I have a booklet in which there were more than half a dozen posts about the Rohingya’s Mujahideen Rebels’ Peace Deal with the U Nu’s Democratically elected Gov. That ceremony was officiated by Colonel Aung Gyi, Deputy Chief of Staff and Mayu Special District Commanders. As this was published in Bama Military’s official Propaganda publication house, Myawaddy Magazine, this became an excellent proof of Bama Government’s official Recognition of Rohingya. Now only Myanmar Militar and Gov. are pretending not to know these facts and even done Genocide and regarded them as ILLEGAL IMMIGRANTS.
“The Arakanese Muslims or the Rohingya People”
Author: Maung Than Lwin
When studying the history of Arakan (Rakhine), it is surprising to discover that some Buddhist Arakanese kings adopted Muslim titles. However, considering that the region shares a border with India, experiences heavy cross-border interaction, and was once under the sphere of influence of the Mughal emperors, it is no longer truly surprising. Nevertheless, the religious, political, and racial matters that emerged following these Arakanese-Muslim relations are highly interesting and worth knowing—even if just to understand the context. In particular, the reasons why they assumed Muslim titles and how the Arakanese-Muslim race came into existence are facts truly worth knowing.
Muslims in the Arakanese Royal Court
Starting from the reign of King Narameikhla, Muslims were appointed to high-ranking positions such as ministers, as well as army and navy commanders in Arakan. According to the famous Arakanese Muslim poet, Syed Shah Alawal, King Sanda Thudhamma’s prime minister, Magan, was a Muslim.
In his book, A Short History of Muslims in Arakan and Burma, M.K. Rahman notes that during the 17th century, Syed Musa and Mujalis Suleiman served as ministers in the Arakanese palace, while Ashraf Khan was General of the Army under King Sanda Thudhamma.
Historical Alliances and the Adoption of Muslim Titles
Following the death of Arakanese King Thingathu, Narameikhla (the son of Razathu and nephew of Thingathu) succeeded to the throne of Launggyet in 1404 AD. He forcibly separated and took Saw Pu Nyo—the beautiful sister of Ananda Thein, the Governor of Dalet—who was already married. Outraged, Ananda Thein rebelled and sought help from King Min Swe (Min Khaung) of Ava. Min Khaung dispatched his son, Minye Kyawswa, to attack, forcing Narameikhla to abdicate his throne and flee to Bengal, where he sought refuge with King Ahmed Shah of Gaur.
While in exile, Bengal was attacked by Sultan Ibrahim of Jaunpur. Narameikhla defended Bengal with all his might. Deeply pleased and impressed, Ahmed Shah promised Narameikhla that he would help him fight to reclaim the Arakanese throne… Later, under the reign of Ahmed Shah’s son and successor, Nazir Shah, a six-point agreement was made in 1426 AD to provide assistance. One of these six points stipulated that Arakanese kings would append Muslim titles alongside their own names.
In 1430 AD, with the assistance of Bengal, Narameikhla successfully reclaimed his throne and ruled as a vassal to the Mohammedan (Muslim) king. He established Mrauk-U (Myohaung) as his capital city, where his Mohammedan followers built a mosque. From that time onward, even though the Arakanese kings were Buddhists, they adopted and used Mohammedan titles in conjunction with their own names.
The Arrival of Muslims in Arakan
The history of how Mohammedans (or Muslims) first arrived in Arakan is also fascinating. The first Muslims entered Arakan via maritime routes as well as mountain passes. They were individuals skilled in military affairs from Arabia and India. They entered Arakan as traders, missionaries, soldiers, and war refugees. Because of their honesty, loyalty, bravery, and excellent service, the Arakanese kings favored them, welcomed them, and took good care of them.
Arab people, being highly skilled in navigating both Western and Eastern seas, found Arakan to be a highly suitable region in every aspect. As Arakan was economically prosperous, they established effective commercial relations with Arab merchants. Historical structures known as Badr Maqam still stand today as evidence of this history.
It is said that foreigners call Arakan by that name because it is derived from the Arabic word Al-Recon (meaning discipline or righteousness).
