Before discussing this topic, everyone needs to understand the history of ethnic categories recognized during the reigns of King Bodawpaya up to U Ne Win, as well as the ethnic groups recorded in Bagan-era stone inscriptions. Who are the Panthay? What group do they belong to? This is important for you to understand, as many people currently confuse “the thief with the son-in-law” (misinterpreting history and holding misguided admiration).
The Chinese who actually interacted with Myanmar during the Bagan period were Mongol-descended, Islamic-practicing Turks. They were not today’s Han Chinese. In ancient times, Han groups were separated by Yunnan province, embroiled in civil wars, and subjugated by various Mongol-lineage groups, making it impossible for them to expand—let alone set foot in Myanmar. The Chinese who truly arrived in Myanmar territory were Mongol-descended Muslims.
There are 7 primary ethnic groups within the Mongol lineage:
- Tatar
- Naimans
- Kirghiz
- Uyghurs
- Huns
- Kipchaks
- Keraites (Karatis)
In this group, it is said that the Huns were the ancestors of the Han Chinese, who civilized over time into Han Chinese, while original Huns also remained. (For other groups, refer to the previously written history of China).
Today, we will focus on addressing what Myanmar people are currently confused about (misinterpreting history):
- Who were the groups encountered during the reign of King Alaungsithu in the Hle-daung stone inscription?
- Who were the groups faced by King Narathihapate?
- Who were the groups encountered by the early Konbaung Dynasty kings?
- Who were the groups encountered during the Yadanabon (Mandalay) period?
The time has come to address these four points. When people mistake the Muslim groups they historically interacted with for strangers, hatred arises within the nation. Seeing that hidden hands are secretly satisfied with this, this is written to foster peace, prevent deception between human beings, and bring truth to light.
In modern times, these people are called Hui in China, representing one of the stars on the national flag of China. They are Muslims and Mongol-descended Turks. The origins of the Turks lie in the Eurasian steppes as expert horse riders, who established the Göktürk Empire in the 6th century… (post snippet ends)
Fact-Check & Historical References
1. Claim: The “Chinese” who interacted with Myanmar/Bagan were Muslim Turks/Mongols (Panthay/Hui), not Han Chinese.
- Fact Check: Partially Correct / Contextually Mixed.
- Details: During the Bagan period, the Mongol/Yuan invasions of Myanmar (late 13th century, under Kublai Khan) were led by the Mongol military apparatus, which employed many Central Asian Muslim administrators, commanders (such as Sayyid Ajall Shams al-Din Omar, Governor of Yunnan), and Turkic/Central Asian troops (referred to as Tarek or Turk in various regional chronicles).
- Panthay/Hui: The term Panthay in Myanmar specifically refers to Chinese Muslims (Hui) from Yunnan who engaged in overland caravan trade for centuries. However, claiming that early Han Chinese had zero contact or trade with Myanmar is historically inaccurate, as trade routes between Yunnan and Upper Myanmar existed prior to the Mongol conquests (e.g., Pyu-era trade routes to China).
2. Claim: Mongol lineage consists of Tatars, Naimans, Kirghiz, Uyghurs, Huns, Kipchaks, and Keraites.
- Fact Check: Historically Inaccurate / Oversimplified.
- Details: The post mixes distinct nomadic Eurasian tribes, Turkic peoples, and Ural-Altaic groups under the single umbrella of “Mongol lineage”:
- Huns: The Huns were an ancient Eurasian nomadic group (4th–5th century CE), distinct from the Han Chinese. While some theories link them to the Xiongnu, mainstream historians do not consider the Huns to be the “ancestors of the Han Chinese.” The Han Chinese originate primarily from Huaxia agricultural societies in the Yellow River basin.
- Naimans, Keraites, Tatars: These were nomadic confederations in the Mongolian steppe unified by Genghis Khan in the 13th century.
- Uyghurs, Kirghiz, Kipchaks: These are Turkic linguistic and ethnic groups, distinct from ethnic Mongols, though incorporated into the broader Mongol Empire.
3. Claim: Hui Muslims represent one of the stars on the flag of the People’s Republic of China.
- Fact Check: Incorrect.
- Details: The four smaller stars on the flag of the People’s Republic of China represent the four social classes under the leadership of the Chinese Communist Party (the large star), based on Mao Zedong’s doctrine of the “Democratic Dictatorship”:
- The Working Class (Proletariat)
- The Peasantry
- The Urban Petty Bourgeoisie
- The National Bourgeoisie
- Note: The five-star concept representing 5 major ethnic groups (Han, Manchurian, Mongolian, Hui, Tibetan) belonged to the older Five Races Under One Union flag of the Republic of China (1912–1928), which used five horizontal colored stripes (where the white stripe represented the Hui/Muslims), not the current 5-star red flag.
4. Claim: The Göktürks established an empire in the 6th century.
- Fact Check: True.
- Reference: The First Göktürk Khaganate was established in 552 CE by Bumin Qaghan on the Mongolian plateau and Eurasian steppe.
