How Islam First Arrived
Islam began spreading into Myanmar over 1,000–1,200 years ago, both through group settlement and through individuals arriving one or two at a time. According to historical records, Islam did not arrive in Myanmar through foreign missionaries deliberately coming to preach — it arrived by other means, as detailed below.
According to historical documentation, during the 14th century AD, Arab traders had already reached Myeik (Mergui) via Sumatra, Java, and the Malay peninsula (citing U Khin Maung Gyi’s Burmese translation of Maurice Collis’s Into Hidden Burma, p. 211).
Between 700 and 1500 AD, Arab, Persian, and Roman traders from the West sailed their own ships along Myanmar’s coastline and beyond, as far as the coast of China, for trade purposes. Muslims from a wrecked Arab ship near Ramree Island are recorded as having settled on the island from that time.
During the reign of Rakhine King Mahataing Sandaya (788–810 AD), several ships were wrecked near Ramree Island; the Muslim sailors were reportedly sent inland to Rakhine proper and permanently settled in villages there. Similar accounts of shipwrecks exist for other Myanmar coastal port towns such as Kyaukphyu, Pathein, Thanlyin, Mottama, and Myeik from early periods.
Mon and Myanmar chronicles, as well as some pagoda histories, record accounts of shipwrecked sailors, traders, and seamen. Along Myanmar’s coastline, the tombs (dargahs) of Islamic saints stand as evidence of this early presence (citing the 1879 British Burma Gazette, referenced in Sayar Chit Shwe’s Ancient History of Burmese Muslims, p. 16).
During the 8th century, under King Pyusawhti — actually recorded as during Pagan-era rule — Arab traders were noted as regularly traveling to and from Thaton and Mottama regions; records state Arab ships had already reached from Damascus in the west to the East Indian islands and mainland China (citing U Kyi, BA, Interesting Facts from Myanmar History, pp. 156–157). During the reign of King Tabinshwehti (Myanmar Era 897), when he marched on Hanthawaddy, “Pathi Kula” fighters resisted from one side (per the Hmannan Yazawin/Glass Palace Chronicle, Vol. 2, p. 186). Based on such records compiled by historical researchers, Islam is understood to have arrived and settled in Myanmar starting roughly 1,000 to 1,200 years ago.
How Islam Spread
Studying the spread of Islam within Myanmar shows that between the 8th and 16th centuries AD, Persian and Arab shipping dominated the eastern seas, and Persian and Arab traders also settled at Myanmar’s trading posts.
In 1660 AD, after the death of Shah Jahan in India, his son Shah Shuja lost a succession struggle against his brother Aurangzeb and fled to seek refuge with Rakhine King Sanda Thudhamma (r. 1652–1684). Shah Shuja allegedly rebelled after accusing the king of breaking a promise; he was defeated, and his followers — the “Kaman” (musketeers/archers) — were subsequently appointed as the Rakhine king’s royal bodyguard corps.
It was only under King Sanda Wizaya (1710–1731) that these Kaman were suppressed; many were relocated to villages such as Thinganet and Thayakone near Ramree Island and Sittwe. Aside from the Kaman Muslims of Rakhine State, ethnic Rakhine Muslims are also found scattered widely in areas east of Sittwe, on Ramree Island, and around Thandwe.
Muslims captured during Tabinshwehti’s attack on Pegu in 1539 AD, and during the Toungoo king’s attack on Pegu in 1599 AD; Muslims captured when Tabinshwehti invaded the old city (Innwa/old capital) in 1547 AD, and those captured when King Sane’s officers attacked Thandwe in 1707 AD; and Muslim followers of de Brito captured when Anaukpetlun attacked Syriam (Thanlyin) in 1613 AD — or Muslims arriving on later ships after the fighting had ended — were resettled in places including Myedu in Shwebo District, Pinya and Kantha in Sagaing District, Letpan in Kyaukse District, and Yindaw in Yamethin District.
During the reign of King Bodawpaya, according to a military record inscribed on a stone slab from the Shwedaikpyat pagoda dated Myanmar Era 1163 (1801 AD), copied by Bo Min Yelagyawthin, it is recorded that over 3,000 Muslims who had entered from the Rakhine side during the reign of King Sanay of Ava (who reigned from Myanmar Era 1060 to 1076) were resettled in Myanmar Era 1070 (1709 AD) across the following 12 locations:
- Taungoo
- Yamethin
- Nyaungyan
- Yindaw
- Meiktila
- Pyinthalu
- Tabet-swe
- Bawdi
- Thazi
- Seputara
- Myedu
- Depeyin
As shown above, Muslims came to settle in Myanmar through several means: sailors and traders whose Arab ships were wrecked and who settled where they landed; Arab and Persian traders establishing trading posts; and migration in search of better water and pasture (i.e., better living conditions). According to the 1993 census, Muslims in Myanmar’s states and divisions numbered 1,620,233, or about 3.79% of Myanmar’s population.
