟု သုံးနှုန်းကြသည်။ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခံရသော လက်မှုပညာသည်များသည် ယဉ်ကျေးမှုသစ်တစ်ခု၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် မည်သည့်သမိုင်းပညာရှင်ကမျှ ၎င်းကို “ခမာလူမျိုးများအပေါ် ထိုင်းတို့၏ လူမျိုးစုအလိုက် ရက်စက်စွာ ကျူးကျော်မှု” ဟု မခေါ်ဆိုကြပေ။

ဤကဲ့သို့သော ပုံစံမျိုးကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ချမ်ပါ (Champa) နိုင်ငံကို အပြီးပိုင် သိမ်းပိုက်ဝါးမြိုခဲ့သော ဒိုင်ဗီယက် (ဗီယက်နမ်) နိုင်ငံတွင်လည်း တွေ့နိုင်သည်။ ဆူမတြာမှသည် ကုန်းတွင်းပိုင်းအထိ ဂျာဗားအခြေစိုက် မဏ္ဍလစနစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သော မာဂျာပါဟစ် (Majapahit) အင်ပါယာနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်းအာဏာကို အသုံးပြု၍ မလေးစော်ဘွားများထံမှ သစ္စာခံမှုနှင့် စစ်အင်အားကို ရယူခဲ့သော သီရိဝိဇယ (Srivijaya) အင်ပါယာတို့တွင်လည်း အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ဤနိုင်ငံများကို သမိုင်းတွင် “လူမျိုးစုအလိုက် ဖိနှိပ်ကျူးကျော်သူများ” ဟု မဖော်ပြကြဘဲ “ဒေသတွင်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ ထွန်းတောက်လာမှုနှင့် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးမှု” အဖြစ်သာ ရှုမြင်ကြသည်။ အမှန်တကယ်တွင်လည်း ၎င်းတို့သည် ထိုသို့သော ဒေသတွင်း အာဏာပြိုင်ပွဲများသာ ဖြစ်ကြသည်။

သို့သော် ဤကဲ့သို့သော သမိုင်းဆန်းစစ်ချက်စံနှုန်းကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် လာရောက်ကျင့်သုံးသည့်အခါတွင်မူ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် ဘက်လိုက်မှုနှင့် နှစ်ခွစံနှုန်း (Double Standard) များကို တွေ့ရှိရတော့သည်။ အလွယ်ပြောရမည်ဆ်ိုပါက “အခုတမျိူး၊ တော်ကြာတမျိူး”၊ “လိုတမျိူး၊မလ်ိုတမျိူးစံနှုန်းများ” ဟုဆိုရပေမည်။

အပိုင်း (၂) လူသားတို့ကို အဘယ်ကြောင့်အဓမ္မရွှေ့ပြောင်းကြသနည်း-လူအင်အားအခြေပြုစီးပွားရေးစံနစ်

သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များကို အသေးစိတ်မဆွေးနွေးမီ၊ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ စီးပွားရေးအကြောင်းတရား (Structural Economic Point) တစ်ခုကို အလေးအနက် တင်ပြလိုပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤအချက်သည် သမိုင်းတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော အချက် လူသားများကို အလုံးအရင်းနှင့် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သည့် လုပ်ရပ်များကို ရှင်းလင်းပေးနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ အရှေ့တောင်အာရှသည် “မြေပေါ၍ လူရှားသော” (Land-abundant and Labor-scarce) ဒေသ ဖြစ်သည်။ စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေယာများမှာ အလွန်ကျယ်ပြောသော်လည်း စိုက်ပျိုးမည့် လူဦးရေမှာမူ အလွန်နည်းပါးလှသည်။ မနုဿဗေဒပညာရှင် ဂျိမ်းစ် စီ စကော့ (James C. Scott) တင်ပြခဲ့သကဲ့သို့ ဤလူဦးရေအခြေအနေကြောင့် အာဏာ၏သဘောသဘာဝသည် ဥရောပတိုက်နှင့် လုံးဝပြောင်းပြန် ဖြစ်နေသည်။ ဥရောပတွင် အာဏာဟူသည် မြေယာကို ထိန်းချုပ်ခြင်း ဖြစ်သည် ။ မြေယာကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး အခွန်ကောက်ခံကာ ထိုမြေပေါ်တွင် နေထိုင်သူများကို အမိန့်အာဏာသက်ရောက်စေခြင်း ဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှတွင်မူ အာဏာဟူသည် “လူကို ထိန်းချုပ်ခြင်း” ဖြစ်သည် ။ စပါးစိုက်ပျိုးရန်၊ အခွန်ဆောင်ရန်နှင့် စစ်တိုက်ရန်အတွက် လူဦးရေကို အခြေအများအပြား လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် အရှေ့တေယင်အာရှတွင် ရှားပါးသော အရင်းအမြစ်မှာ မြေယာမဟုတ်ဘဲ “လူ” သာ ဖြစ်လေသည်။

ဤလူအခြေပြုစီးပွားရေးအမြင်က အရှေ့တောင်အာရှသမိုင်းတွင်တွေ့ရမြဲဖြစ်သော လူအစုလိုက် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်မှုများကို ရှင်းလင်းပေးနိုင်ပါသည်။ စစ်နိုင်သော ဘုရင်တစ်ပါးက ရှုံးနိမ့်သွားသော မြို့ပြမှ လူဦးရေ အိမ်ထောင်စုပေါင်း ထောင်ချီ၍ မိမိနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခြင်းသည် ယနေ့ ခေတ်သစ်လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုမျိုး မဟုတ်လှပေ။

ထိုခေတ်က အမြင်မှာ မိမိနိုင်ငံရေးစီးပွားရေးစနစ်အတွက် အဖိုးတန်ဆုံးဖြစ်သော “လူသားအရင်းအနှီး” ကို ပြောင်းရွှေ့ယူသွားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးနိုင်သူများနှင့် လက်မှုပညာသည်များကို မိမိနိုင်ငံ၏ ကုန်ထုတ်စွမ်းအား တိုးတက်စေရန် ခေါ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်။ အယုဒ္ဓယက ခမာနန်းတွင်း ပညာရှင်များကို ခေါ်ဆောင်သွားခြင်းသည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အတတ်ပညာနှင့် နန်းတွင်းထုံးတမ်းဗဟုသုတများကို ရယူခြင်းဖြစ်သည်။

၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမင်း အနော်ရထာက သထုံပြည်မှ မွန်မထေရ်မြတ်များနှင့် လက်မှုပညာသည်များကို ပုဂံသို့ ပင့်ဆောင်/ခေါ်ဆောင်လာခြင်းသည်လည်း မိမိ၏ ပုဂံနိုင်ငံတော်သစ်တွင် လိုအပ်နေသော စာပေ၊ ဘာသာရေးနှင့် နည်းပညာ အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ဖြည့်ဆည်းခြင်း ဖြစ်သည်။

တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်မိသော မြို့ပြများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်းသည်လည်း ဤသဘောပင် ဖြစ်သည်။ ပြိုင်ဘက်မြို့တော်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာများကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့် ရန်သူပြိုင်ဘက်များ ပြန်လည်အင်အားတောင့်တင်းလာမည့် အရှိန်ကို နှောင့်နှေးစေသည်။ သို့သော် အဓိက အရေးကြီးအဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အချက်မှာ လူဦးရေအများအပြားကို ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်များ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများနှင့် လယ်သမားများ မရှိတော့လျှင် ထိုမြို့ပြသည် မည်သို့မျှ ပြန်လည်မထူထောင်နိုင်တော့ပေ။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် လူဦးရေ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းတို့သည် ပြိုင်ဘက်၏ စွမ်းအားကို ချိုးနှိမ်ပြီး မိမိ၏ စွမ်းအားကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။

