Lhotshampa refugees are ethnic Nepalese who fled or were expelled from Bhutan in the early 1990s following a government crackdown aimed at enforcing a uniform national identity. Today, the majority are permanently resettled globally, while a small remaining population lives in protracted exile or faces statelessness. [1, 2, 3, 4, 5]

Origins and Displacement

• The Community: The Lhotshampas (“people of the south”) are Nepali-speaking Bhutanese who made up roughly a sixth of Bhutan’s population before the crisis. [1, 2]
• The Crisis: In the late 1980s, the Bhutanese government enacted the “One Nation, One People” policy, heavily restricting the cultural, linguistic, and educational rights of the Lhotshampa. This resulted in mass arrests, the stripping of citizenship, and forcible deportations. [1, 2, 3]
• The Camps: Over 100,000 Lhotshampas sought asylum in neighboring Nepal, residing for decades in United Nations-run refugee camps in the Jhapa and Morang districts. [1, 2]

Global Resettlement

• Between 2007 and 2018, the UNHCR and the international community facilitated a massive third-country resettlement program.
• More than 113,000 Lhotshampa refugees were resettled in countries such as the United States, Canada, Australia, New Zealand, and several European nations. Australia has since become the largest hub for the Bhutanese diaspora. [1, 2, 3]

Current Status

• In the Camps: Only a small fraction (roughly 6,500 to 10,000) remain in the camps in Nepal, still awaiting formal repatriation or local integration. [1, 2]
• Statelessness: Thousands of these individuals remain stateless. Bhutan refuses to recognize them as citizens, and Nepal does not grant them citizenship, leaving many without basic legal documents, freedom of movement, or the right to work. [1, 2, 3]
• Advocacy: Human rights organizations, including Minority Rights Group, continue to campaign for the recognition of Lhotshampa rights and an end to their protracted exile in South Asia. [1, 2]

Read also

Bhutanese refugees From Wikipedia

ဘူတန်က လူမျိုးခွဲခြားဖိနှိပ် မောင်းထုတ်ခံနေရတဲ့ လော့ရှမ်ပါလူမျိုးတွေဟာ ရိုဟင်ဂျာတွေလိုဖြစ်နေတယ်။

Khune Cho -ခွန်းချို 

“အမိမြေ၏ ငြင်းပယ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသော တောင်ပိုင်းသားများ Lhotshampa”

ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွေရဲ့ အရိပ်အောက်မှာ ငြိမ်းချမ်းလှပါတယ်ဆိုတဲ့ ဘူတန်နိုင်ငံလေးဟာ တစ်ချိန်က လူမျိုးစုတစ်စုအတွက်တော့ ကမ္ဘာပျက်ခဲ့တဲ့နေရာ ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။

Lhotshampa ဆိုတာ “တောင်ပိုင်းသားများ” လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။

၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းလောက်ကတည်းက ဘူတန်တောင်ပိုင်းက မြေရိုင်းတွေကို သူတို့ရဲ့ လက်ဖျားတွေနဲ့ ထွန်ယက်ပြီး ရွှေဝါရောင်လယ်ကွင်းတွေ ဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲခဲ့ကြသူတွေပါ။

သူတို့မှာ အိမ်ရှိခဲ့ဖူးတယ်။အိမ်ရှေ့မှာ သီးပင်စားပင်တွေ ရှိခဲ့ဖူးတယ်။

ဘိုးဘွားပိုင်မြေရှိတယ်။

သူတို့ကိုယ်သူတို့ ဘူတန်ရဲ့ သစ္စာရှိတဲ့ သားသမီးတွေလို့ ယုံကြည်ခဲ့ကြတယ်။

ဘူတန်ဘုရင်ကို ချစ်ခဲ့ကြတယ်၊ နိုင်ငံတော်သီချင်းကို ဂုဏ်ယူစွာ သီဆိုခဲ့ကြတယ်။

ဒါပေမဲ့ တစ်နေ့မှာတော့ သူတို့ချစ်တဲ့ နိုင်ငံက သူတို့ကို “သူစိမ်း” လို့ သတ်မှတ်လိုက်မယ်ဆိုတာ ဘယ်သူမှ ကြိုမမြင်ခဲ့ကြပါဘူး။

၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ ဘူတန်အစိုးရက “One Nation, One People” (နိုင်ငံတစ်ခု၊ လူမျိုးတစ်မျိုး) ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို ကျင့်သုံးလိုက်ပါတယ်။