To allow Muslims to perform their five daily prayers, there are 171 mosques in Yangon and approximately 2,266 mosques nationwide.
Notable Difficulties Faced
Under earlier Myanmar kings, there was strong mutual respect, tolerance, and friendship between religions, and Muslims lived and traded amicably alongside people of other faiths. During the period of British colonial rule, however, there was no restriction or screening of inflammatory religious writings published in religious literature and magazines, which led to outbreaks of religious rioting.
Around 1930, when the yogi U Pan Nyo published a pamphlet called “Mawlawi Yogi Thamaing” (Treatise on the Mawlawi Yogi), religious figures such as Sayagyi U Sin of Sagaing and U Shwe Phi responded with counter-pamphlets (“Mawlawi Yogi Thamaing Winissaya Kyan” and “Mawlawi Yogi Thamaing Thawada Kyan” respectively), leading to an exchange of inflammatory writings between the two religious communities.
In 1938, at the time of the major 1300-year uprising, the British colonial government reportedly engineered a breakdown of the very uprising movement they had to confront. A publication called “Moke Kawe” magazine, edited by Myaslai (?), published content accused of insulting Buddhism. Instigated by colonial provocation, riots broke out between “Kala” (a term referring to Muslims/South Asians) and Bamar communities on 26 July 1938. Due to British colonial incitement, mutual understanding and respect between religious communities declined, and long-standing friendly relations were damaged.
Under the Revolutionary Government, Hajj pilgrimage to Mecca — a religious duty for Muslims — was permitted for 289 people in 1960, 494 people in 1961, and 102 people in 1962; afterward, due to foreign currency shortages (as the country’s resources were being directed toward economic development), Hajj pilgrimage was suspended.
Current Situation
There are five major Islamic religious organizations cooperating with the Ministry of Religious Affairs on Islamic religious matters:
(a) Central Council for Islamic Religious Affairs
(b) Ulama (Islamic religious scholars) Council
(c) All-Myanmar Mawlawi Council
(d) All-Myanmar Muslim Youth (Religious) Association
(e) Myanmar Muslim National Affairs Council
The government provides an annual grant of 100,000 kyats to support the propagation of Islam. This funding is received and managed by a Government Religious Support Fund Utilization Committee, composed of representatives from the five Islamic organizations, and is used for translating the Quran into Burmese, supporting the poor, and funding religious schools.
Government religious affairs authorities assist with resolving issues related to mosque management committees; forwarding opinions to the Attorney General’s Office regarding approval of mosque committee bylaws under Section 92 of the Civil Procedure Code; reviewing and forwarding opinions on mosque renovation and boundary wall construction/expansion; and helping facilitate approval for the purchase of construction materials.
For publishing religious literature, manuscripts are reviewed and forwarded with opinions to the Press Scrutiny and Registration Board in accordance with publishing policy. Free religious books donated from abroad, medical supplies for Muslim charity hospitals, and ambulances are also reviewed and permitted for import in accordance with regulations.
Support is also given for approval of annual calendar publications by Islamic religious organizations. To help religious leaders travel around Myanmar to carry out religious duties, two Islamic religious leaders have been granted free train and ship travel passes. Necessary opinions and recommendations are also provided for passport applications for those traveling abroad to attend Islamic religious conferences or for work purposes.
Religious sermons are broadcast on Myanmar Radio (Myanma Athan) once each on Eid al-Fitr, Eid al-Adha, and the Prophet’s birthday, with broadcast scripts reviewed and coordinated between the Press Scrutiny Board and Myanmar Radio for approval. Annual support/endorsement is also given for the registration of Islamic social welfare and charitable associations.
Hajj pilgrimage — one of the five pillars of Islam — is also facilitated. Starting in 1980, 150 pilgrims were sent annually. Under the State Law and Order Restoration Council government, this was increased to up to 200 people annually starting in 1992, and by 1996 a cumulative total of 2,440 pilgrims had been sent.
Mosque List for Yangon Division
(Township-by-township mosque counts, totaling 171 mosques across 43 townships in Yangon Division — e.g., Lanmadaw: 4, Pabedan: 11, Kyauktada: 8, Botahtaung: 10, Thanlyin: 10, Mingalar Taung Nyunt: 18, etc.)