Academic References for Further Reading
- Yuan Invasions of Burma & Central Asian Soldiers: Harvey, G.E., History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824, Frank Cass & Co. Ltd.
- Yunnan, Hui, and Panthay History: Yiti Joseph, The Panthay Movement: Yunnanese Muslims in Myanmar and Thailand, Institute of Southeast Asian Studies (ISEAS).
- Yunnan Governor Sayyid Ajall: Atwill, David G., The Chinese Sultanate: Islam, Ethnicity, and the Panthay Rebellion in Southwest China, 1856-1873, Stanford University Press.
မြန်မာမွတ်စလင်သမိုင်းပုံရိပ်များ
ပသီဖိုရမ် – Pathi Forum
*ပန်းသေး-မြန်မာတရုတ်
ဒီအကြောင်းရာကိုမပြောခင် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်မှာ နဲ့ ဦးနေဝင်းလက်ထက် ထိလူမျိုးစာရင်းမှာပါတဲ့အုပ်စုဆိုသည်ကို လူတိုင်းနားလည်ရမည့်သမိုင်းဖြစ်သလို ပုဂံခေတ်ပါကျောက်စာလူမျိုးစာရင်းဝင်လို့လည်းနားလည်ရမယ်။
ပန်းသေးဆိုသည်ဘယ်သူတွေလည်း?
ဘာလူမျိုးတွေလည်းဆိုသာခင်ဗျားတို့တွက်အရေးကြီးတယ်။ဘာကြောင့်ဘာလိမ့်ဆိုသည်မှာ သူခိုးကိုသမက်ထင်ပြီးအထင်ကြီးနေကြလို့ဖြစ်တယ်။တကယ့်တကယ်မြန်မာနဲ့ပုဂံခေတ်ကတည်းက ထိတွေဆက်ဆံခဲ့သောတရုတ်သည် မွန်ဂိုအနွယ် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် တာ့ခ်Turkတွေဖြစ်ကြ။ခင်ဗျားတို့ထင်နေတဲ့ယခုခေတ်ဟန်တရုတ်တွေမဟုတ်ကြပေ ဟန်အုပ်စုဝင်တို့သည် ရှေးကာလ၌ ယူနန်ပြည်ကြီးခြားနေသည်ကတစ်ကြောင်း /ပြည်တွင်းစစ်ကတစ်မျိုး/မွန်ဂိုအနွယ်အသီးသီးက ဝင်ရောက်ခြင်းကတစ်ဖုံ မည်သည့်နည်းနှင့်မျှခေါင်းမထောင်နိုင်ကြချေ မြန်မာပြည်ကိုခြေချဖို့ရာဝေးစွ။
မြန်မာ့မြေကိုတကယ့်တကယ်ရောက်ရှိခဲ့တဲ့တရုတ်တွေဆိုသည်မှာ မွန်ဂိုနွယ် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တွေပဲဖြစ်ကြ။
မွန်ဂိုမျိုးနွယ်၌ အဓိကလူမျိုး7မျိုးရှိ-
1တာတာ(Tar Tar)
2နေမဲန်(Naimans)
3ခါဂစ်(kirghiz)
4ဝီဂူးဝါး(uighurs)
5ဟန်း(Huns)
6ကစ်ပ်ကက်(kipchaks)
7ကရေ(karatis)
ဒီအုပ်စုမှာ Huns ဟန့်စ်တွေတရုတ်ဟန်တို့၏ဘိုးဘေးလို့အဆိုရှိကြပြီး အရိုင်းဘဝမှယဉ်ကျေးလာပြီးနော်ဟန်တရုတ်အဖြစ်ရပ်တည်ခဲ့ကြသလို မူရင်းဟန့်စ်တွေလည်းတည်ရှိနေတုန်းဆိုတာသိရ။
ကျန်တဲ့အုပ်စုတွေအကြောင်းကိုရှေ့မှာရေးထားတဲ့တရုတ်သမိုင်းအကြောင်းရာတွင်ကြည့်ပါ။
ယနေ့မြန်မာတွေမရှင်းမရှင်းသူခိုးကိုသမက်ထင်နေသောအကြောင်းရာကိုဦးတည်သွားမှာဖြစ်တယ်။
*အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက် လှည်းထောင်းကျောက်စာပါ ရင်ဆိုင်ခဲ့တဲ့အုပ်စုတွေသည်ဘယ်သူလည်း?
*နရသီဟပတေ့ရင်ဆိုင်ခဲ့တဲ့အုပ်စုတွေသည်ဘယ်သူလည်း?
*ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးမြန်မာမင်းတွေနဲ့ထိတွေ့ဆက်ဆံသူမည်သူေတွလည်း?
*ရတနာပုံခေတ်ထိတွေ့ဆက်ဆံတဲ့အုပ်စုတွေမည်သူလည်း?
