Destruction of Others’ Places of Worship and the Consequences of Severe Karma

Countries or people that destroy the places of worship or nests of others face severe karmic consequences in a short time. “Others’ places of worship” does not refer to Islam alone. Whether destroying a mosque, bombing a Buddha statue, demolishing a church, or destroying a Hindu temple, disaster strikes. Setting aside differences in worshiped deities, it is called incurring the brunt of people’s goodwill and loving-kindness (metta). Virtuous and moral people exist in every religion, and it is no mistake to say their metta takes effect. Nepal, Sri Lanka, and Myanmar stand at the top of this list, where people flee amidst water, fire, war, and earthquakes. Hot-headedness naturally attracts burning consequences.

This is not a one-sided argument. If Islamic countries attempt to destroy temples or churches, they will suffer the exact same fate. Afghanistan and Syria (ISIS) faced these consequences. If Christian nations do the same, disaster will strike them too. Make no mistake: even if severe karma does not strike immediately, destruction will occur eventually.

Below is a compiled historical record of Islamic, Christian, and Buddhist countries that have destroyed other religions and faiths throughout history.

Buddhist-Majority Countries or Realms Ruled by Buddhist Monarchs

Even in countries with a Buddhist majority or ruled by Buddhist kings, historical conflicts, political power struggles, colonialism, and sectarian conflicts led to the destruction of religious buildings of other faiths (or other Buddhist sects).

1. Sri Lanka

Ancient Sectarian Conflicts: Historically, conflicts arose between Theravada and Mahayana sects depending on royal patronage. For instance, in the 4th century under King Mahasena, the Theravada central hub—Mahavihara monastery—was destroyed, and its stone pillars were relocated to the Mahayana Abhayagiri monastery.
Contemporary Religious Tensions: In modern history, political tensions and wartime conflicts have seen radical monk-led groups or specific monks lead attacks on and destructions of Christian churches, Hindu temples, and Islamic mosques.

2. Myanmar

King Bayinnaung Era (16th Century): During his empire expansion, King Bayinnaung captured Mon territories, Syriam (Thanlyin), and Hanthawaddy, leading to the historical destruction of certain Mon religious structures. Restrictions were also placed on the worship places of other faiths to maintain territorial control.
King Alaungpaya Era (18th Century): During attacks on Mon regions, King Alaungpaya burned down numerous historical monasteries and monastic buildings in Hanthawaddy (Bago).
Modern Ethnic and Religious Conflicts: Political and ethnic tensions have resulted in Islamic mosques and Christian churches being burned or destroyed during armed conflicts.

3. Thailand (Ayutthaya & Lan Xang/Khmer Wars)

Ayutthaya vs. Khmer/Lan Xang Wars: Between the 14th and 18th centuries, wars among Buddhist/Hindu kingdoms (Ayutthaya, Lan Xang, and Khmer) involved burning temples and shrines in captured cities, stripping gold from Buddha images, and destroying structures.

4. Tibet (Sectarian Conflicts)

Sectarian Power Struggles: In 17th-century Tibet, before the Gelugpa sect (Dalai Lama) gained power, intense struggles occurred among the Kagyu, Sakya, and Bön (indigenous tradition) factions.
Destruction: Victorious factions seized monasteries belonging to defeated sects, forcibly converting them to the Gelugpa tradition or causing their destruction.

Summary: Although Buddhist scriptures primarily teach non-violence and loving-kindness (metta), history shows that when political power, war, territorial dominance, and sectarianism intervene, dark chapters of destroying other faiths’ or sects’ structures also occurred in Buddhist nations.

Islamic-Majority Countries or Realms Ruled by Islamic Governments

In several historical instances—particularly during wars, radical movements, or political shifts—religious buildings of other faiths were destroyed.

Afghanistan (Destruction of Ancient Buddha Statues) In March 2001, the Taliban government used mines, rockets, and artillery to explode the ancient Buddha statues in the Bamiyan Valley.

Key Facts: Located in Bamiyan Valley; dynamited over several weeks starting March 2, 2001. Included a 55-meter (180 ft) and a 38-meter (125 ft) Gandhara-style statue crafted in the 6th century AD, spanning over 1,500 years of history.
Motive: Taliban authorities declared that idols violated their interpretation of Islamic law regarding idol worship. Despite global pleas from the UN, UNESCO, and leaders from Muslim nations (such as Egypt and Saudi Arabia) to preserve them as world heritage, the Taliban demolished them completely.
Current Status: Listed by UNESCO in 2003 as World Heritage in Danger. Experts have conducted tests for preservation and utilized 3D light projections to display their original forms.

Iraq & Syria (ISIS Extremist Group) Between 2014 and 2017, ISIS systematically destroyed ancient non-Muslim religious sites, including centuries-old Christian churches in Mosul (e.g., St. Elijah’s Monastery), Yazidi places of worship, and UNESCO World Heritage shrines in Palmyra (Temples of Bel and Baalshamin).

Sri Lanka, Pakistan, Bangladesh (Mob Attacks) Destruction driven by radical mob violence rather than official state decrees, resulting in attacks on Christian churches and Hindu temples following religious rumors or localized clashes.