Early Settlements and Local Integration
Following the death of Hazrat Ali, the fourth caliph of Islam, his son Imam Hussein and Hazrat Muawiyah’s son Yazid fiercely contested the leadership. Yazid emerged victorious; Imam Hussein’s elder brother, Imam Hassan, was poisoned, and later in 680 AD, Imam Hussein was executed at the Battle of Karbala. Upon hearing this news, Mohammad Hanif, a son of Hazrat Ali from another wife, declared war on Yazid. However, Hanif was defeated and fled eastward with his followers. Eventually, Hanif arrived in Arakan and took refuge in the capital city of Vesali (Wethali).
Later, Hanif fought intense battles in Maungdaw, northern Arakan, against Kaiyapuri, the queen of a cannibalistic tribe inhabiting the dense mountainous regions. Eventually, the queen and her followers surrendered to Hanif and embraced Islam. Hanif married the queen and lived out his days in the Mayu Mountain Range, located between Maungdaw and Buthidaung.
According to the British Burma Gazetteers, Volume 2 and the Burma Gazetteer: Akyab District (Volume A), King Mahataing Chandra ascended the throne of Vesali in 788 AD and established a new capital at the site of old Ramawaddy, reigning for 22 years before his death. During his reign, several merchant ships shipwrecked near Ramree Island, and the shipwrecked sailors—identified as Arabs or Moors—were sent to the Arakan mainland under Vesali rule.
The Arakanese king took care of them in every aspect. Being skilled in commerce, they traveled easily from place to place using small boats. Since Arakan was a fertile agricultural land, they chose not to return to their homeland of Arabia and instead settled down to work and live there. They married local women, who converted to Islam. The men adopted the local traditions of their wives and transferred their properties to them. They abandoned seafaring, transitioned into agriculture for their livelihood, built mosques, and initiated missionary work. From that time on, Islam became established and flourished in Arakan.
No Muslim settlements older than these Arab communities can be found elsewhere in Burma. These Arakanese Muslims, descended from Arab lineages, are called Roshiwan-nya (ရိုးဝန်းညှာ / Rohingya), which signifies the granting of privileges or showing mercy and compassion.
As Muslim influence grew in Arakan, Islam flourished. Arakanese women adopted the custom of Purdah (seclusion within the home), and coins and commemorative pendants were issued featuring Persian inscriptions. Arakanese kings appended Muslim titles to their names, and Indian Muslim terminology became integrated into the Arakanese royal court. In the book Old Burma, U Myo Min notes that Arakanese kings did not merely emulate Mughal emperors by adopting Indian titles; they also copied Mughal court etiquette and ceremonies, adopting Indian styles for royal terminology.
Between 1404 AD and 1637 AD, some of the Arakanese kings who used Muslim titles alongside their names included: (The names in parentheses indicate their Muslim titles):
- Narameikhla (Saw Mon) — (Solaiman Shah)
- Naranu — (Ali Khan)
- Ba Saw Phyu — (Kalima Shah)
- Min Bin, also known as Min Bar Gyi — (Zabauk Shah / Sultan)
- Min Phalaung — (Sikandar Shah)
- Min Raza Gyi — (Salim Shah)
- Min Khamaung — (Hussein Shah)
- Thiri Thudhamma — (Salim Shah II)
On July 10, 1576 AD, when Daud, the last king of Bengal, was captured and beheaded by Khan Jahan, a general of the Mughal Emperor Akbar, a large number of Pathan (Pashtun) people fled into Arakan for refuge. The historian Sir Jadunath Sarkar also noted that many Mughals and Pathans living in Arakan favored Prince Shah Shuja.
Arakanese kings occupied 12 towns in Bengal for many years, and they themselves lived under the rule of the Muslim Kings of Gaur for over a century. Arakanese kings ruled the Chittagong province for 207 years, from 1459 AD to 1666 AD. throughout this period, people from both sides traveled back and forth continuously. In particular, Muslims who shared close ties with the Arakanese migrated and settled inside Arakan. In 1666 AD, when Umaid Khan, a general under Shaista Khan (the Viceroy of Bengal), attacked Chittagong and captured Ramu Panwa, the Arakanese fled from the north toward the south. From that time onward, into Northern Arakan.