ဒီ4****star ကိုဖြေရှင်းဖို့အချိန်ရောက်လာပါပြီ အားလုံးက မိမိနဲ့ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့တဲ့အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်အုပ်စုတွေကို သူစိမ်းလိုထင်ပြီးသူခိုးကိုသမက်လိုထင်လာခဲ့တဲ့အခါ တိုင်းပြည်မှာအမုန်းတရားတွေဖြစ်လာကြ။လက်မည်းကြီးက ဒါကိုကြိတ်ပြီးကျေနပ်နေသည်တွေ့ရတော့ တိုင်းပြည်ငြိမ်းချမ်းဖို့ လူလူချင်းလှည့်ပတ်ကင်းဝေးပြီး အမှန်တရားသိဖို့ ရေးနေခြင်းဖြစ်တယ်။
တရုတ်တွေက သူတို့ကိုယနေ့ခေတ်မှာ ဟွေလို့ခေါာကြပြီး တရုတ်နိုင်ငံတော်ရဲ့အလံမှာကြယ်ငါးပွင့်ရှိသည့်အနက်သူတို့သည်ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ်ကိုယ်စားပြုတယ်။သူတို့သည်အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး မွန်ဂိုမျိုးနွယ်ဝင်တာ့ခ်တွေဖြစ်ကြ။
တာ့ခ်တို့မူလအစသည်အာရှတစ်လွှားမြက်ခင်းပြင်မှာကျက်စားကြပြီး မြင်းစီးကျွမ်းတဲ့အုပ်စုဖြစ်ကြ AD. 6မှာ (ဂေါ့ခ်တာ့ခ်)အင်ပါယာတည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး တန်းဂရီTengrismဝါဒ(ကောင်းကင်နတ်ဘုရား)ကိုးကွယ်ကြ။နောက်ပိုင်းအုပ်စု6စုကွဲသွားကြပြီး အုပ်စုတစ်ချို့သည်အာရပ်ကုန်သည်တွေနဲ့ထိတွေ့ကာ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သွားကြ။
1။Oghuzအူဂူးဇ်
အင်အားအများဆုံးနဲ့လူသန်း120ရှိပြီး
တူရကီ/တာ့ခ်မင့်နစ္စတန်/အဇာဘိုင်ဂျန်တို့ဖြစ်ကြပြီး ဆဲလ်ဂျွတ်selijukနဲ့အော်တိုမန်Ottomanအင်ပါယာတည်ထောင်တဲ့အုပ်စုဖြစ်ကြ။
အူဂူးစ်တွေမူလအစနေရာသည် ကက်စပီယံပင်လယ်နှင့်အေရိယယ်ပင်လယ်ကြားမှာနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး အူဂူးဇ်ဘုရင်နဲ့စလ်ဂျူဂ်စစ်ဦးစီးချုပ်သဘောထားကွဲလွှဲရာမှ ပဋိပက္ခအသွင်ဆောင်လာပြီးဗိုလ်ချုပ်ကမိမိအုပ်စုကိုဦးဆောင်၍စီဟုန်မြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းမှာအခြေချနေထိုင်ခဲ့။၎င်းတို့သည်စဲလ်ဂျူခ်မျိုးနွယ်ခံယူကြပြီးဒေသတွင်းရှိနယ်မြေများကိုအလျင်မြန်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့။AD.960-985မှာဗုဒ္ဓဘာသာမှအစ္စလာမ်ဘာသာတို့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး 10ရာစုအစမှာဒုတိယမြောက်ဇာတိမြေကိုစွန့်ပြီး အီရန်နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းကိုအစုလိုက်အပြုံလိုက်ပြောင်းခဲ့ကြပြန်တယ် ခိုရာစန်နယ်မြေဖြစ်ပြီးထိုရေရာမှာ တူရကီ-ပါရှားစွန္နီမွတ်ဆလင်အင်ပါယာ ဂဇ်နဝီလည်းရှိနေတော့ သူတို့အတွက်အဆင်ပြေကြ