Commentary & References

Comment 1: Core Islamic Directives on Protecting Places of Worship

Universal Protection Mandate: Islam strictly obligates Muslims to defend all non-Muslim places of worship—including churches, synagogues, and temples—viewing them as sanctuaries where God’s name is remembered (Quran 22:40).
Religious Freedom: Under the foundational Quranic rule, “There is no compulsion in religion” (2:256), non-Muslims are guaranteed full rights to practice their faith without coercion or harm.
Historic Covenants & Precedents:
- Early Military Rules: Caliph Abu Bakr explicitly commanded military leaders never to destroy monasteries, cloisters, or places of worship.
- The Covenant of Umar: Caliph Umar ibn Al-Khattab granted full protection to Jerusalem’s residents and famously refused to pray inside the Church of the Holy Sepulchre to prevent future Muslims from converting it into a mosque.
- Corrective Justice: Caliph Umar bin Abd al-Aziz ordered the restoration of Christian property after a ruler illegally seized part of a church to expand a mosque.

**Comment 2: Buddhist Perspective – The 7 Conditions of Welfare (Aparihāniya Dhamma)**

In Theravada Buddhist teachings (Dīgha Nikāya, Mahāparinibbāna Sutta), the Buddha outlined the 7 Conditions of Non-Decline (Aparihāniya Dhamma) for the stability of a nation or community.

Protection of Existing Traditions: The 6th principle states: “To honor, respect, revere, and pay homage to shrines/places of worship inside and outside the city, and not to neglect the customary righteous offerings (bali) previously given.”
Context of “The Other”: In the historical context of the Vajjian Republic, these shrines (caitya/nat-koon) and offerings referred to pre-Buddhist local spirits and ancestral beliefs rather than core Buddhist doctrine (Anatta / Three Jewels).
Ethical Principle: The Buddha’s instruction to preserve these sites was a socio-political teaching on respecting existing societal traditions, preventing civil strife, and exercising tolerance toward “the other,” rather than an endorsement of spirit worship or ritual sacrifices as core paths to Nibbāna. Destroying the sacred spaces of others directly violates the spirit of harmony and metta inherent in the teachings.

Myanmar Muslims News Network

သူတစ်ပါး ကိုးကွယ်ရာ အသိုက်အမြုံများကို ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ကံကြီးထိုက်ခြင်း

သူများကိုးကွယ်ရာ၊ သူများအသိုက်အမြုံကို ဖျက်ဆီးတဲ့ တိုင်းပြည်တွေဟာ သိပ်မကြာပါဘူး၊ ကံကြီးထိုက်ကြတာပါပဲ။ သူများကိုးကွယ်ရာဆိုတာ အစ္စလာမ်ဘာသာ တစ်ခုတည်းကို ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဗလီပဲဖျက်ဖျက်၊ ဗုဒ္ဓဘုရားပဲ ဗုံးကြဲကြဲ၊ ချက်ချ် (ခရစ်ယာန်) ကျောင်းပဲဖျက်ဖျက်၊ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းပဲဖျက်ဖျက် ကပ်ဆိုက်တာပါပဲ။ ကိုးကွယ်တဲ့ ဘုရားမတူတာ ထားဦး၊ လူတွေရဲ့ မေတ္တာတရားတွေ စူးတာလို့ ခေါ်ပါတယ်။ ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်ပြီး သီလ၊ သမာဓိရှိသူတွေဟာ ဘာသာတိုင်းမှာ ရှိကြပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ မေတ္တာ စူးတာလို့ ဆိုရင်လည်း မမှားပါဘူး။ နီပေါ၊ သီရိလင်္ကာ၊ မြန်မာတို့ဟာ ထိပ်ဆုံးကပါ။ လူတွေ ပြေးကြ လွှားကြနဲ့ ရေ၊ မီး၊ စစ်၊ ငလျင်တွေပါ ပါလိုက်ပါသေးတယ်။ ပူလောင်တဲ့သူတွေဆီကို ပူလောင်တာတွေ ရောက်လာတတ်စမြဲပါ။

ဒီနေရာမှာ တစ်ဖက်သတ် ပြောတာမဟုတ်ပါ။ အစ္စလာမ် တိုင်းပြည်တွေလည်း ဘုရားတွေဖျက်ကြည့်၊ ချက်ချ်ကျောင်းတွေ ဖျက်ကြည့်ပါ၊ ဇယားကပ်မှာပါပဲ။ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ဆီးရီးယား (ISIS) တို့လည်း ဇယားကပ်ခဲ့တာပါပဲ။ ခရစ်ယာန် တိုင်းပြည်တွေလည်း လုပ်ကြည့်ပါ၊ ကပ်ဆိုက်မှာပါပဲ။ မယုံမရှိပါနဲ့၊ ချက်ချင်း ကံကြီး မထိုက်ရင်တောင် တစ်ချိန်ချိန်မှာတော့ ပျက်စီးကြမှာပါ။ အောက်မှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် သူများ ဘာသာ၊ သာသနာကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြဖူးတဲ့ အစ္စလာမ်၊ ခရစ်ယာန်နဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ တိုင်းပြည်တွေရဲ့ စာရင်းကို ရှာဖွေတင်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓဘာသာ အများစု နေထိုင်ခဲ့သည့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဘုရင်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံများတွင်လည်း သမိုင်းတစ်လျှောက် စစ်ပွဲများ၊ နိုင်ငံရေး အာဏာလုပွဲများ၊ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့မှုများနှင့် ဘာသာရေး ဂိုဏ်းကွဲ ပဋိပက္ခများကြောင့် အခြားဘာသာဝင်တို့၏ (သို့မဟုတ် အခြားဗုဒ္ဓဘာသာ ဂိုဏ်းခွဲများ၏) ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများ ဖျက်ဆီးခံရသည့် ဖြစ်စဉ်များ ရှိခဲ့ပါသည်။