ရိုဟင်ဂျာ အကြောင်း ဗမာစစ်တပ်က ထုတ်ဝေသော မြဝတီ မဂ္ဂဇင်းတွင် ပုံနှိပ်ဖော်ပြချက်(မြဝတီမဂ္ဂဇင်း ၁၉၆၀ ဇူလိုင် အတွဲ ၈၊အမှတ် ၉ စာမျက်နှာ ရ၁-ရ၄ မှကူးယူူဖော်ပြပါသည်)
ရိုဟင်ဂျာ အကြောင်း ဗမာစစ်တပ်က ထုတ်ဝေသော မြဝတီ မဂ္ဂဇင်းတွင် ပုံနှိပ်ဖော်ပြချက်(မြဝတီမဂ္ဂဇင်း ၁၉၆၀ ဇူလိုင် အတွဲ ၈၊အမှတ် ၉ စာမျက်နှာ ရ၁-ရ၄ မှကူးယူူဖော်ပြပါသည်)။
” ရခိုင်ကုလား သို.မဟုတ် ရိုးဝန်ညှာလူမျိုးများ” ဆောင်းပါးရှင်-မောင်သံလွင်
ရခိုင်ရာဇဝင်ကိုလေ့လာလျှင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ရခိုင်ဘုရင်အချို့သည် မူစလင်ဘွဲ.အမည်များအသုံးပြု ကြောင်းတွေ.ရလေသည်မှာအံ့သြရမလိုဖြစ်လေသည်။သို.ရာတွင်ကုလားပြည်နှင့်နယ်ချင်းစပ်လျှက်ကူးလူးဆက်ဆံမှုထူပြောလှသည်ကိုထောက်လျှင်၊မဂိုဘုရင်တို.၏အာဏာစက်အောက်ရောက်ခဲ့ဘူးသည်ကိုထောက်လျှင်အံ့သြဘွယ်မလိုတော့ချေ။သို.သော်ထိုသို.သော ကုလားရခိုင်ဆက်ဆံမှုနှင့်ပက်သက်ပြီးနောက်ပေါ်ပေါက်လာရသောဘာသာရေး၊နိုင်ငံရေး၊လူမျိုးရေးဆိုင်ရာတို.ကိုမူကားသဘောပေါက်ရုံမျှပင်ဖြစ်စေသိရှိဖွယ်ကောင်းလှပေသည်။အထူးသဖြင့်အဘယ်အကြောင်းကြောင့်မူစလင်ဘွဲ.အမည်ကိုခံယူကြကြောင်းနှင့်ရခိုင်ကုလားမျိုးပေါ်ထွန်းလာရပုံအကြောင်းကားအမှန်သိကောင်းဘွယ်ပင်ဖြစ်တော့သည်။
ရခိုင်ပြည်တွင်နရမိတ်လှဘုရင်လက်ထက်မှစ၍မူစလင်လူမျိုးများအားဝန်ကြီးများရာထူးတွင်၎င်း၊စစ်တပ်နှင့်ရေတပ်ဗိုလ်မှုးများ ရာထူး၌၎င်း ခန်.အပ်ခြင်းပြုခဲ့၏။ရခိုင်ပြည်မှနာမည်ကျော်မူစလင်စာဆိုတော်ဆရက်ရှားအလာဝါလ်၏အဆိုအရ စန္ဒသုဓမ္မာ ဘုရင်၏နန်းရင်းဝန် မာဂန် မှာမူစလင်လူမျိုးပင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုလေသည်။ ၁ရရာစုနှစ်က ဆရက်မူဆာ၊ မူဂျာလစ်(စ)ဆူလေမန် တို.မှာ ရခိုင်နန်းတော်တွင်း၌ဝန်ကြီးများဖြစ်ခဲ့ကြလျက် အရှရက်ခန်မှာ စန္ဒသုဓမ္မာဘုရင်၏ စစ်သူကြီးဖြစ်ခဲ့ကြောင်းဖြင့် အမ်၊ကေ၊ရာမန်က ၎င်းရေးသားသော `ရခိုင်နှင့်မြန်မာပြည်ရှိမူစလင်လူမျိုးများရာဇဝင်အကျဉ်းချုပ် ခေါ်စာအုပ်၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြထားလေသည်။ရခိုင်ဘုရင် သင်္ဂသူ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ခရစ် ၁၄၀၄ ခုနှစ်တွင်ရာဇသူ၏သား(သင်င်္ဂသူ၏တူ)နရမိတ်လှသည် လောင်းကျက်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။၎င်းသည် ဒါးလက်မြို.