ကိုယ်ပြောနေကျ နီပေါစကားကို ကျောင်းတွေမှာ သင်ခွင့်မရှိတော့ဘူး။

ကိုယ်ဝတ်နေကျ ရိုးရာဝတ်စုံကို စွန့်ပယ်ပြီး “ဘူတန်စစ်စစ်” ဝတ်စုံကိုပဲ ဝတ်ရမယ်လို့ အတင်းအကျပ် ခိုင်းစေခံရတယ်။

ကိုယ့်ဘာသာစကား၊ ကိုယ့်ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းချင်သူတွေဟာ “တော်လှန်ရေးသမား” တွေအဖြစ် အကြည့်ခံခဲ့ရတယ်။

အဆိုးဆုံးကတော့ သူတို့လက်ထဲက နိုင်ငံသားစိစစ်ရေးကတ်တွေကို ပြန်သိမ်းပြီး “တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာသူများ” ဆိုတဲ့ တံဆိပ်ကို အတင်းကပ်ပေးလိုက်တာပါပဲ။

မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ နေလာတဲ့ အိမ်ဟာ ကိုယ့်အိမ်မဟုတ်တော့သလို၊ ကိုယ့်မြေဟာလည်း သူတစ်ပါးမြေ ဖြစ်သွားခဲ့ရပါတယ်။

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွေမှာတော့ အခြေအနေတွေဟာ သည်းခံနိုင်စွမ်းထက် ကျော်လွန်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဖမ်းဆီးမှုတွေ၊ နှိပ်စက်မှုတွေနဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကြားမှာ မိသားစုပေါင်းများစွာဟာ တစ်သက်လုံး စုဆောင်းခဲ့တဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို ကျောခိုင်းပြီး ထွက်ပြေးခဲ့ကြရပါတယ်။

အိမ်တံခါးကို သော့ခတ်ပြီး ထွက်လာခဲ့ပေမဲ့ အဲဒီသော့လေးဟာ ပြန်ဖွင့်ခွင့်မရှိတော့တဲ့ သော့လေးတစ်ခု ဖြစ်သွားမယ်လို့ ဘယ်သူမှ မထင်ခဲ့ကြပါဘူး။

နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်တဲ့အခါမှာ အနောက်ကို ပြန်ကြည့်ပြီး ငိုကြွေးခဲ့ရတဲ့ မြင်ကွင်းဟာ သူတို့အတွက် အမာရွတ်အဖြစ် ကျန်ရစ်နေပါတယ်။

Lhotshampa တို့ရဲ့ ကံကြမ္မာမှာ အဆိုးဝါးဆုံး အပိုင်းကတော့ “နှစ်ဖက်ညှပ်” အငြင်းပယ်ခံရခြင်းပါပဲ။

သူတို့ဟာ ဘူတန်နိုင်ငံကနေ အတင်းအဓမ္မ မောင်းထုတ်ခံရပြီးနောက်၊ မျှော်လင့်ချက်အပြည့်နဲ့ နီပေါနိုင်ငံနယ်စပ်ကို ရောက်လာခဲ့ကြပါတယ်။

သူတို့ရဲ့ ဘိုးဘွားတွေဟာ နီပေါနွယ်ဖွားတွေ ဖြစ်တာကြောင့် နီပေါနိုင်ငံက သူတို့ကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုလိမ့်မယ်လို့ ယုံကြည်ခဲ့ကြတာပါ။

ဒါပေမဲ့ တကယ့်လက်တွေ့မှာတော့ နီပေါအစိုးရက သူတို့ကို “နီပေါနိုင်ငံသား” တွေအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပါဘူး။

နိုင်ငံရေးအရ ငြင်းပယ်ခြင်းအဖြစ် နီပေါအစိုးရက သူတို့ကို “ဘူတန်နိုင်ငံသား ဒုက္ခသည်များ” လို့ပဲ သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

အကယ်၍ သူတို့ကို နိုင်ငံသားအဖြစ် လက်ခံလိုက်ရင် ဘူတန်ရဲ့ လူမျိုးစု ရှင်းလင်းရေးလုပ်ရပ်ကို ထောက်ခံသလို ဖြစ်သွားမှာ စိုးရိမ်တာကြောင့်ရော၊ နိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေး ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်လာမှာ စိုးရိမ်တာကြောင့်ရော သူတို့ကို နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မပေးခဲ့ပါဘူး။

ဒါကြောင့်ပဲ လူပေါင်း တစ်သိန်းကျော်ဟာ နီပေါနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းက ဒုက္ခသည်စခန်း ထဲမှာ ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခုကျော်ကြာ ပိတ်မိနေခဲ့ရပါတယ်။