သမိုင်းကြောင်းအရ ထင်ရှားသည့် အဓိက ဖြစ်စဉ်များနှင့် နိုင်ငံများ၏ အချက်အလက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။

၁။ သီရိလင်္ကာ (Sri Lanka)

* ရှေးဟောင်း မဟိန္ဒာလေယ ခေတ် ပဋိပက္ခများ: သီရိလင်္ကာ သမိုင်းတွင် ထေရဝါဒ (Theravada) နှင့် မဟာယာန (Mahayana) ဂိုဏ်းများအကြား ဘုရင်များ၏ ပံ့ပိုးမှုအပေါ် မူတည်၍ ပဋိပက္ခများ ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ – ၄ ရာစု မဟာသေန (Mahasena) ဘုရင်လက်ထက်တွင် ထေရဝါဒ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော မဟာဝိဟာရ (Mahavihara) ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းကို ဖျက်ဆီးစေခဲ့ပြီး ယင်းကျောင်းမှ ကျောက်တိုင်များကို မဟာယာန အဘယဂိရိ (Abhayagiri) ကျောင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းခိုင်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များ ရှိခဲ့သည်။

* ခေတ်ပြိုင် ဘာသာရေး တင်းမာမှုများ: နိုင်ငံရေး တင်းမာမှုများနှင့် စစ်ပွဲကာလများအတွင်း အစွန်းရောက် ဘုန်ကြီး လူအုပ်စုများ သို့မဟုတ် ဘုန်းတော်ကြီးအချို့၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ခရစ်ယာန် ဝတ်ပြုကျောင်းများ၊ ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများနှင့် အစ္စလာမ် ဗလီကျောင်းတော်များ တိုက်ခိုက်/ဖျက်ဆီး ခံရသည့် ဖြစ်စဉ်အချို့လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

၂။ မြန်မာနိုင်ငံ (Myanmar)

* ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး ခေတ် (၁၆ ရာစု): ဘုရင့်နောင်သည် ၎င်း၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်စဉ် တလိုင်း (မွန်) နှင့် သံလျင်၊ ဟံသာဝတီ စသည့် ဒေသများကို သိမ်းပိုက်ရာတွင် သမိုင်းအရ မွန်လူမျိုးတို့၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကျောင်းကန် အဆောက်အအုံအချို့ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင် နယ်မြေစိုးမိုးရေးအတွက် အခြား ဘာသာဝင်တို့၏ ဝတ်ပြုစခန်းများကို ကန့်သတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

* အလောင်းဘုရား ခေတ် (၁၈ ရာစု): အလောင်းမင်းတရားသည် မွန်ဒေသများကို တိုက်ခိုက်စဉ် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ရှိ သမိုင်းဝင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများစွာနှင့် သံဃာတော်များ သီတင်းသုံးရာ အဆောက်အအုံများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ဖြစ်စဉ်များ ရှိခဲ့သည်။

* ခေတ်သစ် လူမျိုးရေး/ဘာသာရေး ပဋိပက္ခများ: နိုင်ငံရေးနှင့် လူမျိုးရေး တင်းမာမှုများကြောင့် အစ္စလာမ် ဗလီများ၊ ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းများ စစ်ပွဲနှင့် ပဋိပက္ခများအတွင်း မီးရှို့/ဖျက်ဆီးခံရသည့် ဖြစ်စဉ်များ ရှိခဲ့သည်။

၃။ ထိုင်းနိုင်ငံ (Thailand – အယုဓျာနှင့် လင်းဇင်း/ခမာ စစ်ပွဲများ)

* အယုဓျာနှင့် ခမာ/လင်းဇင်း စစ်ပွဲများ: ၁၄ ရာစုမှ ၁၈ ရာစုအတွင်း ထိုင်း (အယုဓျာ)၊ လာအို (လင်းဇင်း) နှင့် ကမ္ဘောဒီးယား (ခမာ) စသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ/ဟိန္ဒူ နိုင်ငံအချင်းချင်း စစ်ခင်းကြစဉ် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ မြို့များရှိ ဘုရားကျောင်းများ၊ နတ်ကျောင်းများကို မီးရှို့ခြင်း၊ ဆင်းတုတော်များမှ ရွှေများကို ခွာယူခြင်းနှင့် အဆောက်အအုံများကို ဖျက်ဆီးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ (ဥပမာ- စစ်နိုင်သူများက မြို့ကို မီးရှို့ရာတွင် ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများပါ ပြာကျခဲ့ရခြင်း)။