ဤသည်မှာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော လူရိုင်းဆန်မှုကြောင့် မဟုတ်လှပေ။ ထိုခေတ်က လူသားအရင်းအမြစ်သည်သာ အဓိက ကုန်ထုတ်လုပ်မှု စည်းစိမ်ဥစ္စာဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ လူရှားပါးသော စီးပွားရေးစနစ်တွင် နိုင်ငံလိုအပ်ချက်အရ ပြုမူကျင့်သုံးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်စံနှုန်းနှင့်ကြည့်ပါမူ မှန်သည်မှားသည်က တော့ ဆွေးနွေးစရာများစွာရှိပေလိမ်ါမည်။ ထိုခေတ်တွက်တော့ ထိုသို့သော သဘောတရားမျိူးကို လူမျိုးစုမရွေး၊ အင်အားကြီးမားသော ဗဟိုချက်တိုင်းက အားနည်းသော လက်အောက်ခံများအပေါ်တွင် ကျင့်သုံးခဲ့ကြခြင်း သာ ဖြစ်သည်။

အပိုင်း (၃) သာဓကများ – ရှမ်း၊ မွန်၊ ရခိုင်နှင့် သမိုင်းကြေးမုံ

ရှမ်းခေတ်ဖြစ်ရပ် – ၁၅၂၇ ခုနှစ်နှင့် အင်းဝကျဆုံးခြင်း

၁၆ ရာစု အစောပိုင်းတွင် အင်းဝနိုင်ငံတော်သည် အထက်မြန်မာပြည်၌ နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ကြာ ဩဇာကြီးမားခဲ့ပြီးနောက် အဘက်ဘက်မှ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးလာခဲ့သည်။ ထီးနန်းဆက်ခံမှု အငြင်းပွားမှုများကြောင့် မှူးမတ်များအကြား စိတ်ဝမ်းကွဲခဲ့ကြသည်။ မြောက်ဘက်မှ ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ အမြဲတစေ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အင်းဝ၏ နယ်နိမိတ်သည် ဆုတ်ယုတ်လာခဲ့ရာ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ “အင်းဝပိုင်နက်သည် ယခင်က မိမိ၏ လက်အောက်ခံ မြို့စားနယ်မြေများလောက်ပင် မကြီးမားတော့ဘဲ ကျုံ့ဝင်သွားခဲ့ရသည်” ဟု ဆိုသည်။

မိုးညှင်းစော်ဘွား စောလုံ ခေါင်းဆောင်သော ရှမ်းစော်ဘွားများ မဟာမိတ်အဖွဲ့ (Confederation of Shan States) သည် ၁၆ ရာစု ပထမဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အင်းဝပိုင်နက်များကို အဆက်မပြတ် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းမဟာမိတ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ မဟာမိတ် ပြည်မြို့စားတို့သည် အင်းဝကို ပထမအကြိမ် တိုက်ခိုက်လုယက်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်လွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၂၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်တွင်မူ ရှမ်းမဟာမိတ်တပ်များသည် အင်းဝမြို့ကို အပြီးပိုင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့တော့သည်။ အင်းဝမင်း ရွှေနန်းကြော့ရှင်သည် တိုက်ပွဲအတွင်း သေနတ်ဒဏ်ရာဖြင့် နတ်ရွာစံခဲ့သည်။ မိုးညှင်းစော်ဘွား စောလုံသည် သူ၏သားတော် သိုဟန်ဘွားကို အင်းဝပလ္လင်တွင် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် သိုဟန်ဘွားသည် လွတ်လပ်သော ဘုရင်မဟုတ်ဘဲ စော်ဘွားများ၏ ကိုယ်စားလှယ်မျှသာ ဖြစ်သဖြင့် အင်းဝသည် “ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ လက်အောက်ခံ နယ်မြေတစ်ခုမျှသာ” ဖြစ်သွားခဲ့ရသည်။

သိုဟန်ဘွား၏ ၁၅၂၇ မှ ၁၅၄၂ အထိ အုပ်ချုပ်မှု သမိုင်းကို မြန်မာရာဇဝင်များတွင် အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ “သိုဟန်ဘွားကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ရဟန်းသံဃာများကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ဘုရားပုထိုးများမှ ဌာပနာတော်များကို တူးဖော်လုယက်ခြင်းနှင့် ပိဋကတ်စာပေများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်းတို့ကြောင့် ‘ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သောမင်း’ အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်” ဟု တွေ့ရသည်။ ဆီယမ်ဆိုဆိုက်တီး ဂျာနယ် (Siam Society Journal) ပါ သုတေသနဆောင်းပါးတစ်ခုတွင် သိုဟန်ဘွားသည် “ပညာရှိ ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ၃၆၀ ကို စုရုံး သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ ဘုရားပုထိုးများစွာကို လုယက်ကာ ရေတွက်၍မရနိုင်သော ပိဋကတ်စာပေ မနုဿပုရပိုက်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်” ဟု အသေးစိတ် ဖော်ပြထားသည်။

ရဟန်းသံဃာများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းမှာ ဘာသာရေးအရ မုန်းတီး၍ သက်သက်မယူဆအပ်ပေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ သံဃာအဖွဲ့အစည်းဆိုသည်မှာ ထိုခေတ် ဗမာ့နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ အသိပညာနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အတတ်ပညာတို့၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။ စာပေတတ်မြောက်မှု၊ မှတ်တမ်းထိန်းသိမ်းမှု၊ ဓမ္မသတ်ဥပဒေပညာနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အမြုတေများ တည်ရှိရာနေရာဖြစ်ပြီး ရှမ်းအာဏာပိုင်များကို တော်လှန်ပုန်ကန်ရန်အတွက် စနစ်တကျ စည်းရုံးနိုင်သော တစ်ခုတည်းသော ယန္တရားလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် စာပေများကို မီးရှို့ခြင်းသည် ပြိုင်ဘက်၏ အသိပညာနှင့် ခေါင်းဆောင်မှု ယန္တရားကို အမြစ်ပြတ်အောင် ဖြတ်တောက်လိုက်ခြင်း (Institutional Decapitation) သာ ဖြစ်သည်။ မဏ္ဍလစနစ်၏ စစ်ရေးတွက်ချက်မှုအရ ဤလုပ်ရပ်သည်လည်း ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်မှုကဲ့သို့ပင်ဦးတည်ချက် ပန်းတိုင်ချင်း အတူတူပင်ဖြစ်သည် ။ ရန်သူကို အနိုင်တိုက်ရုံတင်မကဘဲ ပြန်လည်ရုန်းမထနိုင်အောင် အခြေခံအဆောက်အအုံကိုပါ ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဤရှမ်းဩဇာလွှမ်းမိုးသည့် ကာလသည် တောင်ငူမင်းတရား တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်တို့က ရှမ်းမဟာမိတ်များကို နှိမ်နင်းပြီး ၁၅၅၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်စုစည်းနိုင်ခဲ့သည့်အချိန်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ဤအတောအတွင်း ရှမ်းမဟာမိတ်အဖွဲ့အချင်းချင်း ပြန်လည်စိတ်ဝမ်းကွဲ ပြိုကွဲခဲ့ပုံမှာ လူမျိုးစုအခြေခံသည့် သမိုင်းအမြင်များကို စိန်ခေါ်နေသည့် အကောင်းဆုံး သက်သေပင် ဖြစ်သည်။

၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မိုးညှင်းစော်ဘွား စောလုံသည် မိမိ၏ အမတ်များ လက်ချက်ဖြင့် လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော်၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ စသည့် ရှမ်းစော်ဘွားများ (Saophas) သည် ခေါင်းဆောင်မှုနေရာအတွက် အချင်းချင်း ပြိုင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ကြတော့သည်။ သိုဟန်ဘွားသည် အင်းဝတွင် ဘုရင်ဖြစ်နေသော်လည်း အခြားသော ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုကို အပြည့်အဝမရရှိခဲ့ပေ။ ယခင်က ဗမာအင်းဝကို တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် စုစည်းခဲ့သော စော်ဘွားများ မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် ယခုအခါ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်ရန် ကြိုးစားနေကြသည့် ပြိုင်ဘက် မဏ္ဍလဗဟိုချက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ်မှာပင် စော်ဘွားများ မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် ယခင်က ၁၅၂၅ တွင် အင်းဝကို တိုက်ခိုက်စဉ်က ကူညီခဲ့သော မိမိတို့၏ မဟာမိတ် ပြည်မြို့ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မိုးညှင်းစောလုံက ပြည်မြို့စားသည် “အင်းဝနှင့် စစ်ဖြစ်ပွားစဉ်က လုံလောက်သော စစ်ကူမပေးခဲ့ဟု ယူဆသောကြောင့် ဖြစ်သည်” ဟု ပြည်နိုင်ငံတော် သမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ပြည်မြို့သည် ရှုံးနိမ့်၍ ရှမ်းတို့၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ရှမ်းအချင်းချင်း တိုက်ခိုက်ကြသည်၊ ထို့နောက် ယခင်မဟာမိတ်များကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ကြသည် ။ ထိုသို့ တိုက်ခိုက်ရာတွင်လည်း ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခြင်း၊ လက်အောက်ခံပြုခြင်း၊ လက်အောက်ခံမင်းများ ခန့်အပ်ခြင်း စသည့် ဗမာများကို တိုက်ခိုက်စဉ်က အသုံးပြုခဲ့သော နည်းလမ်းများကိုပင် ထပ်တူထပ်မျှ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

ဤအချက်သည် သမိုင်းကို “လူမျိုးစု ပဋိပက္ခ” အမြင်ဖြင့် ကြည့်ခြင်းအား ခိုင်လုံစွာပယ်ချနိုင်သည့် အချက် ဖြစ်လေသည်။ အကယ်၍ ထိုခေတ်က အကြမ်းဖက်မှုများသည် ရှမ်းလူမျိုးက ဗမာလူမျိုးကို မုန်းတီး၍ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းသာ ဆိုပါက၊ ထိုအကြမ်းဖက်မှုများသည် ရှမ်း နှင့် ဗမာအကြားတွင်သာ ဖြစ်ပွားပြီး မိမိတို့ လူမျိုးအချင်းချင်းကြားတွင်မူ လျော့နည်း သို့မဟုတ် ကင်းစင်သွားရမည် ဖြစ်သည်။

သို့သော် သမိုင်းအမှန်တွင်မူ စစ်မက်များ စစ်ပွဲများသည် မည်သည့်လူမျိုးစုမဆို ထိပ်တိုက်ဆုံတွေ့သည့်အခါတိုင်း ပုံစံတူညီစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရှမ်းနှင့်ဗမာ တိုက်ကြသည်၊ ရှမ်းနှင့်ရှမ်း ပြန်တိုက်ကြသည်၊ ရှမ်းနှင့်မွန် တိုက်ကြသည်၊ မွန်နှင့်ဗမာ တိုက်ကြသည်၊ တပင်ရွှေထီး နိုင်ငံတော်မစုစည်းမီ တောင်ငူခေတ်ဦးတွင် ဗမာအချင်းချင်းလည်း အပြန်အလှန် သွေးချောင်းစီးအောင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤပြုမူပုံများသည် လူမျိုးစု၏ စရိုက်လက္ခဏာကြောင့် မဟုတ်ဘဲ “စနစ်” (System) တစ်ခုလုံး၏ ပြုပြင်ဖန်တီးမှုကြောင့်သာ ဖြစ်ပေသည်။ စနစ်က ထိုလုပ်ရပ်များကို မွေးထုတ်ပေးနေခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ပါဝင်သူများ၏ လူမျိုးစုလက္ခဏာမှာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်မှုမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု ကောက်ယူအပ်ပေသည်။

သမိုင်းပြုစုသူများကမူ ဤကာလကို အထက်မြန်မာပြည်၏နိုင်ငံရေးအကူးအပြောင်းကာလဖြစ်သော “ရှမ်းခေတ်” ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ရဟန်းသံဃာများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် စာပေများကို မီးရှို့ခြင်းတို့ကိုမူ မင်းတစ်ပါး၏ ရက်စက်မှု သမိုင်းဝင် အသေးစိတ်အချက်အလက်အဖြစ်သာ ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး၊ ထိုစဉ်ကသတ်ဖြတ်မှုများကို “ ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် “ရှမ်းတို့၏ လူမျိုးစုအလိုက် ရက်စက်စွာ ကျူးကျော်မှု” ဟု သမိုင်းတွင် တံဆိပ်မကပ်ကြပေ။ အကယ်၍ ဗမာဘုရင်များကသာ ထိုသို့လုပ်ခဲ့လျှင်မူ သမိုင်းတွင် ဖော်ပြပုံချင်း ကွာခြားသွားမည် ဖြစ်သည်။

မွန်ခေတ်ဖြစ်ရပ် – ၁၇၅၂ ခုနှစ်နှင့် အင်းဝကျဆုံးခြင်း (ဒုတိယအကြိမ်)

ပဲခူးကို အခြေစိုက်သော မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီနိုင်ငံတော်သည် မြောက်ဘက်မှ ဗမာအင်းဝနိုင်ငံတော်၏ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကြာ ပြိုင်ဘက်ကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၆ ရာစုတွင် တောင်ငူမင်းဆက်သည် မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသကို ဗမာတို့ လက်အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက်သည် နယ်စွန်နယ်ဖျားတွင် အားနည်းလာသည်။ အထူးသဖြင့် ကသည်းမြင်းတပ်များ၏ အင်းဝကို အကြိမ်ကြိမ် ဝင်ရောက်လုယက်မှုကို အင်းဝနေပြည်တော်က မကာကွယ်နိုင်ခြင်း ကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ အောက်မြန်မာပြည်ရှိ မွန်လူထုသည် ဗမာဘုရင်ခန့်အပ်ထားသော မြို့ဝန်ကို တော်လှန်ကြသည်။ ထိုနောက် သမိုင်းပညာရှင်များ ခေါ်ဆိုကြသည့် “ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံသစ်” (Restored Hanthawaddy Kingdom) ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။

မွန်မင်း ဗညားဒလ၏ လက်ထက် ၁၇၅၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟံသာဝတီမွန်တပ်မတော်သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ အလုံးအရင်းနှင့် စစ်ချီခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ်တစ်လျှောက်ရှိ မြို့ရွာများကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရင်း မြောက်ဘက်သို့ တရွေ့ရွေ့ တက်လာခဲ့ရာ၊ ၁၇၅၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် အင်းဝနေပြည်တော်ကြီးကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့တော့သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်း (မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ) ကို ဖမ်းဆီးပြီး ပဲခူးသို့ သုံ့ပန်းအဖြစ် ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အခြေအနေများကို သမိုင်းပညာရှင် ဝစ်တာ လစ်ဘာမန် (Lieberman) ၏ Strange Parallels ကျမ်းကို ကိုးကား၍ ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ “မွန်ခေါင်းဆောင်များသည် အင်းဝမှ ဖမ်းဆီးလာသော သုံ့ပန်းများအားလုံးနှင့် တောင်ငူနောက်ဆုံးမင်းကိုပါ ကွပ်မျက်ခဲ့ကြပြီး၊ တောင်ပိုင်းရှိ ဗမာများအားလုံးကို သစ္စာခံသည့်အနေဖြင့် မွန်မင်းသား၏ တံဆိပ်ခတ်နှိပ်ထားသော နားတောင်းများကို ဝတ်ဆင်စေကာ ဆံပင်ကိုလည်း မွန်တို့၏ ဆံကေသာပုံအတိုင်း ညှပ်စေခဲ့သည်” ဟု ဆိုသည်။

ဤကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ်တွင် နိုင်ငံရေးအမှတ်အသား ပြုလုပ်စေခြင်း (Bodily Marker Requirement) ကို သမိုင်းအရ သေချာစွာ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ရှေးခေတ်ကာလတွင် မှတ်ပုံတင်စံနစ် သို့မဟုတ် ဗျူရိုကရေစီ မှတ်တမ်းများ မရှိသဖြင့် လူသားတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်သည်သာ မိမိတို့၏ နိုင်ငံရေးသစ္စာခံမှုကို ဖော်ပြရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆံပင်ပုံစံ၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများသည် လူတစ်ဦး၏ အဆင့်အတန်းနှင့် မည်သူ့ကို သစ္စာခံသနည်းဟူသည်ကို ဖော်ပြနေခြင်းဖြစ်သည်။ မွန်မင်းသား၏ တံဆိပ်ပါသော နားတောင်းကို ဝတ်ဆင်စေခြင်းသည် အလှအပအတွက် နှိပ်စက်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ မည်သူက ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ နေ့စဉ်နှင့်အမျှ လူမြင်ကွင်းတွင် သစ္စာခံခိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို အမှတ်အသားကို ဖယ်ရှားလိုက်ပါက နိုင်ငံရေးအရ ပုန်ကန်ခြင်းဟု သတ်မှတ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤသို့ ခန္ဓာကိုယ်တွင် နိုင်ငံရေးလက္ခဏာ ခတ်နှိပ်ခြင်းသည် ဒေသတွင်း မဏ္ဍလနိုင်ငံရေးတွင် စံပြုကျင့်သုံးသော နည်းလမ်းတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မွန်တို့က သီးသန့်တီထွင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်သလို၊ ဗမာများကိုသာ သီးသန့်နှိပ်စက်ရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းလည်း မဟုတ်ပေ။

သို့သော် မွန်တို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုသည် ရေရှည်မခံခဲ့ပါ။ အထက်မြန်မာပြည် မုဆိုးဘိုရွာမှ ရွာသူကြီး ဦးအောင်ဇေယျသည် မွန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို တော်လှန်ကာ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးမြို့တော်ကို အပြီးပိုင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ကာ ဟံသာဝတီနိုင်ငံတော်ကို အပြီးတိုင် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ မဏ္ဍလနိုင်ငံရေး၏ အလှည့်အပြောင်းဘီးသည် နောက်တစ်ပတ် ထပ်မံလည်ပတ်ခဲ့ပြန်ခြင်း ဖြစ်သည်။

သမိုင်းစာအုပ်များတွင် ၁၇၅၂ ခုနှစ် ဖြစ်ရပ်ကို “မွန်တို့ ပြန်လည်ဆန်းသစ်လာခြင်း” ဟု ရေးသားကြသည်။ တောင်ငူနောက်ဆုံးမင်းကို ကွပ်မျက်ခြင်းနှင့် ဗမာများကို ယဉ်ကျေးမှုအရ အဓမ္မ ကိုယ်ဟန်ပြောင်းလဲစေခြင်း၊ ထို့နောက် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခြင်း စသည်တို့ကို သမိုင်းတွင် အင်အားကြီးနိုင်ငံနှစ်ခုအကြား အာဏာအလှည့်အပြောင်း ဖြစ်စဉ်အဖြစ်သာ ရှုမြင်ကြသည်။ သို့သော် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်က မွန်လူထုအပေါ် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ဖြစ်ရပ်များကို သုံးသပ်သည့်အခါတွင်မူ သမိုင်းပညာရှင်တို့က “ဗမာတို့က လူနည်းစုအပေါ် ရက်စက်စွာ ဖိနှိပ်ကျူးကျော်မှု” ဟု သတ်မှတ်လေ့ရှိကြသည်။ တူညီသော လုပ်ရပ်၊ တူညီသော ဖွဲ့စည်းပုံ ဖြစ်သော်လည်း လူမျိုးစုအပေါ် မူတည်၍ သမိုင်းအာဘော် ကွဲပြားသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ အထက်ပါ လိုတမျိူး၊ မလိုတမျိူးစံနှုန်းများကို အထင်

အရှားတွေ့ရမည်ဖြစ်သည်

ရခိုင်ခေတ်ဖြစ်ရပ် – ၁၅၉၉ ခုနှစ်နှင့် ပဲခူးမြို့ကို ဖျက်ဆီးခြင်း

ဤဆောင်းပါး၏ အစတွင် တင်ပြခဲ့သော ၁၅၉၉ ခုနှစ် ဖြစ်ရပ်မှာမူ ရှေးခေတ်ကာလတွင် မှတ်တမ်းအစုံလင်ဆုံး ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် ရှေးခေတ်အကြမ်းဖက်မှုများကို ဆွေးနွေးသည့်အခါ သမိုင်းပညာရှင်တို့ သိသိသာသာ လျစ်လျူရှုထားကြသည့် ဖြစ်ရပ်လည်း ဖြစ်သည်။

၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် နန္ဒဘုရင် အုပ်ချုပ်သော တောင်ငူအင်ပါယာ (ဟံသာဝတီ) သည် ပြိုကွဲလုနီးပါး ဖြစ်နေခဲ့သည်။ တော်ဝင်မိသားစုဝင်ချင်း ပုန်ကန်ခြင်း၊ ယိုးဒယားမင်း နရဲစွမ်း၏ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် လက်အောက်ခံနယ်မြေများက ပဏ္ဏာမဆက်တော့ခြင်းတို့ကြောင့် အင်ပါယာကြီးမှာ အခွံမျှသာ ကျန်တော့သည်။ ဤအခွင့်အရေးကို မြောက်ဦးရခိုင်ဘုရင် မင်းရာဇာကြီးက ရိပ်မိပြီး၊ တောင်ငူအိမ်ရှေ့မင်းတစ်ပါးနှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အင်အားတောင့်တင်းသော စစ်တပ်ကြီးကို စုစည်းခဲ့သည်။ Wiki ရှိမြောက်ဦးနိုင်ငံတော် သမိုင်းတွင် မူရင်းကျမ်းများကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားချက်အရ “ရခိုင်တပ်မတော်တွင် စစ်သည်အင်အား ၃၀,၀၀၀ ခန့်၊ တိုက်လှေအစင်း ၃၀၀ နှင့်အတူ ပေါ်တူဂီစစ်သည်ခေါင်းဆောင် ဖိလစ် ဒီ ဘရီတို (ငဇင်ကာ) ဦးဆောင်သော ပေါ်တူဂီကြေးစားစစ်တပ် ပါဝင်သည်” ဟု ဆိုသည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ၎င်းတို့သည် ဗျူဟာမြောက် သန်လျင်ဆိပ်ကမ်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ဧပြီလတွင် ပဲခူးမြို့ကို ဝိုင်းရံခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာလတွင် နန္ဒဘုရင် လက်နက်ချခဲ့ရတော့သည်။