ကိုယ့်ရဲ့ မျိုးနွယ်စုရင်းမြစ် မြေပေါ်မှာ ခြေချနေရပေမဲ့ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် မရှိ၊ ကိုယ်ပိုင်မြေ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်မရှိ၊ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် မရှိဘဲ “ကမ္ဘာ့အပြင်ပန်းက လူသားများ”လို နေထိုင်ခဲ့ကြရပါတယ်။

“ဘူတန်က ငါတို့ကို သူစိမ်းလို့ ပြောပြီး နှင်ထုတ်တယ်၊ နီပေါကလည်း ငါတို့ကို နီပေါလူမျိုး မဟုတ်ဘူးလို့ ငြင်းပယ်တယ်။

ငါတို့က ကောင်းကင်နဲ့ မြေကြီးကြားမှာ လွင့်နေတဲ့ ဖုန်မှုန့်တွေလိုပဲ” လို့ ကျမရဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် နီပေါမလေးက ဖွင့်ဟခဲ့ဖူးပါတယ်။

ဒီလိုနဲ့ သူတို့ဟာ ဘူတန်ကိုလည်း ပြန်မရ၊ နီပေါမှာလည်း အခြေချမရတဲ့ ဘဝနဲ့

နီပေါနိုင်ငံက ဒုက္ခသည်စခန်းတွေထဲမှာ ဝါးတဲလေးတွေနဲ့ ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခုစာလောက် “နိုင်ငံမဲ့” ဘဝနဲ့ ပိတ်မိနေခဲ့ကြတယ်။

ကမ္ဘာကြီးက သူတို့ကို မေ့နေချိန်မှာ သူတို့ဟာ “အိမ်” ကို ပြန်ဖို့ နေ့တိုင်း ဆုတောင်းခဲ့ကြတာပေါ့။

၂၀၀၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှာတော့ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ အစီအစဉ်နဲ့ သူတို့ကို အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ သြစတြေးလျ အစရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ အခြေချခွင့် ပေးခဲ့ပါတယ်။

ဒီကနေ့မှာတော့ Lhotshampa လူမျိုးတစ်သိန်းကျော်ဟာ ကမ္ဘာအနှံ့မှာ ပြန့်ကျဲနေထိုင်နေကြပါပြီ။

သူတို့မှာ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်အသစ်တွေ ရှိနေပြီ၊ အလုပ်အကိုင်အသစ်တွေ ရှိနေပြီ။ ဒါပေမဲ့…

အမေရိကန်က အိမ်လှလှလေးထဲမှာ ထိုင်နေရင်း ဘူတန်က တောင်ကုန်းလေးပေါ်က အိမ်ဟောင်းလေးကို လွမ်းတဲ့အဘိုးအဘွားတွေ…

မိသားစုတွေ တစ်ကွဲတစ်ပြား ဖြစ်ကုန်ကြပြီး အွန်လိုင်းကနေပဲ ဆုံကြရတဲ့ ဘဝတွေ…

ကိုယ့်ရဲ့ ဇာတိမြေကို ပြန်ခွင့်မရှိတော့တဲ့ နာကျင်မှုတွေနဲ့ပေါ့။

နိုင်ငံပျောက်သွားတယ်ဆိုတာ မြေပုံပေါ်မှာ ပျောက်သွားတာမဟုတ်ဘဲ နှလုံးသားထဲမှာ အမြဲတမ်း တစ်ခုခု လိုအပ်နေသလို ခံစားနေရတာမျိုးပါ။

Lhotshampa တို့ရဲ့ သမိုင်းက ကျွန်မတို့ကို သင်ပေးတာကတော့ “လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ တန်ဖိုးဟာ သူကိုင်ထားတဲ့ ကတ်ပြားတစ်ခုတည်းနဲ့ မဆုံးဖြတ်သင့်ဘူး” ဆိုတာပါပဲ။

သူတို့ဟာ အခုတော့ နိုင်ငံသစ်တွေမှာ အောင်မြင်စွာ ရှင်သန်နေကြပါပြီ။

ဒါပေမဲ့ သူတို့ရဲ့ မျက်လုံးတွေထဲမှာတော့ ဟိမဝန္တာတောင်ခြေက တိမ်တွေကို လွမ်းဆွတ်နေတဲ့ အရိပ်အယောင်တွေကို အမြဲတမ်း မြင်တွေ့နေရဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

Khune Cho-ခွန်းချို