၄။ တိဘက် (Tibet – ဘာသာရေး ဂိုဏ်းကွဲ စစ်ပွဲများ)

* ဂိုဏ်းကွဲ ပဋိပက္ခများ: ၁၇ ရာစုတွင် တိဘက်၌ ဒလိုင်းလာမာ (Gelugpa ဂိုဏ်း) အာဏာမရမီ ကာလများက Kagyu ဂိုဏ်း၊ Sakya ဂိုဏ်းနှင့် Bön (ရှေးဟောင်း ရိုးရာဘာသာ) တို့အကြား အာဏာပြိုင်ပွဲများ ရှိခဲ့သည်။

* ဖျက်ဆီးခံရမှုများ: နိုင်ငံရေးအရ အနိုင်ရသည့် ဂိုဏ်းက အရေးနိမ့်သွားသော ဂိုဏ်းများ၏ ကျောင်းတိုက်များကို သိမ်းပိုက်ခြင်း၊ Gelugpa စတိုင်သို့ အတင်းအဓမ္မ ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်စီးစေခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

သုံးသပ်ချက်

ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၌ “အကြမ်းမဖက်ရေးနှင့် မေတ္တာတရား” ကို အဓိက သွန်သင်ထားသော်လည်း၊ သမိုင်းအရ နိုင်ငံရေး အာဏာ၊ စစ်ပွဲ အနိုင်အရှုံး၊ နယ်မြေ စိုးမိုးရေးနှင့် ဂိုဏ်းကွဲ အယူအဆများ ဝင်ရောက်လာသည့်အခါ ဗုဒ္ဓဘာသာ နိုင်ငံများ၌လည်း အခြား ဘာသာ သို့မဟုတ် အခြား ဂိုဏ်းခွဲများ၏ အဆောက်အအုံများ ဖျက်ဆီးခံရသည့် အမှောင်ဘက်ခြမ်း သမိုင်းစဉ်များ ရှိခဲ့ပါသည်။

အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အများစုနေထိုင်သည့် သို့မဟုတ် အစ္စလာမ္မစ်အစိုးရများ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံအချို့တွင် သမိုင်းတစ်လျှောက် (အထူးသဖြင့် စစ်ပွဲများ၊ အစွန်းရောက်အဖွဲ့များ၏ တိုက်ခိုက်မှုများ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့်) ခြားဘာသာဝင်တို့၏ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများ ဖျက်ဆီးခံရသည့် ဖြစ်စဉ်များ ရှိခဲ့ပါသည်။

အဓိက ထင်ရှားသည့် ဖြစ်စဉ်များနှင့် နိုင်ငံများ၏ အချက်အလက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။

အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံက သမိုင်းဝင် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီးများ ဖျက်ဆီးခံရတာ မှန်ကန်ပါတယ်။

၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လအတွင်းမှာ တာလီဘန် (Taliban) အစိုးရက ဗာမီယံစင်္ကြံ (Bamiyan Valley) မှာရှိတဲ့ ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီးများကို မိုင်းများ၊ ဒုံးကျည်များနှင့် အမြောက်များ အသုံးပြုပြီး ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဆိုပါဖြစ်စဉ်နဲ့ ပတ်သက်သည့် တိကျသော သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ ဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ

* နေရာ: အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ဗာမီယံတောင်ကြား (Bamiyan Valley)

* ကာလ: ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်မှ စတင်၍ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်ကြာ ဖောက်ခွဲခဲ့ခြင်း

* ဖျက်ဆီးခံရသည့် ဆင်းတုတော်များ:

* အမြင့် ၅၅ မီတာ (၁၈၀ ပေခန့်) ရှိသော ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီး

* အမြင့် ၃၈ မီတာ (၁၂၅ ပေခန့်) ရှိသော ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီး

* သမိုင်းကြောင်း: အေဒီ ၆ ရာစု (ခေတ်စောစောပိုင်း) ကတည်းက တောင်ကလပ်ဆန်းများတွင် ထုဆစ်ခဲ့သည့် ဂန္ဓာရစတိုင် (Gandhara style) ရှေးဟောင်း လက်ရာများဖြစ်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၁,၅၀၀ ကျော် သက်တမ်းရှိခဲ့သည်။

၂။ ဘာကြောင့် ဖျက်ဆီးခဲ့သနည်း

တာလီဘန် အာဏာပိုင်များက ၎င်းတို့၏ အစ္စလာမ်ဘာသာရေး အယူအဆဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များအရ ရုပ်တုများ၊ ဆင်းတုတော်များကို ကိုးကွယ်ခြင်း (Idol Worship) သည် ဘာသာရေးနှင့် မညီညွတ်ဟု ဆိုကာ ဖျက်ဆီးရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ထိုစဉ်က ကုလသမဂ္ဂ၊ ယူနက်စကို (UNESCO) နှင့် အီဂျစ်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ အပါအဝင် မွတ်စလင်နိုင်ငံ အများအပြားမှ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များ၊ နိုင်ငံတကာ အစိုးရများက ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များသည် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များဖြစ်၍ မဖျက်ဆီးရန် အပြင်းအထန် တောင်းဆိုတားမြစ်ခဲ့ကြသော်လည်း တာလီဘန်တို့က လက်မခံဘဲ ပျက်ဆီးသည်အထိ ဖောက်ခွဲခဲ့ကြသည်။