အချို့က ဂျော်ဂျီယာနဲ့ကော့ကေးရှပ်တောင်တန်းဒေသကိုထပ်ဆင့်ထွက်ခွာကြ။
စလ်ဂျူခ်တွေဟာခိုရာစန်မှာ စဲလ်ဂျူခ်(တူရကီ)ဘုရင့်နိုင်ငံကိုထောင်ပြီး၁၀၃၇မှာစဲလ်ဂျူခ်ဗိုလ်ချုပ်မြေူတော့ဂ်ရူး1က ဂဇ်နဝီပြည်နောက်ပိုင်းကိုသိမ်းပြီး နီရှာပူးရ်မြို့ကိုဗဟိုပြု၍
စဲလ်ဂျူခ်အင်ပါယာကို1037-1194မှာထူထောင်ပြီးဘုရင်အဖြစ်ကွကိုယ်ကြေငြာ။ဗဟိုအာရှတစ်လွှားရှိတစ်ကွဲတစ်ပြားဖြစ်နေသောတူရကီလူမျိုးများ၏နယ်မြေများကိုစုစည်းနိုင်ရုံမက အရှေ့လယ်ပိုင်းဒေသတစ်ခုလုံးကိုထိန်းချုပ်လာနိုင်ခဲ့။(ဟိဂျဇ်နယ်မပါ)အားလုံးပေါင်းပြီးဗဟိုစဲလ်ဂျူခ်ကြီးပြီပြင်လာပြီးနောက် ခရူးဆိတ်တွေဟာ1071မှာ အာမေးနီးယယားမှတစ်ဆင့် စဲလ်ဂျုခ်အင်ပါယာကိုလာတိုက်ခိုက်ကြ။၁၀၇၁ဩဂုတ်၂၆မှာတူရကီအရှေ့ပိုင်း မန့်ဇကနဒ်စစ်ပွဲအပြင်းထန်ဖြစ်ကြပြီး အနိုင်ရှုံးဆုံးဖြတ်ပွဲမှာ မွန်ဂိုမျိူနွယ် တာ့ခ်အုပ်စုမှ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်အူဂူးဇ် စဲလ်ဂျခ်တွေနိုင်ခဲ့။စဲလ်ဂျုခ်တွေဟာအနာတိုလီယာကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံးကိုလမ်းပွင့်သွားခဲ့ပြီး အူဂူးဇ်အမြောက်များဟာဒေသအသီးသီးမှ (ဗဟိုအာရှ/အဇာဘိုင်ဂျန်/ကော့ကေးရှပ်/ခိုရာစန်)
အနာတိုလီယာတို့များစွာပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး အနာတိုလီယာရောက်စဲဂျူခ်တွေဟာ ဘိုင်ဇင်တိုင်းအင်ပါယာအကူညီနဲ့ဗဟိုစဲလ်ဂျူခ်ကိုဆန့်ကျင်ကာစလ်ဂျုခ်ဘုရင့်နိုင်ငံ(ရောမ)ကိုတည်ထောင်ခဲ့ 1077-1308ထိ။1118ကတည်းကဘိုင်ဇင်တိုင်းအင်ပါယာမရှိတော့ပဲစဲလ်ဂျုခ်(ရောမ)နိုင်ငံပဲတည်ရှိလာခဲ့ကြ။1158မှာဗဟိုစဲလ်ဂျုခ်14ဆက်မြောက်ဘုရင်အဟ်မဒ်စန်ဂျရ်လုပ်ကြံခံရပြီးအင်အားယုတ်လျှော့ခဲ့ပြီး1194မှာဗဟိုအစိုးရပြိုလှဲနေပြီး စလ်ဂျူခ်ရောမတွေအင်အားတောင့်တင်းနေကြပြီ။
1242မှာမွန်ဂိုအင်ပါယာဂျင်ဂျစ်ခန်းအုပ်စုစဲလ်ဂျူခ်နိုင်ငံကိုကျူးကျော်ပြီး1266မှာအပြီးသိမ်းခဲ့ကြ စဲလ်ဂျူခ်ရောမတွေသည်မွန်ဂိုအင်ပါယာရဲ့ပြည်နယ်အဆင့်ဖြစ်သွားခဲ့။
ပြည်နယ်အဆင့်စလ်ဂျူခ်ရောမတွေမတည်ငြိမ်ဖြစ်နေစဉ်1299မှာပထမအုဆ်မန်သည်နယ်မြေတွေကိုသိမ်းပြီးအော်တိုမန်ဘုရင့်နိုင်ငံကိုတည်ထောင်ခဲ့။(ဘိုင်ဇင်တိုင်းလက်နယ်မြေများ/အာနာတိုလီယာကျွန်းဆွယ်မြောက်/အလယ်တွေကိုပဲသိမ်းခဲ့)
7ယောက်မြောက်အော်တိုမန်ဘုရင်မိုဟမ္မဒ်2လက်ထက်မှာ1453ဘိုင်ဇင်တိုင်းအင်ပါယာရဲ့ကွန်စတီနိုပယ်ကိုသိမ်းပြီးအော်တိုမန်အင်ပါယာဖြစ်လာာ
2။karlukကာလွတ်ခ်