စားဘုရင်ခံ အနန္ဒသိန်၏နှမတော် ရုပ်ရည်ချောမောလှပ၍မြောက်သားကြင်ဘက်ရှိသူစောပုညိုအား ၎င်း၏ကြင်ဘက်တော်ကိုအတင်းအဓ္ဓမ ကွာခိုင်းလျက်သီမ်းပိုက်လက်ထက်ယူခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ နန္ဒသိန်သည် များစွာအမျက်ထွက်၍ နရမိတ်လှ အားပုန်ကန်ခြားနားကာအင်းဝဘုရင်မင်းဆွေ(မင်းခေါင်)ထံ၌အကူအညီသွားရောက်တောင်းခံလေရာ သားတော်မင်းရဲကျော်စွာအား စေလွတ်ကူညီတိုက်ခိုက်စေသည်တွင် နရမိတ်လှ သည်ထီးနန်းကိုစွန်.၍ ဘင်္ဂလားပြည်သို.တိမ်းရှောင်ထွက်ပြေးကာဂေါဘုရင်အာမက်ရှား ထံ၌ခိုလံှုနေထိုင်ခဲ့လေသည်။ ဤသို.ခိုလံှုနေထိုင်လျက်ရှိစဉ်ဘင်္ဂလားပြည်အားဂျန်ပူဘုရင် စူရတန်အီဘရာဟင်က လာရောက်တိုက်ခိုက်သည်တွင် နရမိတ်လှသည် အစွမ်းကုန်ခုခံ ကာကွယ်ပေးလေသည်… အာမက်ရှားကများစွာနှစ်သက်အားရလှသဖြင့်ရခိုင်ပြည်ရှိထီးနန်းကိုပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းယူပေးမည်ဟုနရမိတ်လှအားကတိပြုခဲ့လေသည်။ကွယ်ခုခံ၍ပြန်လည်တိုက်ခိုက်နှိမ်နှင်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ထိုကြောင့်် ၁၄၂၆ ခုနှစ်တွင် အာမက်ရှား၏ထီးနန်းကို ို၆ချက်ပါရှိကတိပြုချက်ကိုတောင်းဆိုသောကြောင့်သဘောတူကတိပေးခဲ့နေရနမိတ်လှအားအကူအညီပေးရန်အတွက်အချက်ပာရှိသည်။ဆက်ခံသည့်သားဖြစ်သူ နဇီရှားက ၎င်းအချက် ၆ချက်အနက် မိမိတို.နာမည်များနှင့် တွဲဘက်၍မူစလင်ဘွဲ.ထူးဂုဏ်ထူးများကိုပါထည့်သွင်းခေါ်ဆိုပါမည်ဆိုသောအချက်တရပ်လည်းပါရှိခဲ့လေသည်။
၁၄၃၀ ခုနှစ်တွင်နရမိတ်လှသည် ဘင်္ဂလားပြည်၏အကူအညီဖြင့်ထီးနန်းကိုပြန်လည်သိမ်းပိုက်ယူနိုင်လျက်မဟာမေဒင်(မူစလင်)ဘုရင်၏လက်အောက်ခံအဖြစ်နေထိုင်ခဲ့လေသည်။၎င်းသည်မြို.ဟောင်းကိုထီးနန်းစိုက်ရာမြို.တော်အဖြစ်ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့၍ ၎င်း၏နောက်ပါမဟာမေဒင်လူမျိုးများကထိုမြို.၌ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်တခုတည် ဆောက်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ရခိုင်ဘုရင်မားသည်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များပင်ဖြစ်လင့်ကစား၊ ၎င်းတို.၏နာမည်များနှင့်တွဲဘက်၍မဟာမေဒင်ဘွဲ.ထူးဂုဏ်ထူးများကိုအသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ ရခိုင်ပြည်သို.မဟာမေဒင်(သို.)မွတ်စလင်လူမျိုးများစတင်ရောက်လာခဲ့ပုံမှာလည်းစိတ်ဝင်စားဘွယ် ပင်ဖြစ်သည် ။ ပထမ မူစလင်လူမျိုးများသည် ရခိုင်ပြည်တွင်းသို.ပင်လယ်ကမ်းခြေဘက်မှ၎င်း၊တောင်ကြားလမ်းမှ၎င်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။၎င်းတို.