၃။ လက်ရှိ အခြေအနေ

* ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် စာရင်း: ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် UNESCO က အဆိုပါ ဗာမီယံတောင်ကြားနှင့် ပျက်စီးသွားသော ဆင်းတုတော်များ တည်ရှိခဲ့သည့် နေရာကို “စိုးရိမ်ရသည့် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်” (World Heritage in Danger) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

* ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး: ဆင်းတုတော်ကြီးများကို မူလအတိုင်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် သို့မဟုတ် ပျက်စီးသွားသော အကြွင်းအကျန်များကို အားဖြည့်ထိန်းသိမ်းရန် ကမ္ဘာ့ပညာရှင်များက နည်းပညာဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး၊ 3D Light Projection နည်းပညာဖြင့် မူလဆင်းတုတော်ပုံစံများအတိုင်း အလင်းပြသသည့် ပွဲများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

ဧရာက၊ ဆီးရီးယား (ISIS အစွန်းရောက်အဖွဲ့)

* ဖြစ်စဉ်: ၂၀၁၄ မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ISIS (ISIL) အဖွဲ့က အီရတ်နှင့် ဆီးရီးယားနိုင်ငံတို့၏ နယ်မြေအချို့ကို ထိန်းချုပ်ထားစဉ်ကာလအတွင်း ခြားဘာသာဝင်များ၏ ရှေးဟောင်း ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို စနစ်တကျ ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။

* ဖျက်ဆီးခံရသည့် အဆောက်အအုံများ:

* မိုဆူးလ် (Mosul) မြို့ရှိ ရာစုနှစ်များစွာ သက်တမ်းရှိသော ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းများ (ဥပမာ- St. Elijah’s Monastery)။

* ယာဇီဒီ (Yazidi) ဘာသာဝင်တို့၏ ဝတ်ပြုကျောင်းများ။

* ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စရင်းဝင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၊ ပယ်လ်မိုင်ရာ (Palmyra) မြို့ရှိ ရှေးဟောင်း နတ်ကျောင်းများ (Bel နှင့် Baalshamin နတ်ကျောင်းများ)။

သီရိလင်္ကာ၊ ပါကစ္စတန်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် (လူအုပ်စုလိုက် တိုက်ခိုက်မှုများ)

အစိုးရ၏ တရားဝင် အမိန့်ထက် ဘာသာရေး အစွန်းရောက် လူအုပ်စုများ၏ အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပါသည်။

ပါကစ္စတန်:

* မြို့အတော်များများတွင် ဘာသာရေး ပဋိပက္ခများ သို့မဟုတ် မမှန်သတင်းများကြောင့် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းများ (Churches) နှင့် ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများ (Mandirs) ကို အစွန်းရောက် လူအုပ်စုများက ဝင်ရောက်မီးရှို့ ဖျက်ဆီးသည့် ဖြစ်စဉ်များ ရှိခဲ့သည် (ဥပမာ- 2023 ခုနှစ် ဂျာရန်ဝါလာ (Jaranwala) မြို့ရှိ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများ တိုက်ခိုက်ခံရမှု)။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်:

* ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ (ဥပမာ- 2012 ခုနှစ် ရာမူး (Ramu) ဒေသရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းများ တိုက်ခိုက်ခံရမှု) တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။

တူရကီ (အယာဆိုဖီယာ အပါအဝင် ဘုရားကျောင်းများ၏ အခြေအနေ)

* ဖြစ်စဉ်: တူရကီနိုင်ငံတွင် တိုက်ရိုက် ရိုက်ချဖျက်ဆီးခြင်း မဟုတ်ဘဲ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများ၏ မူလ အဆင့်အတန်းကို ပြောင်းလဲခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ဖြစ်စဉ်များ ရှိသည်။

* ထင်ရှားသည့် ဖြစ်စဉ်: ၁၄၅၃ ခုနှစ် အော့တိုမန်အင်ပါယာက ကွန်စတန်တီနိုပယ် (ယခု အစ္စတန်ဘူလ်) ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အရှေ့ပိုင်း အော်သိုဒေါက်စ် ခရစ်ယာန်တို့၏ ဗဟိုဌာနဖြစ်သော အယာဆိုဖီယာ (Hagia Sophia) ကို ဗလီအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ စူလတန် အာမက် (Sultan Ahmed) ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် ပြတိုက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် တူရကီအစိုးရက ဗလီအဖြစ် ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ဆော်ဒီအာရေဗျ (သမိုင်းဝင် မူလကန့်သတ်ချက်များ)

* ဖြစ်စဉ်: ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံသည် အစ္စလာမ် ဘာသာရေး၏ ဗဟိုချက် (မက္ကာနှင့် မဒီနာမြို့များ) တည်ရှိရာ နိုင်ငံဖြစ်သည့်အတွက် ၎င်းတို့၏ ဥပဒေအရ နိုင်ငံအတွင်း အခြားဘာသာဝင်တို့၏ (ခရစ်ယာန်၊ ဟိန္ဒူ စသည်) အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဝတ်ပြုကျောင်းများ တည်ဆောက်ခွင့်ကို သမိုင်းအစဉ်အဆက် ကန့်သတ်ထားခဲ့သည်။ (လက်ရှိတွင် နိုင်ငံခြားသား လုပ်သားများအတွက် သီးသန့် ဝတ်ပြုခွင့် ပုံစံအချို့သာ ခွင့်ပြုထားသည်)။

ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် အများစု နေထိုင်ခဲ့သည့် သို့မဟုတ် ခရစ်ယာန် အစိုးရ/အင်ပါယာများ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံများတွင်လည်း သမိုင်းတစ်လျှောက် စစ်ပွဲများ၊ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့မှုများ၊ ဘာသာရေး အပြောင်းအလဲများနှင့် အစွန်းရောက်မှုများကြောင့် အခြားဘာသာဝင်တို့၏ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများ ဖျက်ဆီးခံရခြင်း သို့မဟုတ် မူလအဆင့်အတန်း ပြောင်းလဲခံရခြင်းများ ရှိခဲ့ပါသည်။

၁။ စပိန် (Spain) နှင့် ပေါ်တူဂီ – အန်းဒါလူစီယာ (Andalusia) ခေတ်လွန်

* ဖြစ်စဉ်: ၈ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုအထိ စပိန်နယ်မြေအများစုကို မွတ်စလင်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီးနောက် Reconquista (ခရစ်ယာန်များ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခြင်း) စစ်ပွဲများအပြီး ၁၄၉၂ ခုနှစ်တွင် ခရစ်ယာန် ဘုရင်များက စပိန်ကို လုံးဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။

* ပြောင်းလဲ/ဖျက်ဆီးခံရမှုများ:

* ကော်ဒိုဘာ ဗလီကျောင်းတော်ကြီး (Great Mosque of Córdoba): ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဗလီကျောင်းတော်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်များ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဗလီကျောင်းတော်၏ အလယ်ဗဟိုကို ဖျက်ဆီးကာ ခရစ်ယာန် ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်း (Cathedral) အဖြစ် ပြောင်းလဲဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။

* စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတစ်ခွင်ရှိ မြို့များစွာတွင် မွတ်စလင်တို့၏ ဗလီကျောင်းတော်များနှင့် ဂျူး (Jewish) ဘာသာဝင်တို့၏ စီးနဂိုးဂ် (Synagogue) ဝတ်ပြုကျောင်းများစွာသည် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲခံခဲ့ရသည် သို့မဟုတ် ဖြိုဖျက်ခံခဲ့ရသည်။

၂။ လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံများ (မက်ဆီကို၊ ပီရူး အစရှိသည်)

* ဖြစ်စဉ်: ၁၆ ရာစုတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များက တောင်အမေရိကနှင့် မြောက်အမေရိက ဒေသများကို သိမ်းပိုက်စဉ် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ သွတ်သွင်းရေးနှင့်အတူ ဒေသခံအင်ဒီးယန်း (Indigenous) တို့၏ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို နှိမ်နင်းခဲ့သည်။

* ဖျက်ဆီးခံရမှုများ:

* မက်ဆီကို (Aztec အင်ပါယာ): စပိန်တို့သည် Aztec တို့၏ အဓိက နတ်ကျောင်းကြီး (Templo Mayor) အပါအဝင် ရှေးဟောင်း နတ်ကျောင်းများစွာကို ဖြိုဖျက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါ အုတ်ကျောက်များကို အသုံးပြု၍ ခရစ်ယာန် ကက်သလစ် ကျောင်းတော်ကြီးများ (ဥပမာ- Mexico City Metropolitan Cathedral) ကို အပေါ်မှ ထပ်မံဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။

* ပီရူး (Inca အင်ပါယာ): Inca တို့၏ နေနတ်ဘုရားကျောင်း (Qorikancha) အား ဖျက်ဆီး၍ Santo Domingo ခရစ်ယာန်ကျောင်းတော်ကို ထိုနေရာတွင် အစားထိုး ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။

၃။ ဥရောပနိုင်ငံများ (ခရစ်ယာန် ဂိုဏ်းကွဲ ပဋိပက္ခများနှင့် ဂျူးဆန့်ကျင်ရေး)

* ဂိုဏ်းကွဲ ဖျက်ဆီးမှုများ (Protestant Reformation): ၁၆ ရာစု ဥရောပတွင် ပရိုတက်စတန့် (Protestant) နှင့် ကက်သလစ် (Catholic) တို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘာသာရေး စစ်ပွဲများအတွင်း နှစ်ဖက်စလုံးက အခြားတစ်ဖက်၏ ဘုရားကျောင်းများ၊ ရုပ်တုများနှင့် အနုပညာလက်ရာများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည် (ဥပမာ- ဂျာမနီ၊ အင်္ဂလန်၊ နယ်သာလန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော Iconoclasm ဖြစ်စဉ်များ)။

* ဂျူးဝတ်ပြုကျောင်းများ (Synagogues) ဖျက်ဆီးခံရခြင်း: အလယ်ခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီအထိ ဥရောပ ခရစ်ယာန် နိုင်ငံအတော်များများတွင် ဂျူးဆန့်ကျင်ရေး (Anti-Semitism) ကြောင့် ဂျူးဝတ်ပြုကျောင်းများ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရသည့် ဖြစ်စဉ်များ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။

၄။ ရိုမေးနီးယားနှင့် ဘော်လကန် ဒေသများ (အော့တိုမန်လွန် ကာလများ)

* ဖြစ်စဉ်: ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုဆန်းပိုင်းတွင် အော့တိုမန် အင်ပါယာ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော ဘော်လကန် ခရစ်ယာန် နိုင်ငံအချို့ (ဥပမာ- ဂရိ၊ ရိုမေးနီးယား၊ ဘူဂေးရီးယား) တွင် အော့တိုမန်တို့ အုပ်ချုပ်စဉ်က ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ဗလီကျောင်းတော် အများအပြားကို ဖျက်ဆီးခြင်း သို့မဟုတ် အခြား အဆောက်အအုံများအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

သုံးသပ်ချက်

သမိုင်းကြောင်းအရ ကြည့်လျှင် ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းသည် ဘာသာရေး အယူအဆတစ်ခုတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ စစ်ပွဲနိုင်ထက်စီးနင်း ပြုလုပ်ခြင်း၊ နယ်မြေသိမ်းပိုက်ခြင်း၊ ကိုလိုနီပြုခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာ ပြသခြင်း တို့နှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်ကို တွေ့ရပါသည်။

၆/ အစ္စလာမ်ဘာသာက အခြားဘာသာဝင်တွေရဲ့ ဘုရားကျောင်းကန်တွေကို ဘယ်လိုသဘောထားပြီး စောင့်ရှောက်ဖို့ညွှန်ကြားပါသလဲ?

အခြေခံသဘောတရား

အစ္စလာမ်ဘာသာဟာ မွတ်စလင်မဟုတ်သူတွေရဲ့ ဘုရားဝတ်ပြုရာနေရာတွေကို ကာကွယ်စောင့် ရှောက်ဖို့နဲ့ လေးစားမှုကို တာဝန်တစ်ရပ်အဖြစ် ချမှတ်ထားပါတယ်။ အဲ့ဒီသဘောတရားဟာ တမန်တော်မုဟမ္မဒ်(ဆွ)က စတင်ဆုံးဖြတ်၍ အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး၊ သူရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ခလီဖာတွေကလည်း သမိုင်းတလျှောက် သဘောတူစာချုပ်တွေနဲ့ လုပ်ရပ်တွေနဲ့ ဆက်လက်လိုက်နာခဲ့ကြပါတယ်။ အဲ့ဒီအချက်အလက်တွေရဲ့ အခြေခံမှာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု လွတ်လပ်ခွင့်ကို အလေးထားတဲ့ အစ္စလာမ်ရဲ့ အခြေခံ မူဝါဒနဲ့၊

“ဘုရားနာမည်ကို ခေါ်ဆိုတဲ့ နေရာအားလုံးကို ကာကွယ်ရမှာဖြစ်ပါတယ်” လို့ ဆိုထားတဲ့ ကုရ်အာန် အာယတ် (၂၂:၄၀) အပေါ် အခြေခံထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အစ္စလာမ်ရဲ့ အဓိက အခြေခံမူဝါဒ

ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်

ကုရ်အာန်မှာ “ဘာသာရေးအတွက် အတင်းအကျပ် မရှိ” (၂:၂၅၆) ဟု ဖော်ပြထားပြီး၊

မွတ်စလင်မဟုတ်တဲ့ ဘာသာခြားတွေအနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ဘာသာရေးကို အတင်းအကျပ် ပြောင်းလဲစေဖို့ ဖိအားပေးရန်မလိုအပ်ဘဲ၊ မွတ်စလင်အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာ သူတို့တွေရဲ့ ဘာသာရေး အခမ်းအနား တွေကို လုံခြုံစွာ အေးချမ်းစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်စေရမယ်လို့ အာမခံပေးထားပါတယ်။

ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမဲ့ တာဝန်

ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းတွေ၊ ဂျူးဘုရားကျောင်း(ဆင်နာဂုတ်)တွေ၊ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းတွေ အပါအဝင် ဘုရားဝတ်ပြု ရာနေရာ အားလုံးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမှာဟာ မွတ်စလင်တွေရဲ့ အဓိက တာဝန်တစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ အစောပိုင်း မွတ်စလင် ခေါင်းဆောင် အဘူဘာကာ ဟာမိမိရဲ့ စစ်တပ် ခေါင်းဆောင်တွေကို ဘုရားကျောင်းတွေ၊ သီလရှင်နေထိုင်ရာ အဆောင်တွေကို မဖျက်ဆီးဖို့ တင်းကြပ်စွာ အမိန့်ပေးခဲ့ပါတယ်။

သဘောတူစာချုပ်တွေနဲ့ အကာအကွယ်ပေးမှုများ

တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ဟာ မက်ဒီနာစာချုပ်ဖြင့် စီနိုင်းတောင်ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးတွေနဲ့ ချုပ်ဆိုခဲ့တဲ့ သဘောတူစာချုပ်ကဲ့သို့သော စာချုပ်တွေကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ မွတ်စလင်မဟုတ်သူ အသိုင်းအဝိုင်းတွေနဲ့ သူတို့ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ၊ ဘုရားဝတ်ပြုရာနေရာတွေကို အကာအကွယ်ပေးဖို့ တိတိကျကျ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အကြမ်းဖက်မှုကို တားမြစ်ခြင်း