ပိုးလမ်းSlik Roadပေါာကနာမည်ကျော်စမားကန်samarkand ဘိုခါရာမြို့ကိုထိန်းချုပ်တဲ့အုပ်စု ဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်ဉဇဘက်uzbekistanသားနဲ့ဝီဂါuyghurတွေကဒီကာလွတ်ခ်မျိူးနွယ်ကဆင်းတက်လာကြ။
စီးပွားရေးသမားများဖြစ်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမူ့အဆင့်မြင့်သော တာ့ခ်ကုန်သည်များဖြစ်ကြ
တိမူးသည်ဉဇဘက်သားဖြစ်သည်။
3ကစ်ပ်ချာ့ခ်kipchak
Tar Tarတာတာတွေလို့လည်းသူတို့ကိုခေါာကြသလို တာ့ခ်တွေထဲမှာအကြမ်းတမ်းဆုံးစစ်ရေးအကျွမ်းကျင်ဆုံးအုပ်စုဖြစ်ကြပြီး ကာဇက်စတန်/ကာဂျစ်စတန်/ဉရောပ-ယူကရိန်းက တာတာအုပ်စု။
မွန်ဂိုစစ်တပ်ကိုပင်လျှင်ပြန်ခုခံနိုင်သူတွေဖြစ်တဲ့အတွက် မွန်ဂိုတွေပင်လျှင်သူတို့ကို ရဲဆုအဖြစ် အထူးတပ်ရင်းပြန်ဖွဲ့ပြီးမြှောက်စားခဲ့။မွန်ဂိုဂျင်ဂျစ်ခန်းအုပ်စုတွေခေတ်မှ ကူဗလိုင်ခန်းခေတ်ထိသူတို့ကို အီဂျစ်နဲ့အိနိ္ဒယစစ်ကျွန်အဖြစ်ရောင်းခဲ့ပြီး ရောက်တဲ့နေရာမှာ ကျွန်ဘဝကပုန်ကန်ပြီး mamlukမာမ်လုခ် မင်းဆက် ကိုအိနိ္ဒယဒေလီမှာတည်ထောင်ခဲ့။
4။အာဂူArgu တာ့ခ်
Khalajခါလက်ဂ်ျလို့ခေါာသလိုHunsတွေရဲ့အဆက်နွယ်ဖြစ်ကြပြီး တာ့ခ်တွေနဲ့ဘာသာစကားအတူညီပဲခွဲထွက်နေကြ။
ဟန်တရုတ်တွေကလည်းဒီဟန့်စ်Hunsအနွယ်လို့ဆိုကြ။ဒီခါလ်ဂျီတွေဟာ Indiaမှာ ခါလ်ဂျီ(khalji Dynasty)ကိုတည်ထောင်ပြီး ဒေလီကိုအုပ်စိုးခဲ့ကြ။
ယခုArgus တာ့ခ်တွေဟာလူ၂၀၀၀၀၀ပဲကျန်တော့သည်ဟုသိရ။
5။ဆိုက်ဘေးရီးယန်းတာ့ခ်
တာ့ခ်အုပ်စုတွေအနောက်ဘက်/တောင်ဘက်ပြောင်း၍ခွဲထွက်ချိန် သူတို့ဟာမြောက်ဘက်တောနက်တွေဆီကိုတက်သွားတဲ့အုပ်စု။ရုရှားနိုင်ငံကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ယာကူတီယာ(yakutia)တိုင်းရင်းသား တူဗာနှင့်အော်လတိုင်းအုပ်စုဝင်။သဘာဝတရားကိုသာယနေ့ထိကိုးကွယ်နေထိုင်ကြ။
6။အိုဂါ တာ့ခ်
ဉရောပတိုက်ကိုရွှေ့ခဲ့ကြ စလပ်slavicလူဖြူတွေနဲ့သွေးနှောပြီး ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံသားဖြစ်ခဲ့ကြ။အိုဂါမျိုးနွယ်စစ်စစ်ကိုရုရှားနိုင်ငံchuvash ချူဗက်ရှ်မှာ1.5သန်းတွေ့ရပြီး ခရစ်ဝင်ဘာသာတွေအဖြစ်ခံယူခဲ့ကြတဲ့အုပ်စု။
*လှည်းထောင်းကျောက်စာ အလောင်စည်သူခေတ်မှာယှဉ်ဆိုင်ခဲ့သောအုပ်စုသည်တရုတ်တွေမဟုတ်ပဲ မွန်ဂိုမျိုးနွယ်တာ့ခ်အနွယ်ဝင်တွေသာဖြစ်ကြ ဘင်ဂေါရောက်အာဂူArguတာ့ခ်တွေတာဖြစ်နိုင်ချေရှိ ခလ်ဂျီမင်းဆက်နဲ့ထိပ်တိုက်တိုးတဲ့အချိန်လို့ပြောလို့ရ။
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်လို့ဘာသာရေးအမြင်အရပြောလို့မရပေ သူတို့တွေသည်မွန်ဂိုတွေဖြစ်ကြပြီး ခင်ဗျားတို့ရဲ့ဘိုးဘေးတွေလို့ပြောလို့ရတယ်။