အားလုံးပင် အာရေဗျနှင့်အိန္ဒိယပြည်များမှစစ်မှုရေးရာကျွမ်းကျင်သောလူမျိုးများသာဖြစ်ကြလေသည်။၎င်းတို.သည် ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်သူများ၊ သာသနာပြုဆရာများ၊စစ်တိုက်ခိုက်သူများနှင့်စစ်ပြေးဒုက္ခသည်များအ ဖြစ်ဖြင့်ရခိုင်ပြည်တွင်းသို.ဝင်ရောက်လာကြခြင်းဖြစ်၏။၎င်းတို.သည်ရိုးသားဖြောင့်မှန်ခြင်း၊သစ္စာရှိခြင်း၊ရဲရင့်ခြင်းနှင့်ကောင်းမွန်စွာအမှုထမ်းရွက်တက်ကြခြင်းများကြောင့်ရခိုင်ဘုရင်များကနှစ်သက်သဘောကျကြသဖြင့်လက်ခံကြိုဆိုကာကောင်းစွာပြုစုစောင့်ရှောက်ထားခဲ့ကြလေသည်။အာရပ်လူမျိုးများသည်အနောက်တိုင်းပင်လယ်များ၍၎င်း၊အရှေ.တိုင်းပင်လယ်များကို၎င်းကျွမ်းကျင်စွာသွားလာနိုင်ကြသူများ ဖြစ်၍ ရခိုင်ပြည်အားအဖက်ဖက်၌ပင်သင့်လျော်သောဒေသဖြစ်ကြောင်းတွေ.ရှိခဲ့ကြလေသည်။ရခိုင်ပြည်သည်စီးပါွးရေးအားဖြင့်တိုးတက်မှုရှိနေသည့်အတိုင်းအာရပ်ကုန်သည်များနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများကိုထိရောက်စွာဆက်သွယ်လုပ်ကိုင်လာခဲ့ကြလေသည်။ဤအချက်ကိုထင်ရှားစေသောဘဒါမာကန်ခေါ်ရာဇဝင်ဆိုင်ရာအဆောက်အဦးများမှာယခုတိုင်အောင်ပင်တည်ရှိနေသည်ကိုတွေ.နိုင်လေသည်။ရခိုင်ပြည်အားနိုင်ငံခြားသားများက အာရကန်(Arakan) ဟုခေါ်ရာ၊၎င်းမှာအာရေဗျဘာသာ အဲလ်ရီကွန် (Alrecon) (စည်းကမ်းသေဝပ်ခြင်း)ဆိုသောစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုအဆိုရှိလေသည်။ အာရေဗျပြည်၏စတုတ္တမြောက်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ဂိုဏ်းချုပ်ကြီး ဟာဇရက်အလီကွယ်လွန်ပြီးနောက်၎င်း၏သား အီမာန်ဟူဆိန်နှင့်ဟာဇရက်မာဘီယာ၏သား ယာဇစ်တို.မှာခေါင်းဆောင်ရာထူးအတွက်အလုအယက်ယှဉ်ပြိုင်ဘက်ဖြစ်ခဲ့ကြလေသည်။ဤယှဉ်ပြိုင်မှု၌ယာဇစ်ကအနိုင်ရရှိသွားလျက်အီမာန်ဟူစိန်၏အကိုအီမာန်ဟာဆန်အားအဆိပ်ခပ်၍သတ်ပြီးနောက် ခရစ် ၆၈၀ တွင်ကာဘလာအရပ်၌ဖြစ်ပွါးခဲ့သောစစ်အပွဲ၌အီမာန်ဟူဆိန်အားကွပ်မျက်၍အဆုံးစီရင်ခဲ့လေသည်။ဤသတင်းကိုဟာဇရက်အလီ၏အခြားဇနီးတဦးမှသားဖြစ်သူမိုဟာမက်ဟာနစ်မှကြားသိရသည်တွင် ယာဇစ်အားစစ်ကြေငြာ၍ တိုက်ခိုက်လေသည်။သို.သော်ဟာနစ်ပင်စစ်ရံှုးခဲ့ရသဖြင့်မိမိနောက်ပါများနှင့်အတူအရှေ.တိုင်းများသို.ထွက်ထွက်ခွာလာခဲ့သည်။နောက်ဆုံးတွင်ဟာနစ်သည်ရခိုင်ပြည်သို.ရောက်ရှိလာလျက်မြို.တော်ဖြစ်သောဝေသာလီမြို.