ရရှိလာသော သုံ့ပန်းနှင့် ရတနာပစ္စည်းများကို ခွဲဝေပုံမှာ စီးပွားရေးစာရင်းဇယားတစ်ခုကဲ့သို့ပင် တိကျလှသည်။ ရခိုင်တို့ ရရှိသော ဝေစုများတွင် “ရွှေ၊ ငွေ၊ ရတနာများ၊ ကြေးအမြောက်များ၊ ခမာကြေးရုပ်တု ၃၀ နှင့် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော ဆင်ဖြူတော်” တို့ ပါဝင်ကြောင်း မြောက်ဦးသမိုင်းတွင် ဆိုသည်။ မင်းရာဇာကြီးသည် နန္ဒဘုရင်၏ သမီးတော်ကို မိဖုရားမြှောက်ရန် ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ငဇင်ကာကို သန်လျင်မြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် သူက ရခိုင်ဘုရင်ကို သစ္စာဖောက်ကာ သန်လျင်ကို လွတ်လပ်သောနယ်မြေအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ မဏ္ဍလစနစ်၏ အာဏာကွန်ရက်သည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးသစ္စာခံမှုအပေါ်တွင်သာ တည်မှီနေပြီး၊ အခွင့်အရေးရလာလျှင် မည်သို့ပြိုကွဲလွယ်ကြောင်း ပြသနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပဲခူးမြို့သား အိမ်ထောင်စုပေါင်း သုံးထောင်ကိုလည်း မြောက်ဦးသို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲသည်။ အင်ပါယာမြို့တော်၏ အဖိုးတန် လက်မှုပညာရှင်များကို မိမိတို့ ရခိုင်နိုင်ငံတော်၏ ကုန်ထုတ်စွမ်းအား တိုးတက်စေရန် ရွှေ့ပြောင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။ ထို့နောက် မင်းရာဇာကြီးသည် ပြိုင်ဘက်မြို့တော် အမြန်ပြန်လည်မထူထောင်နိုင်စေရန်အတွက် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး၏ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်အပါအဝင် ပဲခူးမြို့ကြီးတစ်ခုလုံးကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။

၁၉ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် အာသာ ဖယ်ယာ (Arthur Phayre) က သူ၏ History of Burma ကျမ်းတွင် “ဤသည်မှာ ရခိုင်သမိုင်းတွင် ဗမာများကို ခုခံနိုင်ရုံတင်မကဘဲ ဗမာတို့၏ နယ်မြေအချို့ကိုပါ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးနှင့် တစ်ခုတည်းသော ကာလဖြစ်သည်” ဟု ရိုးရိုးရှင်းရှင်းပင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ရခိုင်သမိုင်းစာအုပ်များတွင် ဤ ၁၅၉၉ စစ်ဆင်ရေးကို ရခိုင်နိုင်ငံတော် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိပြီး အင်အားကြီးမားပုံ၏ သက်သေအဖြစ် ဂုဏ်ယူစွာ ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ အိမ်ထောင်စု သုံးထောင်ကို ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခြင်းကို “လူမျိုးစုအလိုက် ဖိနှိပ်မှု” ဟု မသုံးနှုန်းကြသလို၊ အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးကျယ်ဆုံး မြို့တော်ကြီးတစ်ခုကို ပြာကျအောင် ရှို့ဖျက်ခဲ့ခြင်းကိုလည်း “ရက်စက်သော စစ်ရာဇဝတ်မှု” ဟု မဖော်ပြကြပေ။

ဘင်္ဂလားကျွန်ဖမ်းစစ်ဆင်ရေး – ရာစုနှစ်ဝက်

နီးပါး လူသားအရင်းအမြစ် ရှာဖွေခြင်း

၁၅၉၉ ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးသည် ရခိုင်တို့၏ စစ်ရေးအာဏာ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရှေ့နှင့်နောက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေသ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော လူသားဖမ်းဆီးမှု ဖြစ်စဉ်များရှိသည်။ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်များမှသည် ၁၆၆၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မဂိုအင်ပါယာက စစ်တကောင်း (Chittagong) ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့်အချိန်အထိ၊ မြောက်ဦးနိုင်ငံတော်သည် ပေါ်တူဂီရေတပ်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဘင်္ဂလားဒေသအတွင်းသို့ စနစ်တကျ ဝင်ရောက်သည်။ ဗျူဟာမြောက် ကျွန်ဖမ်းစစ်ဆင်ရေးများကို အဆက်မပြတ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ကျွန်ဖမ်းစစ်ဆင်ရေးကို အပြီးပိုင် နှိမ်နင်းခဲ့သော မဂိုဘုရင်ခံ ရှာအစ္စတာ ခန်း (Shaista Khan) နှင့်ပတ်သက်၍ ဘင်္ဂလားပီးဒီးယား (Banglapedia) စွယ်စုံကျမ်းတွင် ရေးသားထားချက်အရ “၁၆၆၆ တွင် စစ်တကောင်းကို အောင်နိုင်ခြင်းကြောင့် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဖော်ပြမရနိုင်လောက်အောင် ဝမ်းသာပီတိ ဖြစ်ခဲ့ကြရသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လူထုသည် ရခိုင် နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လုယက်ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ဖိနှိပ်ခြင်းနှင့် ရက်စက်ခြင်းတို့မှ လွတ်မြောက်သွားခဲ့ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားသော အရေးကြီးသည့် ရလဒ်တစ်ခုမှာ ဖမ်းဆီးကျွန်ပြုခြင်းခံထားရသော ဘင်္ဂလားလယ်သမား ထောင်ပေါင်းများစွာ လွတ်မြောက်လာပြီး မိမိတို့အိမ်သို့ ပြန်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်” ဟု တိုက်ရိုက်ဖော်ပြထားသည်။

မဂိုဧကရာဇ် ဇေဗရူး (Aurangzeb) က သူ၏စစ်သူကြီး ဗူဇာ့ဂ် အူမက် ခန်း (Buzurg Umed Khan) ထံ ပေးပို့သော အမိန့်တော်တွင်လည်း “ဘင်္ဂလားကမ်းရိုးတန်းကို ရာစုနှစ်ဝက် (နှစ်ပေါင်း ၅၀) နီးပါး နှိပ်စက်နေသော ရန်သူများကို အမြစ်ပြတ်အောင် နှိမ်နင်းလော့” ဟု ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ ထိုနှိမ်နင်းရေးစစ်ပွဲတွင် မဂိုတို့ဘက်မှ စစ်သည် ၉,၆၀၀ နှင့် တိုက်လှေ ၃၀၀ ကျော်ကို အသုံးပြု၍ ရခိုင်-ပေါ်တူဂီ ပူးပေါင်းရေတပ်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။

ဤကျွန်ဖမ်းစစ်ဆင်ရေးများကြောင့် ပေါ်တူဂီဘာသာစကား Armada (ရေတပ်) မှ ဆင်းသက်လာသော “ဟာမတ်” (Harmad) ဟူသော စကားလုံးသည် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတွင် “ရာဇဝတ်ကောင် သို့မဟုတ် ဓားပြ” ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် သမိုင်းဝင် ဒဏ်ရာရစကားလုံးအဖြစ် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ကျေးလက်ကဗျာများနှင့် သီချင်းများတွင်လည်း ထိုခေတ်က ခံစားခဲ့ရသော သောကများကို မျိုးဆက် နှင့်ချီ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ် သဘာဝတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ ဖြစ်နေသော ဆွန်ဒါဘန်း (Sundarbans) လမုတောကြီးသည် ရှေးခေတ်က ထိုကျွန်ဖမ်းဓားပြများရန်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ်းရိုးတန်းလူထု တောထဲသို့ ထွက်ပြေးပုန်းအောင်း အခြေချခဲ့ရာမှ ဖြစ်တည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။