*နရသီဟပတေ့လက်ထက် ရောက်အုပ်စု
ယွမ်မင်းဆက်ဟာ အလယ်ပိုင်းအာရှမူဆလင်တွေကို Semuအရောင်သွေးစုံသောလူမျိုးစုအဖြစ်သပ်မှတ်ပြီး ဟန်တရုတ်တွေထက်ရာထူးတိုးပေးကာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတွေ/စစ်ဗိုလ်ချုပ်တွေအဖြစ်ခန့်ခဲ့။
1274ယူနန်ပထမဆုံးဘုရင်ခံ အလယ်အာရှခွာရဇ်မီ(khwaraz mian)နွယ်ဘွား ဆရစ်အဂျာလ်(Sayid Ajjal shams Al-Din Omar)ကအုပ်ချုပ်။
သူရဲ့သားနဆီရွတ်ဒင်န်က မွန်ဂိုတပ်ကိုဦးဆောင်ပြီးပုဂံကိုလာတိုက်။
တာ့ခ်logicအရ ဒီအုပ်စုသည် karlukကာလွတ်ခ်မျိုးနွယ်တာ့ခ်ခေါင်းဆောင်သောအုပ်စုလို့ပြောလို့ရပြီး မြန်မာ့မြေကိုဒီတာ့ခ်တွေလာတိုက်တယ်လို့ယူဆလို့ရ။
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်လို့ဘာသာရေးအမြင်အရပြောလို့မရပေ သူတို့တွေသည်မွန်ဂိုတွေဖြစ်ကြပြီး ခင်ဗျားတို့ရဲ့ဘိုးဘေးတွေလို့ပြောလို့ရတယ်။
*ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး ထိတွေဆက်ဆံခဲ့တဲ့အုပ်စုတွေသည် လည်း ဒီတာ့ခ်တွေပဲဖြစ်ကြ မဂိုအင်ပါယာတည်တည်ထောင်သူတွေဟာ ဉဇဘက်သားတိမူးရ်မျိုးနွယ်များဖြစ်ကြပြီးIndiaကိုအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြ။
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်လို့ဘာသာရေးအမြင်အရပြောလို့မရပေ သူတို့တွေသည်မွန်ဂိုတွေဖြစ်ကြပြီး ခင်ဗျားတို့ရဲ့ဘိုးဘေးတွေလို့ပြောလို့ရတယ်။
*ရတနာပုံခေတ်မှာထိတွေခဲ့တဲ့အုပ်စုတွေက
ယူနန်ဘုရင် တုဝမ်ရှို့orဆူလ်တန်ဆူလေမန်အုပ်စုပဲဖြစ်တယ်
ဒီအုပ်စုမှာ တန်မင်းဆက်ခေတ်မှာ တာလီTaliကိုလာကျူးကျော်တဲ့ မွန်ဂိုအုပ်စုထဲမှာမှ ဉဇဘက်သားတွေပါသလို/အဘာဆစ်ခ်လို့ခေါာတဲ့ အာရပ်ကမ္ဘာရဲ့အင်ပါယာတစ်ခုဖြစ်သော မိုဟမ္မဒ်တမန်တော်ရဲ့ဦးလေးအုပ်စုမှစစ်သည်တွေလည်းပါတယ် (ထိုအဘာဆစ်အင်ပါယာသည် တမန်တော်မိုဟာမက်တည်ထောင်းခြင်းမဟုတ်)။သူတို့တွေဟာ အနက်ရောင်ကာရီ(Heiyi Dashi)တရုတ်အခေါာ မွတ်ဆလင်တွေ။
2မျိုးပေါင်းထားတဲ့ယူနန်အခြေနေအယူအဆနဲ့ယူနန်ကိုတွေ့ရမယ်ဖြစ်ပြီး ချင်မင်းဆက်လက်ထက်မှာပြည်မကဟန်တွေအလုံးရင်းဝင်လာကြ ယူနန်အုပ်ချုပ်သူမွတ်ဆလင်နဲ့ လူမျိုးရေးဖြစ်ကြတော့ 1845မှာဟန်နှင့်ချင်ပေါင်းပြီး ယူနန်မွတ်ဆလင်တွေကို3ရက်ဆက်tတ်ခဲ့ကြ။
1856မှာတုဝမ်ရှို့က သူ့ကိုယ်သူစူလ်တန်ဆူလေမန်လို့ကြေငြာပြီး ယူနန်နောက်ပိုင်း Daliမြို့ကိုသိမ်းမန်ချူးအစိုးရကို တာတာလူရိုင်းတွေလို့သမုတ်ပြီးမန်ချူးကိုမကျေနပ်တဲ့ ဟန်/ရှမ်း/ကချင် နှင့်ပေါင်းပြီးတိုက်ခဲ့။
မန်ချူးဆိုသာဘာလည်း?