တွင်ခိုလံှုနေထိုင်လာခဲ့လေသည်။နောင်တွင်ဟာနစ်သည် တောတောင်ထူထပ်သောဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည့်လူသားစားလူမျိုးမျာ၏ဘုရင်မ ကိုယာပူရီ နှင့်ရခိုင်မြောက်ပိုင်းမောင်းတောအရပ်၌စစ်ပွဲများပြင်းထန်စွာယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရလေသည်။အချိန်အတန်ကြာသောအခါတွင်ဘုရင်မနှင့်တကွ ၎င်း၏နောက်လိုက်လူမျိုးများပါ ဟာနစ်၏လက်အောက်ခံဖြစ်လာကြလျက်၎င်းတို.အားအစ္စလာမ်ဘာသာသို.သွတ်သွင်းခဲ့ပြီးနောက် ဟာနစ်သည် ဘုရင်မနှင့်လက်ထက်ကာ မောင်းတောနှင့်ဗူးသီးတောင်နယ်ခြားရှိ မေယုတောင်တန်းတွင် အသက်ထက်ဆုံးနေထိုင်သွားသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။ဗြိတိသျှဘားမားဂေဇက်တီးယား အတွဲ-၂နှင့် ဘားမားဂေဇက်တီးယား၊ရခိုင်တိုင်းအတွဲ (က)များတွင် ခရစ်နှစ် ရ၈၈ တွင်ဝေသာလီပြည်၌မဟာတိုင်းချန္ဒရာဘုရင်နန်းတက်၍ယခင်ရာမာဝတီမြို.ဟောင်းနေရာ၌မြို.တော်သစ်ကိုတည်ထောင်ပြီးနောက် ၂၂ နှစ်တိုင်စိုးစံပြီးမှကွယ်လွန်သည်။၎င်းစိုးစံချိန်အတွင်းရမ်းဗြဲကျွန်းတွင်ကုန်သင်္ဘောပေါင်းများစွာပျက်စီးခဲ့ရဘူးလျက် အာရပ်(သို.)မူး လူမျိုးများဆိုသောသင်္ဘောသားများအားဝေသာလီပြည်ဖြစ်သည့်ရခိုင်ပြည်မသို.ပို.ဆောင်ပေးခဲ့လေ သည်။
ရခိုင်ဘုရင်သည်၎င်းတို.အားအဘက်ဘက်၌ပင်ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်၍ထားခဲ့၏။၎င်းတို.သည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၌ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြလျက်သာမန်လှေကလေးများနှင့်ပင်တနေရာမှတနေရာသို.လွယ်လင့်တကူ ကူးသန်းသွားလာနိုင်ကြသည်။ရခိုင်ပြည်သည်မြေသြဇာကောင်းမွန်သောလယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတိုင်းပြည်ဖြစ်သည့်အတိုင်း၎င်းတို.၏နေရင်းဒေသ အာရေဗျသို့ မပြန်တော့ပဲ ရခိုင်ဒေသ၌ပင်လုပ်ကိုင်စားသောက်နေထိုင်လာကြလေသည်။၎င်းတို.သည်တိုင်းရင်းသူများနှင့်လက်ထက်ပေါင်းသင်းကြလျက်၎င်းတိုင်းရင်းသူများမှာမွတ်စလင်ဘာသာသို.ကူးပြောင်းဝင်ရောက်လာကြလေသည်။၎င်းတို.ကိုယ်တိုင်မှာလည်းဇနီးသည်များ၏ရိုးရာလူမျိူးအဖြစ်ကိုရယူကာမိမိတို.ပိုင်ပစ္စည်းအရပ်ရပ်အားဇနီးသည်များကိုလွဲပြောင်းပေးအပ်ကြလေသည်။ပင်လယ်ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်းကိုစွန်.လွှတ်လိုက်ကြလျက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို ိုကူးပြောင်းလုပ်ကိုင်စားသောက်ခဲ့ကြ၏။၎င်းတို.၏ဗလီဝတ်ကျောင်းများကိုတည်ဆောက်ကြလျက်သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကိုစတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ထိုအချိန်မှစ၍အစ္စလာမ်ဘာသာမှာရခိုင်ပြည်၌အခြေစိုက်ကာထွန်းကားလာခဲ့လေသည်။မြန်မာပြည်တွင်၎င်းအာရပ်လူမျိုးများထက်ရှေးကျသောမူစလင်များနေထိုင်ရာဒေသဟူ၍မတွေ.