ယနေ့ခေတ် သမိုင်းပြုစုပုံများတွင်မူ မြောက်ဦးနိုင်ငံတော်ကို ၎င်း၏ ခန့်ညားထည်ဝါသော ဗိသုကာလက်ရာများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားပုထိုးများ၊ နိုင်ငံတကာနှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုနိုင်ခဲ့သော၊ စာပေအနုပညာ ထောက်ပံ့မှုတို့ဖြင့်သာ လှလှပပ ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ ထိုအချက်များမှာ အမှန်တကယ် မှန်ကန်ပါသည်။ သို့သော် ၎င်းသည် သမိုင်းတစ်ခုလုံးအကုန်အစက်မဟုတ်ပေ။ ခေတ်သစ်နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများတွင် ရခိုင်တို့၏ သမိုင်းကြောင်း သို့မဟုတ် လူမျိုးစုလက္ခဏာကို ပြောဆိုသည့်အခါ မဂိုတို့မနှိမ်နင်းမီ နှစ်ပေါင်း ၅၀ ကြာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘင်္ဂလားကျွန်ဖမ်းစစ်ဆင်ရေး သမိုင်းဆိုးကြီးကိုမူ ထည့်သွင်းဆွေးနွေးလေ့ မရှိကြချေ။

အပိုင်း (၄) ဗမာတို့၏ ဖြစ်ရပ်များ – သမိုင်း၏ အချိုးကျညီမျှမှု

အထက်တွင် တင်ပြခဲ့သော ဖြစ်ရပ်များသည် ဗမာမဟုတ်သော ပဒေသရာဇ်အစုအဖွဲ့များက မဏ္ဍလစနစ်၏ သဘောသဘာဝအတိုင်း အာဏာကို အသုံးပြုခဲ့ကြပုံများ ဖြစ်သည်။ ဤဆန်းစစ်ချက် ပြည့်စုံရန်အတွက် ဗမာတို့၏ ပြုမူပုံများကိုပါ ယှဉ်တွဲလေ့လာရမည်ဖြစ်ပြီး၊ လေ့လာကြည့်သည့်အခါ ဗမာတို့၏ လုပ်ရပ်များသည်လည်း ထပ်တူထပ်မျှ တူညီနေသည်ကို တွေ့ရမည်။

၁၀၅၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ပုဂံမင်းဆက်ကို စတင်ထူထောင်ခဲ့သော အနော်ရထာမင်းစော၏ စစ်ဆင်ရေးများတွင် ၁၀၅၇ ခုနှစ်၌ မွန်တို့၏ သထုံပြည်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်း ပါဝင်သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အနော်ရထာသည် သထုံမင်း (မနူဟာ) ကို ပုဂံသို့ သုံ့ပန်းအဖြစ် ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ရုံတင်မကဘဲ မွန်လက်မှုပညာသည်များ၊ ရဟန်းသံဃာများနှင့် ပညာရှိပေါင်း သုံးသောင်းကိုပါ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကို သမိုင်းတွင် မွန်တို့၏ မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေ၊ ဘာသာရေး အတတ်ပညာများ ပုဂံဗမာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီး ပုဂံကို ယဉ်ကျေးမှု မြင့်မားစေခဲ့သည့် “အလှပဆုံး ယဉ်ကျေးမှု ကူးပြောင်းခြင်း” အဖြစ် ကမ္ပည်းတင်ကြသည်။ သို့သော် ဖွဲ့စည်းပုံအရ ကြည့်မည်ဆိုလျှင်မူ ဤလုပ်ရပ်သည် ရခိုင်တို့ ပဲခူးကို ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်း၊ မွန်တို့ အင်းဝတော်ဝင်မိသားစုကို ဖမ်းဆီးကွပ်မျက်ခဲ့ခြင်းတို့နှင့် တစ်ထေရာတည်း တူညီနေပါသည် ။ အင်အားကြီးမားသော ဗဟိုချက်က အားနည်းသောနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ပြီး မြို့တော်ကို ဖျက်ဆီးကာ၊ ဘုရင်ကို ဖမ်းဆီးပြီး လူသားအရင်းအမြစ်ကို မိမိနိုင်ငံအတွက် မောင်းနှင်ခေါ်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်လာခြင်းမှာ အမှန်တရားဖြစ်သကဲ့သို့၊ ၎င်းသည် ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်မှု ဖြစ်သည်ဆိုခြင်းမှာလည်း အမှန်တရားပင် ဖြစ်သည်။

၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းတရား တပင်ရွှေထီးက မွန်တို့၏ ပဲခူးမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းသည်လည်း ဤပုံစံအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပဲခူးကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်၍ အောက်မြန်မာပြည်ရှိ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သောအာဏာကို ချေမှုန်းခဲ့သည်။ မွန်မင်းကို လက်အောက်ခံ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို မိမိတို့၏ တောင်ငူအင်ပါယာသစ်အတွင်းသို့ ဝါးမြိုသွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး၏ နောက်ဆက်တွဲ အနောက်ဘက်စစ်ဆင်ရေးများ (ရခိုင်နှင့် ကသည်းပြည်နယ်များသို့ စစ်ချီခြင်း) တွင်လည်း အတူတူပင်ဖြစ်သည် – ဝိုင်းရံခြင်း၊ သိမ်းပိုက်ခြင်း၊ လက်အောက်ခံပြုခြင်းနှင့် ပဏ္ဏာနှင့် လူအင်အား တောင်းခံခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။

၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉ ရာစုခေါင်းဦးပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ ကသည်း (မဏိပူရ) နှင့် အာသံ (Assam) ဒေသများသို့ စစ်ချီမှုများတွင်လည်း ဤနည်းဗျူဟာကိုပင် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ဖမ်းဆီးရမိသော သုံ့ပန်းများကို ဗမာ့လယ်ယာစီးပွားရေးအတွက် လူအင်အားဖြည့်ဆည်းရန် မြန်မာ့အချက်အခြေနယ်မြေများသို့ အဓမ္မ ရွှေ့ပြောင်းနေရာချထားခဲ့သည်။ ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မဏိပူရနှင့် အာသံသမိုင်းတွင် “ဗမာတို့၏ ရက်စက်သော နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုနှင့် လူမျိုးစုအလိုက် ကျူးကျော်မှု” ဟု သတ်မှတ်ဆွေးနွေးကြသည်။ သို့သော် ထိုနည်းလမ်းအတိုင်းပင် ပြောင်းပြန်ပုံစံဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ၁၇၄၀-၁၇၅၇ မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံသစ် ဖြစ်စဉ်ကိုမူ သမိုင်းတွင် “မွန်တို့ ပြန်လည်ဆန်းသစ်လာခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု နိုးကြားလာခြင်း” ဟု သုံးနှုန်းကြသည်။

အနှစ်ချုပ်ရသော် ပါဝင်ပတ်သက်သူအားလုံး၏ လုပ်ရပ်များသည် ဖွဲ့စည်းပုံအရ ထပ်တူထပ်မျှ တူညီကြသည်။ သို့သော် ထိုလုပ်ရပ်များအပေါ် တပ်မက်သော သမိုင်းတံဆိပ် (Label) များမှာမူ ကျူးလွန်သူ၏ လူမျိုးစုလက္ခဏာနှင့် သမိုင်းပြုစုသူ၏ နိုင်ငံရေးအမြင်အပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားသွားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။

အပိုင်း (၅) ခါးသီးသော နိဂုံး

“ပဒေသရာဇ်တွေဟာ စရိုက်အတူတူရှိကြသည် ” ဟု ပြောခြင်းသည် သမိုင်းကို သမိုင်းလိုကြည့်၍ပြောသောစကားသာဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်က ကျူးလွန်ခဲ့သော အမှားများကို ဖုံးကွယ်ပေးရန်၊ ကာကွယ်ပေးရန် ပြောခြင်းမဟုတ်ပေ။ ၁၅၂၇ အင်းဝမြို့သားများ၊ ၁၅၉၉ နှင့် ၁၇၅၂ ပဲခူးမြို့သားများ၊ ၁၀၅၇ သထုံမြို့သားများနှင့် ၁၇ ရာစုတစ်ခွင်လုံး ဒုက္ခရောက်ခဲ့ရသော ဘင်္ဂလားကျေးရွာသားများ… ၎င်းတို့အားလုံးသည် အလွန်အမင်း ဒုက္ခဆင်းရဲ ခံစားခဲ့ရသည်ကို မည်သူမျှ မငြင်းပယ်နိုင်ပါ။