Mosques and Religious Schools by State/Division (Nationwide)
| State/Division | Mosques | Religious Schools |
|---|---|---|
| Kachin State | 20 | 23 |
| Kayah State | 2 | 5 |
| Kayin State | 48 | 69 |
| Chin State | 1 | 3 |
| Sagaing Division | 94 | 38 |
| Tanintharyi Division | 76 | 47 |
| Bago Division | 56 | 55 |
| Magway Division | 29 | 29 |
| Mandalay Division | 200 | 107 |
| Mon State | 94 | 68 |
| Rakhine State | 1,238 | 105 |
| Yangon Division | 171 | 111 |
| Shan State | 85 | 35 |
| Ayeyarwady Division | 152 | 64 |
| Total | 2,266 | 759 |
Source: Excerpted from pages 65–73 of “Thathana Yaung Wa Htun Say Boe” (Illuminating the Light of Religion), published by the Ministry of Defence.
Myanmar Muslims News Network
အစ္စလာမ်ဘာသာနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ
အစ္စလာမ်ဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်ပုံ
အစ္စလာမ်ဘာသာသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝကျော် ၁၂ဝဝ ခန့် ကစ၍ အုပ်စုလိုက် လည်းကောင်း၊ တစ်ဦးချင်း နှစ်ဦးချင်းအားဖြင့် လည်းကောင်း ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်ခဲ့ပါသည်။
သမိုင်းအထောက်အထားများအရ အစ္စလာမ် · ဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့ပုံမှာ ပြည်ပ အစ္စလာမ် သာသနာပြုများက မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်သာသနာပြုသဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းမျိုး မဟုတ်ပါ။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါ သမိုင်းမှတ်တမ်း အထောက်အထားများအရ လေ့လာသိရှိရပါသည်။
အေဒီ ၁၄ ရာစုနှစ်များအတွင်း စုမားတြား၊ ဂျာဗား၊ မာလာယု ကျွန်းဆွယ်များ မှတစ်ဆင့် အာရဗ်ကုန်သည်များသည် မြိတ်မြို့ သို့ ရောက်ရှိနေကြပြီး ဖြစ်သည်။ ဦးခင်မောင်ကြီး မြန်မာပြန်၊ မောရစ်ကောလစ်ရေး Into Hidden Burma စာ-၂၁၁]
အေဒီ ၇ဝဝ နှင့် ၁၅ဝဝအကြားတွင် အနောက်တိုင်းမှ အာရဗ်ကုန်သည် ပါရှင်းကုန်သည်နှင့် ရောမကုန်သည်တို့သည် မိမိတို့ပင်ရင်းတိုင်းပြည်များမှ ရွက် သင်္ဘောများဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းကိုကျော် လွန်ကာ အရှေ့ဘက် တရုတ်ပြည်ကမ်းခြေသို့လည်းကောင်း ကူးသန်း ရောင်းဝယ် ရေးအတွက် ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ရမ်းဗြဲကျွန်းအနီး ပျက်စီးသော အာရဗ်သင်္ဘောရှိ မွတ်စလင်တို့သည် ထိုအခါကပင် ရမ်းဗြဲကျွန်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ ရှိရပေသည်။
ရခိုင်ဘုရင် မဟာတိုင်စန္ဒလက်ထက် အေဒီ ၇၈၈-၈၁၀ တွင် ရမ်းဗြဲကျွန်းအနီး သင်္ဘောများစွာ ပျက်ခဲ့ကြောင်း အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် သင်္ဘောသားများအား ရခိုင်ပြည်မသို့ပို့က ကျေးရွာများတွင် အတည်တကျ နေရာချထားပေး ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရ၏။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့များဖြစ်သော ကျောက်ဖြူ၊ ပုသိမ်၊ သန်လျင်၊ မုတ္တမ၊ မြိတ် စသည်တို့တွင် အလားတူ သင်္ဘောများ ပျက်ပြားခြင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများမှာ အချိန်ကာလစောစွာကပင် ရှိခဲ့သည်။