အစ္စလာမ်ဟာ မွတ်စလင်မဟုတ်သူ ဘာသာခြားတွေနဲ့ သူတိုရဲ့ ဘုရားဝတ်ပြုရာ နေရာတွေအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု၊ ရန်လိုမှု အားလုံးကို ပြတ်ပြတ်သားသား ရှုတ်ချတားမြစ်ထားပါတယ်။ မွတ်စလင်မဟုတ်သူ အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုကို ပေးထားတဲ့ အကာအကွယ်ဂတိကို ချိုးဖောက်တာဟာ အလွန်လေးနက်တဲ့ ပြစ်မှုတစ်ရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

သမိုင်းဝင် ဥပမာများ

မွတ်စလင် ခေါင်းဆောင် အွမ်မာ ရဲ့ သဘောတူစာချုပ်

ဒုတိယ ခါလီဖာ အွမ်မာ ဘင် အလ်ခတ္တားဘ် (Umar ibn al-Khattab) ဟာ ဂျေရုဆလင်မြို့သား တွေကို သူတို့ရဲ့ အသက်အန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး၊ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေမထိပါး မဆုံးရှုံးရေးနဲ့ ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတွေကို အကာအကွယ်ပေးမယ်လို့ အာမခံတဲ့ သမိုင်းဝင် သဘောတူစာချုပ်တစ်ရပ်ကို ချုပ်ဆိုပေးအပ်ခဲ့ပါတယ်။ သူဟာ နောင် အခါ မွတ်စလင်က သူ့လုပ်ရပ်ကိုအကြောင်းပြချက်အဖြစ် အသုံးချပြီး ဘုရားကျောင်းကို မွတ်စလင်ဗလီ အနေနဲ့ ပြောင်းလဲမှာကို စိုးရိမ်ပြီး Holy Sepulchre ဘုရားကျောင်းအတွင်းမှာ ဝပ်ပြုဆုတောင်းရန် ခရစ်ယာန်တွေကခွင့်ပြုကမ်းလှမ်းတာကိုပင် ငြင်း ပယ်ခဲ့ပြီး၊ အဲဒီ ချချ်ဘုရားကျောင်းကို ခရစ်ယာန်တွေရဲ့ ဘုရားဝတ်ပြုရာနေရာအဖြစ် ထိန်းသိမ်း ထားနိုင်ဖို့ ကူညီခဲ့ပါတယ်။

ဘုရားကျောင်းတွေကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း

ခါလီဖာ အွမ်မာ ဘင် အဘဒူ အလ်-အဇစ် အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလမှာ၊ အရင် အုမေယာဒ်မင်း ဝါလစ် ဘင် အဘဒူ အလ်-မာလစ် က ဗလီချဲ့ထွင်ဖို့ ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုကို သိမ်းယူခဲ့တယ်လို့ ခရစ်ယာန်အသိုင်းအဝိုင်းက တိုင်ကြားလာရာ၊ ခါလီဖာဟာ အဲဒီအစိတ် အပိုင်းကို ခရစ်ယာန်တွေထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ဖို့ အမိန့်ပေးခဲ့ပါတယ်။

စောင့်ရှောက်မှုနဲ့ အကူအညီပေးခြင်း

သမိုင်းတလျှောက် မွတ်စလင်အုပ်ချုပ်သူတွေဟာ မွတ်စလင် မဟုတ်သူ ဘာသာခြားတွေရဲ့ ရှိပြီးသား ဘုရားဝတ်ပြုရာ နေရာတွေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရုံသာမက၊ လိုအပ်တဲ့အခါ အသစ်ဆောက် လုပ်တာ ဒါမှ မဟုတ် ပြုပြင်မွမ်းမံတာကိုပါ ခွင့်ပြုခဲ့ကြပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် အုပ်ချုပ်သူ အဘဒူ အဇစ် အဘ်နေ့ မာရဝမ် သည် ဟဲလ်ဝမ်းမှာ ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း ဆောက်လုပ်ဖို့ ခွင့်ပြုခဲ့ပါတယ်။

အနှစ်ချုပ်

အစ္စလာမ်ရဲ့ အခြေခံသဘောထားမှာ မွတ်စလင်မဟုတ်သူတွေရဲ့ ဘုရားဝတ်ပြုရာနေရာများကို သည်းခံ လေးစားခြင်းနဲ့ တက်ကြွစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းလုပ်ခဲ့ပြီး၊ အဲ့ဒီနေရာတွေကို ဘုရားနာမည်ကို ခေါ် ဆိုတဲ့သန့်ရှင်းတဲ့ နေရာတွေအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်ရမဲ့ တာဝန်ရှိတယ်လို့ ထင်မြင် သတ်မှတ် ခံယူထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

အပရိဟာနိယတရား – မင်းတို့အတွက် မဆုတ်ယုတ်ကြောင်း ၇-ပါး။