၎င်းတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခများသည် အစစ်အမှန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုစစ်ဒဏ်ကို ခံစားခဲ့ရသော သာမန်ပြည်သူများအဖို့ ၎င်းလုပ်ရပ်များကို “နိုင်ငံရေးစနစ်အရ ဖြစ်ရတာပါ” ဟု မတွေးနိုင်ဘဲ၊ မိမိတို့အိမ်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး မိသားစုများကို ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားသော ရက်စက်လှသည့် စစ်တပ်များအဖြစ်သာ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ခါးသီးစွာ ခံစားခဲ့ရမည် ဖြစ်သည်။

သို့သော် ပြည်သူတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ရပုံခြင်းနှိုင်းယှဉ်ရုံသက်သက်ဖြင့်သမိုင်းကြောင်းတစ်ခုလုံးကို ကျိုးကြောင်းဆီလျော်စွာ ရှင်းပြ၍ မရနိုင်ပေ။ စံနစ်တကျခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု (Structural Analysis) ဖြင့်သာ သမိုင်းကို ရှင်းပြနိုင်သည်။ ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ဖွဲ့စည်းပုံအရ လေ့လာကြည့်ပါက ရှင်းလင်းပါသည်။

အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ အင်အားကြီးနိုင်ငံတိုင်း (ရှမ်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ဗမာ၊ ယိုးဒယား၊ ဗီယက်နမ်) သည် မိမိတို့တွင် စစ်အင်အား ရှိလာသည့်အခါတိုင်း မြို့ပြများကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ဘုရင်များကို ဖမ်းဆီးခြင်း၊ လူဦးရေကို အဓမ္မရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ ပဏ္ဏာတောင်းခြင်းနှင့် လက်အောက်ခံ ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို မလွဲမသွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဤပြုမူပုံများသည် ဗမာလူမျိုးမို့လို့၊ သို့မဟုတ် မွန်လူမျိုးမို့လို့၊ သို့မဟုတ် ရခိုင်လူမျိုးမို့လို့ ဖြစ်လာခြင်း မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် ထိုခေတ်က အားလုံးပါဝင်ပတ်သက်နေသော “မဏ္ဍလနိုင်ငံရေးစနစ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ သဘောသဘာဝ” ကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ စစ်နိုင်လျှင် လူဦးရေကို ဖမ်းဆီးရွှေ့ပြောင်းမှသာ စီးပွားရေးအရ ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သည့် “လူဦးရေအခြေပြုစီးပွားရေးစနစ်” ကြောင့် ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် သမိုင်းကို ရေးသားရာတွင် “ဖိနှိပ်ကျူးကျော်သူ” ဟူသော စကားလုံးကို ဗမာဘုရင်များလုပ်ဆောင်သည့်အခါပိုမို အသုံးပြုပြီး၊ အခြားသော လူမျိုးစုများက ထပ်တူထပ်မျှ လုပ်ဆောင်သည့်အခါတွင်မူ “အင်ပါယာ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း” သို့မဟုတ် “လူမျိုးစု ပြန်လည်ဆန်းသစ်လာခြင်း” ဟု လှလှပပ သုံးနှုန်းခြင်းသည် သမိုင်းစစ်စစ်ကို လေ့လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ သမိုင်းမျက်နှာဖုံးစွပ်ထားသည့် “လူမျိုးစွဲဝါဒ” (Ethnic Essentialism) မျှသာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရှေးခေတ်စနစ်၏ ဝိသေသလက္ခဏာတစ်ခုကို ယူ၍ လူမျိုးစုတစ်ခုတည်း၏ ဗီဇစရိုက်ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ပုံဖျက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရာစုနှစ်အဆက်ဆက်ကြာ ဖြတ်ကျော်၍ ယနေ့ခေတ်အထိ ဗမာနှင့်ပတ်သက်သော စစ်ပွဲ စစ်မက်များကို ခေတ်အဆက်ဆက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး စီးပွားရေး တည်ဆောက်ပုံအခြေအနေများကြောင့်ဟု မရှုမြင်ဘဲ “ဗမာတွေရဲ့ ပင်ကိုယ်ဗီဇကတည်းက ရက်စက်တတ်တဲ့ ရောဂါဆိုးကြီးကြောင့် ဖြစ်တယ်” ဟု သမိုင်းကို လိုရာဆွဲ ပုံဖော်နေခြင်း ဟု အထင်အရှား မြင်နိုင်ပါသည်။

ထိုအချက်သည် သမိုင်းအမှန်ကို သိရှိရန်အတွက်သာ အရေးကြီးသည်မဟုတ်ပေ။ သမိုင်းအမှန်ကို သိရှိရန်ဆိုသည်မှာ နဂိုသဘာဝအရပင် အရေးကြီးပြီးသား ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းထက် ပို၍အရေးကြီးသည်.အချက်ရှိသည်။ ထိုအရာမှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရသည် ဤကဲ့သို့သော လိုရာဆွဲ လူမျိူးစွဲ သမိုင်းအမြင်များကို အခြေခံ၍ မိမိတို့၏ ခေတ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးကိုလိုနီ ယန္တရားများကို တည်ဆောက်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူမျိုးစုစွဲဝါဒကို အသစ်တီထွင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ ။။ ယခုဆောင်းပါးနှင့် ယခင်ဆောင်းပါးတွင် တင်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည့်အတိုင်း ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ သမိုင်းကြောင်းများတွင် လူမျိုးစုအလိုက် အပြန်အလှန် နာကျည်းစရာ သမိုင်းဆိုးများစွာ ရှိခဲ့ပြီးသား ဖြစ်သည်။

သို့သော် ဗြိတိသျှတို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်မှာ ဤကဲ့သို့ ဘက်လိုက်သော သမိုင်းအမြင်များကို အဆင်းဘီးတပ်၍ မိမိတို့အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ထ်ထိမိမိ သွေးခွဲ အသုံးချခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဗျူရိုကရေစီစနစ်အဖြစ် ပြောင်းလဲကာ “စစ်တိုက်တတ်သောလူမျိုး (Martial Races) (ဝါ) သစ္စာရှိသောလူမျိုး” နှင့် “သစ္စာမရှိသောလူမျိုး (non-martial race)” ဟူ၍ သီအိုရီများ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုဦးပိုင်းက ဗြိတိသျှ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် နယ်ချဲ့အရာရှိကြီးများ ဖြစ်ကြသည့် ဆာ အာသာ ဖယ်ယာ (Sir Arthur Phayre) ၏ History of Burma (၁၈၈၃)၊ ဂျီ အီး ဟာဗေး (G.E. Harvey) ၏ History of Burma (၁၉၂၅) နှင့် ဆာ ဂျေ ဂျော့ချ် စကော့ (Sir J. George Scott) ၏ The Burman: His Life and Notions (၁၈၈၂) စသည့် ကျမ်းစာအုပ်များတွင် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်ကိုယ်ဗီဇနှင့် သဘာဝစရိုက်ကို “ဝံသာနုစွဲကြီးသူ၊ စိတ်ဆတ်ပြီး အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲလွယ်သူ၊ စစ်လိုလားပြီး အခြားလူမျိုးစုများအပေါ် ရက်စက်စွာ ဖိနှိပ်ကျူးကျော်တတ်သူ (Naturally Arrogant, Volatile, and Inherently Aggressive)ဟု ဖိနှိပ်တံဆိပ်ကပ် ရေးသားခဲ့ကြသည်။