မွန်နှင့်မြန်မာ ရာဇဝင်များနှင့် အချို့သော ဘုရားသမိုင်းများတွင် သင်္ဘောပျက်စစ်သားများ၊ ကုန်သည် များ၊ သင်္ဘောသားများအကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် အစ္စလာမ်ဘာသာ ဒါရ်ဂါများခေါ် သူတော်စင်များ၏ ဂူဗိမာန်များက သက်သေခံနေသည်။ [၁၈၇၉ ခုနှစ် ဗြိတိသျှဘားမားဂေဇက်ကို ကိုးကား၍ ဆရာချယ်ရေး ဗမာမွတ်ဆလင် ရှေးဟောင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာ ၁၆] သက္ကရာဇ် ၈ ရာစုအတွင်းက ပုဂံဘုရင်ပိတ်သုံ မင်းလက်ထက် သထုံ၊ မုတ္တမဒေသများသို့ အာရဗ်ကုန်သည်များ ရောက်ရှိဝင်ထွက် သွားလာလေ့ရှိကြောင်း အာရဗ်သင်္ဘောများ သည် အနောက်ဘက် ဒမတ်စကတ်ကျွန်းမှ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများနှင့် တရုတ်ပြည်မကြီးအထိ အာရဗ်များ ခရီးပေါက်ရောက်နေပြီးဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်၊ [ ဦးကြည်၊ ဘီအေ ရာဇဝင်ဂုဏ်ထူးရေး မြန်မာရာဇဝင်မှ သိကောင်းစရာများ၊ စာ ၁၅၆-၁၅၇] တပင်ရွှေထီးမင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၈၉၇ က ဟံသာဝတီသို့ စစ်ချီရာ ပသီကုလားပန်းသေးတို့ တစ်ဖက်မှ တိုက်ခိုက်ခုခံခြင်း မှန်နန်းရာဇဝင် (ဒုတိယတွဲ စာ ၁၈၆)] အရ လည်းကောင်း သမိုင်း သုတေသီပညာရှင်များ၏ ရေးသားပြုစုထားသော မှတ်တမ်းများအရ အစ္စလာမ်ဘာသာသည် မြန်မာ နိုင်ငံသို့ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ကျော် ၁၂ဝဝ ခန့်မှစ၍ ရောက်ရှိ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း သိရှိရ ပါသည်။
ပြန့်နှံ့ပုံ
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစ္စလာမ်ဘာသာ ပြန့်နှံ့ပုံကို လေ့လာခဲ့ရာ အေဒီ ၈ ရာစုနှင့် ၁၆ ရာစုအတွင်း ပါရှန်နှင့် အာရဗ်သင်္ဘောများ ရေကြောင်းသွားလာခြင်းသည် အရှေ့ဖျားပင်လယ်များတွင် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ၎င်းပြင် မြန်မာ နိုင်ငံ၏ ရောင်းဝယ်ရေးစခန်းများသို့လည်း ပါရှန်နှင့်အာရဗ်ကုန်သည်တို့ အခြေကျနေထိုင်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၆၆၀ တွင် အိန္ဒိယပြည်၌ ရှာဂျဟန်ဘုရင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ သားတော်ရှာရှုဂျာသည် နောင်တော်ကြရန်အဇစ်နှင့် နန်းလုခဲ့ရာ အရေးနိမ့်သဖြင့် ရခိုင်ဘုရင် စန္ဒသုဓမ္မမင်း (၁၆၅၂-၁၆၈၄)ထံ အကူအညီတောင်း ခိုဝင်လာခဲ့သည်။ စန္ဒသုဓမ္မ မင်းအား ကတိမတည်ဟုဆိုကာ ရှာရှုဂျာက ပုန်ကန်ခဲ့ရာ ရှာရှုဂျာကျဆုံးခဲ့ပြီး သူ၏ အချွေအရံများ ကမန် (လေးသည်တော်)တို့အား ရခိုင်ဘုရင်၏ ကိုယ်ရံတော် တပ်ဖွဲ့ ခန့်ထားခဲ့သည်။
စန္ဒဝိဇယ (၁၇၁၀-၁၇၃၁)လက်ထက်ကျမှ ထိုကမန်တို့အား နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။ များစွာသော ကမန်တို့အား ရမ်းဗြဲ ကျွန်း၊ စစ်တွေအနီး သင်းဂနက်၊ သာယာကုန်းကျေးရွာများသို့ ပို့ထားခဲ့သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ် ကမန်မွတ်ဆလင်တို့ အပြင် စစ်တွေမြို့ အရှေ့ပိုင်းဒေသများ၊ ရမ်းဗြဲကျွန်းနှင့် သံတွဲတစ်ဝိုက်တွင် တိုင်းရင်းသားဖြစ်ကြသော အစ္စလာမ်ဘာသာကိုးကွယ်သည့် ရခိုင်များ အနှံ့အပြားရှိနေသည်။