တကယ့်တော့ဟန်တရုတ်မဟုတ်သောမင်းဆက်ဖြစ်သလို
ရှေးဘိုးဘေးအရလည်း ဟန်တရုတ်နဲ့အမျိုးတော်သလို လက်ရှိ ယူနန်ဘုရင်နဲ့လည်းအမျိုးတော်ကြ။
သမိုင်းကအဲ့လိုရှူပ်နေခြင်းပဲ။
ယူနန်ဘုရင်စူလေမန်ကလည်းမွန်ဂိုမျိုးနွယ်ဖြစ်သလို ဟန်တွေကလည်းHunsမွန်ဂိုမျိုးနွယ်တွေ ဇတ်နာလို့ ဘာသာမတူလို့ အယူအဆမတူလိုတာသမိုင်းဆရာတွေမရေးကြပေမယ့် ဆွေမျိုးရင်းကြီးတွေပဲ။
မန်ချူးတွေဆိုသည်ကလည်းအဲ့လိုဘိုးဘေးဆွေမျိုးတော်ကြ။
1872မှာစူလ်တန်ကသူ့နိုင်ငံကိုသိမှတ်ပြုဖို့ အမေတိုးဆီသူ့မွေးစားသားဟာဆန်ကို(crown prince Hasan)ကိုရန်ကုန်မှတစ်ဆင့်သံတမန်ပို့ခဲ့တယ် ဒါကိုအင်းဂိတ်ကငြင်းခဲ့။
တကယ့်တော့ဘာလို့သူဟာအမြန်လှုပ်ရှားနေရသလည်းဆိုလျှင် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စရိုက်အတိုင်း
လူမျိုးသုဉ်းtတ်ဖြတ်ခံနေရလို့ပဲဖြစ်တယ်။
ထိုအချိန်မှာပဲမန်ချူးမင်းဆက်နဲ့အင်းဂိတ်ကမတည့်ပဲ ငြိနေကြတယ် သို့သော်အင်းဂိတ်ကယူနန်ဘုရင်ကိုသိမှတ်မပြုခဲ့သလို မြန်မာကလည်းသိမှတ်မပြုပြန်ဘူး။မင်းတုန်းမင်းကမန်ချူးမင်းဆက်နဲ့ပေါင်းပြီး ယူနန်ရဲ့တရားဝင်ကုန်သွယ်မူ့ကိုပိတ်လိုက်တယ်။ဒါ့အပြင်မန်ချူးတွေဟာပြင်သစ်အမြောက်ကျွမ်းကျင်သူတွေ
နဲ့ပေါင်းပြီး1871မှာယူနန်ကိုပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့။ယူနန်ဘုရင်အစ္စလာမ်မင်းဟာ အင်းဂိတ်မြန်မာ/ပြင်သစ်/မန်ချူးတွေနဲ့ထိပ်တိုက်တိုးနေခဲ့တဲ့အပြင် ဘာသာရေးသမားအုပ်စုတွေရဲ့ဂိုဏ်ဂဏကွဲမူ့နဲ့ပါရင်ဆိုင်လာခဲ့ရ။
ဟနီဖီခေါင်းဆောင်Marulongလက်နက်ချခဲ့ပြီး 1873 ဇန်နဝါရီမှာတာ့လီမြို့ကျဆုံးခဲ့ ဆူလတန်တုဝမ်ရှို့အဖမ်းမခံပဲအဆိပ်သောက်သေမယ်လုပ်တော့ချင် စစ်သားတွေကခေါင်းဖြတ်ပြီးပျားရည်စိမ်ကာချင်ဘုရင်စီပို့လိုက်ကြ။မန်ချူးတွေဟာပုန်ကန်သူနဲ့အရပ်သား1သန်းသတ်ခဲ့ကြ။(ဒီမန်ချူးတွေကိုပဲ အင်းဂိတ်နဲ့ပြင်သစ် ပြဿနာအမျိုးမျိူးရှာပြီးရှင်းခဲ့ကြ)
ဝနယ်ကိုရောက်လာကြသော
ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမာလင်ဂျီ(Malin-Gi)ဦးဆောင်တဲ့အဖွဲ့ပန်းလုံ(pang long)ကိုမြို့သစ်တည်ထောင်ပြီးဝစော်ဘွားကိုအခွန်ဆက်နေထိုင်ခဲ့။
မွန်ဂိုသွေးတွေဟာ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာကြပြီး 1926မှာ ဝနဲ့ပန်းလုံရောက်
တာ့ခ်မွန်ဂိုသွေးတို့စစ်ဖြစ်ကြ။တာ့ခ်အနွယ်တွေနိုင်ခဲ့ကြပြီး ရွှေတြိဂံဒေသမှာ ဘိန်းရောင်းဝယ်ခြင်းကိုလက်ဝါးကြီးအုပ်ကြီးစိုးခဲ့။ထိုခေတ်သည်မန်ချူးမင်းဆက်ကိုနိုင်ဖို့ရာအင်းဂိတ်တွေသည် ဘိန်းတွေကိုအရှေ့indiaကုမ္ပဏီမှတစ်ဆင့်ပို့ခဲ့ကြ မန်ချူးမင်းဆက်ပြာယာခပ်ခဲ့တဲ့ကာလ ဆိုလိုသည်က ဘိန်းခေတ်ကာလတွေ ဆေးဝါးအစားထိုးအယူအဆမျိုး။