ထို့နောက် ထိုအယူအဆကို အခြေခံ၍ စစ်တပ်အဖွဲ့အစည်းကြီးတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည် – ထိုစစ်တပ်သည် “မည်သည့်လူမျိုးစုကို ယုံကြည်ရမည်၊ မည်သည့်လူမျိုးစုကို မယုံကြည်ရ” ဆိုသည့် ခွဲခြားမှုကို ရိုက်သွင်းခဲ့ပြီး တဖွဲ့နှင့်တဖွဲ့ မတည့်အောင် စီမံခဲ့လေသည်။

ဗြိတိသျှတို့ ဤသို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပုံမှာ အလွန်ပင် သွေးအေးရက်စက်ထိရောက်သည်ဟုဆိုရမည်။

၁၈၈၀ နှင့် ၁၈၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများသည် ဗမာလူထု၏ ပြင်းထန်သော လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှုများကို ကြုံတွေ့နေရသော်လည်း၊ ဗမာအများစုကို စစ်တပ်အတွင်း စစ်မှုထမ်းခွင့်မပြုဘဲ အဘယ်ကြောင့် ချန်လှပ်ထားရသနည်းဟူသော အချက်ကို ရှင်းလင်းရန်အတွက် သီအိုရီတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ သမိုင်းတွင် ရှိခဲ့ပြီးသားဖြစ်သော “အမြင်ကို ယူသုံးလိုက်ရုံပင်ဖြစ်သည်။ “ဗမာတို့၏ လုပ်ရပ်များကို ရက်စက်သော ဖိနှိပ်မှုအဖြစ် ရှုမြင်ပြီး၊ ဗမာမဟုတ်သူတို့၏ ရက်စက်မှုများကိုမူ တရားမျှတသော ခုခံမှုအဖြစ် ရှုမြင်တတ်သည့် အမြင်” ကို ကိုလိုနီအစိုးရက အသုံးချခဲ့သည်။ “ဗမာများသည် စစ်မတိုက်တတ်သော လူမျိုး (Non-martial Race)” ဟု သတ်မှတ်ခြင်းမှာ ဗမာများ သတ္တိကြောင်သည်ဟူသော သမိုင်းကို အသစ်ထွင်ရန် မဟုတ်ဘဲ၊ ရှိပြီးသား ဘက်လိုက်မှုများကို အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်အာဏာအဖြစ် ပုံပြောင်းလိုက်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။

ကိုလိုနီသမိုင်းတွင် “သစ္စာရှိသည်” ဟု သတ်မှတ်ခံထားရသော ကရင်၊ ကချင်၊ ချင်း လူမျိုးများကို စစ်သူရဲကောင်းလူမျိုးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ “အန္တရာယ်ရှိသည်” ဟု မှတ်ယူထားသော ဗမာလူမျိုးများကိုမူ စစ်မတိုက်တတ်သောလူမျိုးဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၁ ရာစု ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသည့် ကော်နယ်တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ အို ဒဗလျူ ဝေါလ်တားစ် (O.W. Wolters)၊ မစ်ရှီဂန်တက္ကသိုလ်မှ ဒေါက်တာ ဝစ်တာ လစ်ဘာမန် (Dr. Victor Lieberman)၊ ဟာဝိုင်အီတက္ကသိုလ်မှ ဒေါက်တာ မိုက်ကယ် အောင်သွင် (Dr. Michael Aung-Thwin) နှင့် ကော်နယ်တက္ကသိုလ်မှ ဒေါက်တာ မေရီ ကာလာဟန် (Dr. Mary P. Callahan) တို့က မူရင်း မြန်မာ၊ မွန်၊ ရခိုင် ပေစာ၊ ပုရပိုက်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ် စစ်တပ်မှတ်တမ်းများကို စနစ်တကျ ပြန်လည်ဘာသာပြန်၍ ဤ “လူမျိုးစွဲသီအိုရီ” ကို (Ethnic Essentialism) ကို အောက်ပါအတိုင်း အပြီးပိုင် ချေဖျက်ခဲ့ကြသည်

(၁) အတိတိသမိုင်းတွင်ဖြစ်ခဲ့သည်မှာ မဏ္ဍလပဒေသရာဇ် စနစ်နှင့် လူဦးရေအခြေပြု စီးပွားရေးကြောင့်သာ ဖြစ်သည်: သမိုင်းပညာရှင် လစ်ဘာမန်နှင့် အောင်သွင်တို့က ရှေးခေတ် အရှေ့တောင်အာရှ စစ်ပွဲများသည် လူမျိုးစုတစ်ခု၏ ရက်စက်တတ်သော ပင်ကိုယ်ဗီဇကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုခေတ်က ကျင့်သုံးခဲ့သော “မဏ္ဍလနိုင်ငံရေးစနစ် (Mandala System)” နှင့် မြေပေါ၍ လူရှားပါးသဖြင့် လူအင်အားကို မလွဲမသွေ ဖမ်းဆီးရွှေ့ပြောင်းရသည့် “လူအင်အားအခြေပြု စီးပွားရေးစနစ် (Labor-scarce Economy)” ကြောင့်သာ ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ အာဏာရှိလာသည့် မည်သည့်မင်းမဆို (ဗမာ၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ သို့မဟုတ် ထိုင်း) ဤနည်းဗျူဟာကိုသာ ထပ်တူထပ်မျှ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

(၂) မွန်တို့သည်လည်း ကနဦး ကျူးကျော်သူ ဖြစ်ခဲ့သည်: ဒေါက်တာ လစ်ဘာမန်၏ Strange Parallels ကျမ်းတွင် ၁၇၅၂ ခုနှစ်၌ တောင်ပိုင်း မွန်ဟံသာဝတီနိုင်ငံတော်သည် မြောက်ဘက် အင်းဝအထိ ချီတက်၍ ဗမာတော်ဝင်မိသားစုကို ကွပ်မျက်ခဲ့ပြီး၊ ဗမာများကို မွန်ဆံကေသာပုံစံနှင့် နားတောင်းများ အဓမ္မ ဝတ်ဆင်စေခဲ့ကြောင်း (Bodily Marker Requirement) ဖော်ပြကာ၊ စစ်ပွဲများသည် လူမျိုးစုအလိုက် ဖိနှိပ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပဒေသရာဇ် အာဏာဗဟိုချက် လုပွဲမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။

(၃)ဒေါက်တာ မေရီ ကာလာဟန်က သူမ၏ Making Enemies ကျမ်းတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ဗမာလူထု၏ နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးကို နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ် မပြုလိုသဖြင့် “ဗမာတို့သည် ပင်ကိုယ်ကပင် အုပ်ချုပ်ရခက်ခဲပြီး၊ စိတ်ဆတ်ကာ၊ ယုံကြည်ရခက်သူများ ဖြစ်သည်” ဟု ဗြိတိသျှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာလက်စွဲစာအုပ် (The Races of Burma) များတွင် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ရေးသားကာ စစ်တပ်မှ ထာဝရ ချန်လှပ်ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများနှင့်တကွ ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။

သမိုင်းပြုစုသူများ၏ ဘက်လိုက်မှုသည် စစ်တပ်တွင် လူသစ်စုဆောင်းရေး မူဝါဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုမူဝါဒမှနေ၍ စစ်တပ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်တပ်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသည့်အခါတွင်မူ ပြည်တွင်းစစ်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့ရတော့သည်။

ထိုစစ်တပ်အဖွဲ့အစည်း၊ ၎င်း၏ ပြိုကွဲမှုများနှင့် ထိုပြိုကွဲမှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားလာရသော ပြည်တွင်းစစ် သမိုင်းကြောင်းကိုမူ တတိယမြောက် ဆောင်းပါတွင် ဆက်လက်တင်ပြသွားပါမည်။