၁၅၃၉ အေဒီတွင် တပင်ရွှေထီး ပဲခူးကို တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ်နှင့် ၁၅၉၉ အေဒီတွင် တောင်ငူဘုရင်ပဲခူးကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ စဉ်တွင် ဖမ်းဆီးရမိသော မွတ်ဆလင်များ၊ ၁၅၄၇ အေဒီတွင် တပင်ရွှေထီး မြို့ဟောင်းမြို့ကို ဝင်တိုက်ခဲ့စဉ်နှင့် ၁၇ဝ၇ အေဒီတွင် စနေမင်း၏ အရာရှိများ သံတွဲကို တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ် ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မွတ်ဆလင်များ၊ ၁၆၁၃ အေဒီတွင် အနောက်ဘက်လွန်မင်း သန်လျင်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ် သန်လျင်မြို့ကျပြီးစအခါ ဒီဗရစ်တို၏ နောက် လိုက်မွတ်ဆလင်များ (သို့မဟုတ်) စစ်ပွဲပြီးစအချိန်နှောင်းမှ ရောက်ရှိလာသော သင်္ဘောများမှ မွတ်ဆလင်များ အား ရွှေဘိုခရိုင် မြေဒူး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင် ပင်းယနှင့်ခံလူး၌လည်းကောင်း၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင် လက်ပံ၌လည်း ကောင်း၊ ရမည်းသင်းခရိုင် ယင်းတော်တို့၌ လည်းကောင်း နေရာချထားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၆၃ ခုနှစ် (၁၈၀၁ အေဒီ) နယုန်လပြည့်ကျော် ၂ ရက်တွင် ရွှေတိုက်ပုရပိုက်မှ ကျောက်တစ်လုံးကို ဗိုလ်မင်း ရဲလှကျော်ထင် ရေးကူးသော စစ်တမ်းတွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၀၆၀ မှ ၁၀၇၆အထိ နန်းစံသော အင်းဝစနေမင်း လက်ထက်တွင် ရခိုင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်လာသော မွတ်ဆလင် ၃၀၀၀ ကျော်အား မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၀၇၀ (၁၇၀၉အေဒီ)တွင် အောက်ဖော်ပြပါ … ၁၂နေရာ၌ နေရာချထားခဲ့ ကြောင်း တွေ့ ရသည်။
(၁) တောင်ငူ
(၂) ရမည်းသင်း
(၃) ညောင်ရမ်း
(၄) ယင်းတော်
(၅) မိတ္ထီလာ
(၆) ပင်းတလဲ
(၇) တဘက်ဆွဲ
(၈) ဘောဓိ
(၉) သာစည်
(၁၀) စည်ပုတ္တရာ
(၁၁) မြေဒူး
(၁၂) ဒီပဲယင်း စသည်တို့တွင် ဖြစ်သည်။
အထက်ဖော်ပြပါအတိုင်း အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တို့သည် အာရဗ်သင်္ဘော များပျက်၍ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ အာရဗ်ပါရှန် ကုန်သည်များ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးစခန်းများ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာသို့ ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့လာခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ကောက်ယူရှိသည့် သန်းခေါင်စာရင်းအရ အစ္စလာမ် ဘာသာ ဝင်များမှာ မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ် တိုင်းများတွင် လူဦးရေ ၁၆,၂၀,၂၃၃ ဦးရှိ သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၃ ဒဿမ ၇၉%မျှရှိလေသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ တစ်နေ့ငါးကြိမ် ဝတ်ပြုနိုင်ရန် ရန်ကုန်မြို့တွင် ဗလီကျောင်း ၁၇၁ ကျောင်းနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဗလီဝတ်ကျောင်းပေါင်း ၂,၂၆၆ ခန့်ရှိပါသည်။
သိသိသာသာ ဖြတ်သန်းရသော အခက်အခဲများ
ရှေးမြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်တွင် ဘာသာတစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် ထောက်ထားစာနာလေးစားမှု၊ ရင်းနှီးချစ်ကြည်မှု အပြည့်အဝရှိခဲ့သဖြင့် အစ္စလာမ် ဘာသာဝင်များသည် အခြားဘာသာများနှင့် ရင်းနှီးချစ်ခင်စွာ ရောင်းဝယ်နေထိုင် လာခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့ခေတ်တွင် … ဘာသာရေးစာပေ၊ မဂ္ဂဇင်းများ၌ ဘာသာအချင်းချင်း အငြင်းပွားစေသော အရေးအသား အသုံးအနှုန်းများကို တားဆီး ပိတ်ပင်ခြင်း စိစစ်ခြင်းမရှိခဲ့ သဖြင့် ဘာသာရေး အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် ဝန်းကျင်က ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ဦးပန်းညိုရေး “မော်လဝီယောဂီ စာတမ်း’ စာအုပ်ဖြန့်ဝေခဲ့သဖြင့် ဆားကိုင်းရွာဆရာကြီး ဦးဆင်က “မော်လဝီယောဂီ စာတမ်း ဝိနိစ္ဆယကျမ်း၊ ဦးရွှေဖီက “မော်လဝီယောဂီစာတမ်း သြဝါဒကျမ်း”အစရှိ သဖြင့် တစ်ဘာသာနှင့်တစ်ဘာသာ အပြန်အလှန်ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ် ၁၃ဝဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံကြီး ဖြစ်လာချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့ အစိုးရသည် မိမိတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ရမည့် အရေးတော်ပုံကြီး ပြိုကွဲအောင်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအား ထိပါးရေးသားထားသော စာစောင်များကို မြစလွယ်က “မှော်ကဝေ မဂ္ဂဇင်း’တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စော်ကားပြီဟု ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့တို့၏ သွေးထိုး လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်တွင် ကုလား ဗမာ အဓိကရုဏ်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ်တို့၏ သွေးတိုးလှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ဘာသာဝင်များ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် နားလည်လေးစားမှု လျော့နည်းလာကာ ရင်းနှီးချစ်ကြည်မှုများ ဆုံးရှုံးနစ်နာခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက် တိုင်းရင်းသား အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တို့၏ သာသနာ့တာဝန်တစ်ရပ်ဖြစ်သော မက္ကာမြို့သို့ ဟဂျ်ဘုရားဖူးသွားရောက်ခြင်းကို ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ၂၈၉ ဦး၊ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ၄၉၄ ဦး၊ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ၁ဝ၂ ဦးတို့အား သွားရောက်ခွင့်ပြုပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေး အတွက် ပြုစုပျိုးထောင်နေချိန်ဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံခြားငွေ အခက်အခဲကြောင့် ဟဂျ်ဘုရားဖူးသွားရောက်ခြင်းကို ပိတ်ထားခဲ့သည်။
ယနေ့ အခြေအနေ
အစ္စလာမ်ဘာသာရေးကိစ္စများအတွက် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပူးပေါင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်နေသည့် အစ္စလာမ်ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့ကြီး ငါးဖွဲ့ရှိ သည်။ ယင်းအဖွဲ့ကြီးများမှာ
(က) အစ္စလာမ် သာသနာရေးရာ ကောင်စီဌာနချုပ်
(ခ) အိုလာမာ အစ္စလာမ် သာသနာ့ပညာရှင်များအဖွဲ့ချုပ်
(ဂ) မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မော်လဝီ အဖွဲ့ချုပ်
(ဃ) မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မွတ်ဆလင်လူငယ်များ (ဘာသာရေး) အဖွဲ့
(င) မြန်မာ မွတ်ဆလင် အမျိုးသားရေးရာ အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဖြစ်ပါသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာပြန့်ပွားရေးအတွက် နိုင်ငံတော်က နှစ်စဉ်ငွေကျပ်တစ်သိန်း ထောက်ပံ့လျက် ရှိသည်။ ယင်း ထောက်ပံ့ငွေများကို အစ္စလာမ်အသင်းအဖွဲ့ကြီး ငါးဖွဲ့မှကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် အစိုးရ သာသနာ့ထောက်ပံ့ ကြေးငွေ လက်ခံသုံးစွဲရေး ကော်မတီက လက်ခံရယူပြီး ကုရ်အာန်ကျမ်းစာ မြန်မာပြန်ဆိုခြင်း ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများအား ထောက်ပံ့ခြင်း၊ ဘာသာရေး စာသင်ကျောင်းများကို