နိုင်တော့ချေ။အာရပ်လူမျိုးများမှဆင်းသက်လာသည့်၎င်းရခိုင်မွတ်စလင်များအား ရိုးဝန်းညှာ ဟုခေါ်ရာ၎င်းမှာ အခွင့်အရေးပေးခြင်း(သို.)သနားသက်ညှာခြင်းဟူ၍အဓိပ္ပါယ်ရပါသည်။ရခိုင်ပြည်တွင်မူစလင်များသြဇာညောင်းလာသည်နှင့်အမျှအစ္စလာမ်ဘာသာလည်းထွန်းကားလာခဲ့လေသည်။ရခိုင်အမျိုးသမီးများမှာ ပါရ်ဒါ ခေါ်အီမ်တွင်းပုန်းခြင်းဓလေ့ကို လိုက်နာခဲ့ကြလျက်၊ဒင်္ဂါးများနှင့်တံဆိပ်လည်ဆွဲများတွင် ပါရှင်းဘာသာစာတမ်းများ ထည့်သွင်းထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။ရခိုင်ဘုရင်များသည်၎င်းတို.အမည်များနှင့်တွဲဘက်၍ မူစလင်ဘွဲ.ထူး ဂုဏ်ထူးများကိုပါပူးတွဲဖော်ပြကြလျက် ရခိုင်ဘုရင့်နန်းတော်တွင်း၌ အိန္ဒိယမွတ်စလင်အခေါ်အဝေါ်များကို ထည့်သွင်းသုံးစွဲလာခဲ့ကြလေသည်။ရှေးခေတ်မြန်မာပြည် ခေါ်စာအုပ်၌ ဦးမျိုးမင်းကဖော်ပြထားရာတွင်ရခိုင်ဘုရင်များသည်ဘွဲ.ထူး-ဂုဏ်ထူးများ၌သာလျှင် မဂိုဘုရင်တို.ကိုတုပကာအိန္ဒိယဘွဲ.အမည်များကိုခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့သည်မဟုတ်သေး၊နန်းတွင်းဆိုင်ရာပွဲလမ်းသဘင်အခမ်းအနားများ၌လည်း မဂိုဘုရင်များ၏ ဟန်အမူအရာအတိုင်း တုပ ပြုလုပ်ခဲ့ကြလျက် နန်းတွင်းဆိုင်ရာအခေါ်အဝေါ်များကိုပါအိန္ဒိယပုံစံအတိုင်းသတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်ဟု ဟုဖော်ပြထားပါသည်။၁၄၀၄ ခုနှစ်မှ ၁၃၆၇ ခုနှစ်အတွင်း မူစလင်ဘွဲ.ထူးဂုဏ်ထူးများဖြင့်တွဲဘက်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသောရခိုင်ဘုရင်အချို.မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်လေသည်။(ကွင်းပိတ်ဘော်ပြထားသည်မှာမူစလင်ဘွဲ.ထူးအမည်ပင်ဖြစ်သည်)။
၁။နရမိတ်လှ(ဆမွန်း)၊၂။နရနု(အလီခန်)၊၃။ဘစောဖြူ(ကလီမာရှား)၊၄။မင်းဘင်ခေါ်မင်းပါကြီး (ဇဘက်ရှား-စူရတန်)၊၅။မင်းပလောင်း(စီကန္ဒာရှား)၊၆။မင်းရာဇာကြီး(ဆလင်းရှား)၊ရ။မင်းခမောင်း(ဟူစိန်ရှား)၊၈။သီရိသုဓမ္မ(ဆလင်းရှား-၂)တို.ပင်ဖြစ်ပါသည်။၁၅ရ၆ ခုနှစ်-ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ.တွင်ဘင်္ဂလားပြည်၏နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်သူ ဒေါ့(ဒါအုဒ်)အား မဂိုဘုရင်အက္ကဘား၏စစ်သူကြီး ခန်ဂျာဟန်းက ဖမ်းဆီးကာဦးခေါင်းကိုဖြတ်၍ကွက်မျက်လိုက်ချိန်တွင်ပထန်လူမျိုးအမြောက်အများပင်ရခိုင်ပြည်တွင်းသို.