ဒုကမ္ဘာစစ်မှာဂျပန်တွေပန်းလုံမြို့ကိုဖျက်ဆီးလိုက်၍ တာ့ခ်အနွယ်တွေကိုးကန့်ကိုထွက်ပြေးခဲ့။
တာ့လီမြို့ကျဆုံးပြီးဗိုလ်မှူးကြီးမားတူးတုမန္တလေးမှာအခြေချခဲ့ပြီး1873မှာမဏိပူရသွေးနှောမြန်မာမွတ်ဆလင် မရွှေဂွယ်နဲ့လက်ထပ်ခဲ့။ပန်းသေးစစ်ပြေးတွေမန္တလေးရောက်လာကြ ပန်းသေးတွေရဲ့စီးပွားရေးသည်ကုန်သွယ်ရေးကိုဦးစားပေးတွေ့ရပြီးကုန်ကူးကြ။
ကာရဗန်လို့ခေါာတဲ့လားတွေပေါာပစ္စည်းတွေတင်ပြီးပြုလုပ်ခဲ့ကြ ဤအရာသည်လည်းသူတို့ရဲ့ရှေးဟောင်းသွေးအရ ပိုးလမ်းမ စမားကန်အုပ်စုအကျင့်လို့ထင်ရ။
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်ပါရှန်းတွေကိုparsiကနေပသီလို့ခေါာခဲ့ကြ တရုတ်မွတ်ဆလင်ကိုတရုတ်ပသီလို့သပ်မှတ်ခဲ့ပုံရ။1868ဆလာဒင်န်တိန်ယွဲ့ဒေသရောက်စဉ်Taur Paseဆိုတဲ့စကားလုံးကိုအင်းဂိတ်အသံထွက်လွယ်အောင် Panthayပန်းသေးလို့မှတ်တမ်းတင်ရာကနေတွင်ကျယ်လာတယ်လို့လည်းပြောကြ။
ရှမ်းတွေက ကာရဗန်မှကုန်သွယ်တွေကို panghseလို့ခေါာရာကနေဗမာလိုပန်းသေးဆိုပြီးဖြစ်လာတယ်လို့လည်းဆိုတယ်။
ပုဂံခေတ်ကျောက်စာအာရပ်-ပါရှားတွေကို paniseကဆင်းတက်လာတယ်လို့လည်းပြောကြ။
ဘယ်လိုပဲဖြစ်နေပါစေ ပန်းသေးသည်မြန်မာ့မြေပေါာရောက်ခဲ့ကြ သူခိုးကိုသမက်ထင်နေမည့်အစားတကယ့်တကယ်ရောက်ရှိခဲ့သော 144လူမျိုးစာရင်းပါ 101လူမျိုးစာရင်းပါ ကျောက်စာပါ ပုဂံခေတ်ကတည်းကလာရောက်ခဲ့ကြသော မွန်ဂိုမျိူးနွယ်-တာ့ခ်အုပ်စု-ပန်းသေး-မြန်မာတရုတ် ဆိုသည့်အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်အုပ်စုသည်ခင်ဗျားတို့နဲ့သွေးနှောခဲ့ကြမည်မှာအမှန်ပင်။
ယူနန်တရုတ်မွတ်ဆလင်တွေဟာ မြန်မာစကားနဲ့မြန်မာလိုပဲသုံးလာကြသလို ပညာရှင်မိုးရှေရီဂါ Moshe yegarခန့်မှန်းချက်အရမျိုးဆက်2ဆက်လောက်ဆိုလျှင်ပန်းသေးဆိုတဲ့လူမျိုးရေးအမှတ်သားဟာမြန်မာ့လူ့ဘောင်ထဲလုံးဝရောနှောပျောက်ကွယ်နိုင်ချေရှိတယ်လို့ဆိုတယ်။
ကျုပ်အမြင်မှာ
မိုးကုတ်ကပန်းသေးအနွယ်မိန်းမတစ်ယောာက်ဆရာတော်ဆေးကိန္ဒကိုသူမသည်ပန်းသေးမျိူးဖြစ်ကြောင်း လက်အုပ်ချီရှိခိုးပြောပြနေသည်ကိုလိုင်းပေါာမြင်သာစွာတွေ့ရ ထိုကဲ့သို့အခြေနေမျိုးကိုပြောတာနေမယ် ပညာရှင်က။
နောက်ထပ်အကြောင်းရင်းက တိုင်းရင်းသားစာရင်းမှဖယ်ထုတ်ခံခဲ့ရပြီးဧည်သည်နိုင်ငံသား သို့ နိုင်ငံသားပြုခွင့်ရသူအဆင့်နဲ့ သမိုင်းရှိခဲသော ပန်းသေး-မြန်မာတရုတ် တွေကို
ပြုလုပ်ပြီးသူခိုးကိုသမက်ထင် ကျောက်စာပါလူမျိူးတွေကို နိုင်ငံရေး/ပညာရေး/အလုပ်ကိုင်ခွင့်လမ်းတွေမှာခွဲခြားဆက်ဆံလာကြ။
ဘာသာကိုကြည့်ပြီး
အမျိုးချင်းချင်းဆဲကြအောင်လုပ်သွားတဲ့အတွေးခေါာစနစ်တွေချုပ်ငြိမ်းကြပါစေ။
သိသည်များကိုပြန်shareခြင်းဖြစ်ပြီးပိုသိပိုတတ်သူများဝင်ဖြည့်နိုင်သလို ထပ်သိလာခဲ့ပါက ပြန်လည်ဖြည့်စွပ်သွားမည်ဖြစ်သည်။