ထောက်ပံ့ခြင်းများအတွက် သုံးစွဲသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ ဝတ်ပြုနိုင်ရေးအတွက် ဗလီဂေါပကအဖွဲ့၏ ပြဿနာများကို ပြေငြိမ်းအောင် ဆောင် ရွက်ပေးခြင်း၊ ဂေါပကစည်းမျဉ်းများကို တရားမကျင့်ထုံး ဥပဒေပုဒ်မ ၉၂ အရ အတည်ပြုနိုင်ရန်အတွက် ရှေ့နေ ချုပ်ရုံးသို့ သဘောထားများ ပြန်ကြားပေးခြင်း၊ ဗလီများ ပြန်လည်ပြုပြင် မွမ်းမံဆောက်လုပ်ခြင်းနှင့် ဝင်းထရံ ကာရံရေး အသစ်တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရေးအတွက် သဘောထားများ စိစစ်ပြန်ကြား ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများ ဝယ်ယူခွင့်ရရှိရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ပေးလျက် ရှိပါသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စာပေများ ထုတ်ဝေခွင့်ရရှိရေးအတွက် စာမူများကို စာပေစိစစ်ရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒ များနှင့်အညီ စိစစ်ပြီးခွင့်ပြုနိုင်ရန်အတွက် စာပေစိစစ်ရေး နှင့်ဗဟိုမှတ်ပုံတင်အဖွဲ့သို့ သဘောထားများပြန်ကြား ပေးလျက် ရှိသည်။ ပြည်ပမှ အခမဲ့ပေးပို့လှူဒါန်းသည့် အစ္စလာမ်ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စာအုပ်များ၊ မွတ်ဆလင် ကုသိုလ်ဖြစ်ဆေးရုံအတွက် ဆေးရုံသုံး ဆေးပစ္စည်းများ၊ လူနာတင်မော်တော်ယာဉ်များ တင်သွင်းခွင့်ရရှိရေးကိစ္စ များကိုလည်း မူနှင့်အညီစိစစ်၍ တင်သွင်းခွင့်ပြုလျက်ရှိသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့များမှ နှစ်စဉ်ပြက္ခဒိန်ထုတ်ဝေခွင့် ရရှိရေး အတွက်လည်း ထောက်ခံပေး ခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။ အစ္စလာမ် ဘာသာ တိုးတက်ပြန့်ပွားစေရေးအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဒေသများသို့ လှည့်လည်၍ ဘာသာရေးကိစ္စများ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အစ္စလာမ်ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင် နှစ်ဦးတို့ အား အခမဲ့မီးရထား၊ သင်္ဘောစီးခွင့်လက်မှတ်များကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ပြည်ပနိုင်ငံများတွင် ကျင်းပသည့် အစ္စလာမ်ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးပွဲများသို့ တက်ရောက်ရန်လည်းကောင်း၊ အလုပ်လုပ်ကိုင်ရန်အတွက် လည်းကောင်း မြန်မာနိုင်ငံကူး လက်မှတ်လျှောက်ထားသည့် ကိစ္စများကိုလည်း လိုအပ်သော သဘောထား မှတ်ချက်များ ပေးပို့ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ၏ ဝါကျွတ်အိဒ်နေ့တွင် တစ်ကြိမ်၊ ဘက္ကရီးအိဒ် နေ့တွင်တစ်ကြိမ် တမန်တော်မွေးနေ့ တွင်တစ်ကြိမ် ဘာသာရေးဆိုင်ရာဟောပြောချက်များကို မြန်မာ့အသံမှ အသံလွှင့်ဟောပြောခွင့် ရရှိထားရာ ဟောပြောနိုင်ရန်အတွက် အသံလွှင့်စာမူများ စိစစ်ပေးခြင်း၊ အသံလွှင့်ခွင့်ရရှိရေးအတွက် စာပေစိစစ် ရေးအဖွဲ့နှင့် မြန်မာ့အသံတို့ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။ အစ္စလာမ် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အသင်းအဖွဲ့များ သာရေး နာရေး၊ လူမှုရေးအသင်းအဖွဲ့များ၊ အသင်းအဖွဲ့မှတ်ပုံတင်ခွင့် ရရှိရေးအတွက်ကိုလည်း နှစ်စဉ်ထောက်ခံပေး လျက် ရှိသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ အဓိကဘာသာရေး မဏ္ဍိုင်ကြီး ငါးခုထဲတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သည့် ဟဂျ်ဘုရားဖူး စေလွှတ်ခြင်းကိုလည်း ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။ ဟဂျ်ဘုရားဖူးစေလွှတ်ခြင်းကို ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ နှစ်စဉ် ၁၅ဝ ဦး စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ အစိုးရ လက်ထက် တွင် ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှစ၍ နှစ်စဉ် ၂၀၀ ဦးအထိ တိုးမြှင့်စေလွှတ်ခဲ့ရာ ၁၉၉၆ ခုနှစ် အထိ ၂၄၄၀ ဦး စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်းရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာရေး ဗလီကျောင်းစာရင်း