ထွက်ပြေးဝင်ရောက်ခိုလှုံနေခဲ့ကြလေသည်။ရာဇဝင်ဆရာ ဂျဒူနတ်ဆားရ်ကား ကလည်းရခိုင်ပြည်၌နေထိုင်ခဲ့ကြသော မဂိုနှင့်ပထန်လူမျိုးပေါင်းများစွာတို.သည် ရှားရှူဂျာဘုရင်ကို လိုလားကြသည်ဟု ဖော်ပြထားခဲ့၏။ရခိုင်ဘုရင်များသည်ဘင်္ဂလားပြည်မှမြို.ပေါင်း ၁၂ မြို.ကို ိုနှစ်ပေါင်းများစွာသီမ်းပိုက်ထားခဲ့လျက်၎င်းတို.ကိုယ်တိုင်မှာလည်းမူစလင်ဂေါ ဘုရင်များလက်အောက်၌နှစ်ပေါင်းတရာကျော်မျှနေထိုင်ခဲ့ကြလေသည်။စစ်တကောင်းပြည်နယ်အား ၁၄၅၉ ခုမှ ၁၆၆၆ အထိနှစ်ပေါင်း ၂၀ရ နှစ်တိုင်တိုင်ရခိုင်ဘုရင်များကအုပ်စိုးခဲ့သည်။ထိုအချိန်ပိုင်းတလျှောက်တွင်နှစ်ပြည်ထောင်မှလူများသည်အပြန်အလှန်ကူးသန်းသွားလာခဲ့ကြလျက်အထူးသဖြင့်ရခိုင်လူမျိုးများနှင့်ရင်းနှီးခင်မင်ကြသောမူစလင်လူမျိုးများက ရခိုင်ပြည်တွင်းသို.ကူးပြောင်းဝင်ရောက်နေထိုင်လာခဲ့ကြလေသည်။၁၆၆၆ ခုနှစ်တွင်ဘင်္ဂလားပြည်ဘုရင်ခံချုပ် ရှေးစတားခန်၏စစ်သူကြီး အူမိဒ်ခန်သည် စစ်တကောင်းကိုဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်၍ ရာမူးပန်းဝါကိုသိမ်းယူလိုက်သည်တွင် ရခိုင်လူမျိုးများသည်မြောံဘက်မှတောင်ဘက်သို.ရွေ.ပြောင်းထွက်ပြေးခဲ့ကြ၏။ထိုအချိန်မှစ၍ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်းသို.မူစလင်လူမျိုးအမြောက်အများဝင်ရောက်နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။၁၆၆၆ ခုနှစ် ရခိုင်မဂိုစစ်ပွဲကြောင့် ရခိုင်ပြည်မြောအဆိုရှိခဲ့သည်။ ပထန်လူမျိုးများနှင့်ဘင်္ဂလားပြည်မှဝင်ရောက်လာသူများမှာက်ပိုင်းတွင်လူဦးရေယုတ်လျော့ရသည်ဟု အာရပ်အနွယ်ဖြစ်သော ရိုးဝန်ညှာ လူမျိုးများနှင့်ပေါင်းသင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည်တွင် ရိုးဝန်ဂျာ ခေါ်လူမျိုးများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့လေသည်။နှစ်ပေါင်းကြာရှည်လာသောအခါအာရပ်အနွယ်များမှာ ရိုးဝန်ဂျာများနှင့်ခွဲခြား၍မရလောက်အောင်ရောနှောသွားခဲ့လေသည်။ရိုးဝန်ဂျာ ဆိုသောအမည်မှာ ရခိုင်စကားရင်းဖြစ်ရာ ရွာဟောင်းကကျား ဟုအဓိပ္ပါယ်ရလေသည်။၎င်းမှာ သတ္တိရှိသည်၊ရဲရင့်သည်ဟုဆိုလိုသည်ဖြစ်ရာ အကြောင်းရင်းမှာ ရခိုင်လူမျိုးများက တိုက်၍မနိုင်သောတလိုင်းလူမျိုးများကို ပထန်လူမျိုးများကတိုက်ထုတ်ပစ်နိုင်ကြသောကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြောင်း။။။။။။။
ဆောင်းပါးရှင် မောင်သံလွင်
မြဝတီမဂ္ဂဇင်း ၁၉၆၀ ဇူလိုင် အတွဲ ၈၊အမှတ် ၉ စာမျက်နှာ ရ၁-ရ၄ မှကူးယူူဖော်ပြပါသည်။
Creditး Aung Min AungminKhant