၁။ လသာမြို့နယ် ၁
၂။ လမ်းမတော်မြို့နယ် ၄
၃။ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ် ၁၁။
၄။ ကျောက်တံတား ၈
၅။ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ် ၁၀
၆။ အလုံမြို့နယ် ၂
၇။ စမ်းချောင်းမြို့နယ် ၁
၈။ ပုဇွန်တောင်မြို့နယ် ၂
၉။ ဒေါပုံမြို့နယ် ၂
၁၀။ ဗဟန်းမြို့နယ် ၃
၁၁။ ဒဂုံမြို့နယ် ၂
၁၂။ အင်းစိန်မြို့နယ် ၆
၁၃။ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ် ၆
၁၄။ ဒဂုံမြို့သစ်(တောင်) ——
၁၅။ ဒဂုံမြို့သစ်(မြောက်) ——-
၁၆။ သန်လျင်မြို့နယ် ၁၀
၁၇။ သုံးခွ မြို့နယ် ၁
၁၈။ ခရမ်း မြို့နယ် ၃
၁၉။ ကွမ်းခြံကုန်း မြို့နယ် ၃
၂၀။ တွံတေး မြို့နယ် ၇
၂၁။ ဆိပ်ကြီးခနောင်တို ၂
၂၂။ ဒလ မြို့နယ် ၆
၂၃။ ထန်းတပင် မြို့နယ်- ၁
၂၄။ မင်္ဂလာဒုံ မြို့နယ် ၅
၂၅ သာကေတ မြို့နယ် ၉
၂၆။ မြောက်ဥက္ကလာ ၂
၂၇။ ရွှေပြည်သာ မြို့နယ် ၁
၂၈ လှည်းကူး မြို့နယ် ၅
၂၉။ ကော့မှူး၊ မြို့နယ် ၁
၃၀။ တိုက်ကြီး မြို့နယ် ၈
၃၁။ တောင်ဥက္ကလာပ ၅
၃၂။ လှိုင် မြို့နယ် ၄
၃၃။ တာမွေ မြို့နယ် ၆
၃၄။ ကြည့်မြင်တိုင် ၁
၃၅။ မရမ်းကုန်း မြို့နယ် ၃
၃၆။ မင်္ဂလာတောင်ညွန့် ၁၈
၃၇။ မှော်ဘီ မြို့နယ် ၇
၃၈။ ကျောက်တန်း မြို့နယ် ၂
၃၉။ ရန်ကင်း မြို့နယ် ၁
၄၀။ ကမာရွတ် မြို့နယ် ၂
၄၁။ လှိုင်သာယာ မြို့နယ် ——
၄၂။ ကိုးကိုးကျွန်း မြို့နယ် ——
၄၃။ ဆိပ်ကမ်း မြို့နယ် ——
စုစုပေါင်း ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်းရှိ ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်ပေါင်း ၁၇၁ ကျောင်းရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ဗလီဝတ်ကျောင်း အရေအတွက်နှင့် ဘာသာရေး စာသင်ကျောင်းအရေအတွက် အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်…
၁။ ကချင်ပြည်နယ်
ဗလီကျောင်း ၂၀။ စာသင်ကျောင်း ၂၃။
၂။ ကယားပြည်နယ်
ဗလီကျောင်း ၂။ စာသင်ကျောင်း ၅။
၃။ ကရင်ပြည်နယ်
ဗလီကျောင်း ၄၈။ စာသင်ကျောင်း ၆၉။
၄။ ချင်းပြည်နယ်
ဗလီကျောင်း ၁။ စာသင်ကျောင်း ၃။
၅။ စစ်ကိုင်းတိုင်း
ဗလီကျောင်း ၉၄။ စာသင်ကျောင်း ၃၈
၆။ တနင်္သာရီတိုင်း
ဗလီကျောင်း ၇၆။ စာသင်ကျောင်း ၄၇
၇။ ပဲခူးတိုင်း
ဗလီကျောင်း ၅၆။ စာသင်ကျောင်း ၅၅
၈။ မကွေးတိုင်း
ဗလီကျောင်း ၂၉။ စာသင်ကျောင်း ၂၉
၉။ မန္တလေးတိုင်း
ဗလီကျောင်း ၂၀၀။ စာသင်ကျောင်း ၁၀၇။
၁၀။ မွန်ပြည်နယ်
ဗလီကျောင်း ၉၄။ စာသင်ကျောင်း ၆၈။
၁၁။ ရခိုင်ပြည်နယ်
ဗလီကျောင်း ၁၂၃၈။ စာသင်ကျောင်း ၁၀၅။
၁၂။ ရန်ကုန်တိုင်း
ဗလီကျောင်း ၁၇၁။ စာသင်ကျောင်း ၁၁၁။
၁၃။ ရှမ်းပြည်နယ်
ဗလီကျောင်း ၈၅။ စာသင်ကျောင်း ၃၅။
၁၄။ ဧရာဝတီတိုင်း
ဗလီကျောင်း ၁၅၂။ စာသင်ကျောင်း ၆၄။
စုစုပေါင်း ဗလီကျောင်း ၂၂၆၆- ရှိသည်
စာသင်ကျောင်း (ဘာသာရေး) ၇၅၉- ကျောင်းရှိသည်။
ကိုးကားကျမ်း
ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှထုတ်ဝေသော
“သာသနာ ရောင်ဝါထွန်းစေဖို” စာအုပ် စာမျက်နှာ ၆၅ -မှ- ၇၃ အထိ ကူးယူဖော်ပြသည်
Islam in Myanmar
