Ko Naing Myeik.
Translated with the help of Claude AI by DARZ KKG
In an era filled with various restrictions and limitations, there was a historic figure who overcame all those obstacles and powerfully created a lasting legacy for his hometown of Myeik and for Myanmar’s legal world. He is none other than the legal scholar U Shwe Yone — a man who served Myeik selflessly in social, political, and legal affairs without religious bias, honored and presented with deep respect by “Shwe Bo Channel.”
📜 Early Life and Remarkable Foundation
U Shwe Yone was born on the 6th waxing day of Waso, in the year 1236 of the Burmese calendar, a Tuesday, to his father U Htun and mother Daw Min Mo. This was during the reign of King Mindon in Upper Burma.
His Muslim name was Haji Muhammad Aiyu. Although he was born into a Muslim family, he received his foundational education at a Buddhist monastery, which gave him a deep and thorough understanding of Buddhist literature and Pali scriptures — making him a truly remarkable individual. Driven by a great thirst for knowledge, he continued his studies in Rangoon, passed the government higher-level Wakalats examination with distinction, and stepped into the legal world as a senior advocate.
U Shwe Yone married Daw Shwe Wai as his life partner. Due to his outstanding legal expertise and dedication, the medals proudly worn on his chest were historic awards personally conferred by Queen Victoria of England.
⚖️ A Man Who Gave Flow to Myanmar’s Legal World
In British-era courts, when ruling on matters of marriage proposals and inheritance cases involving Muslims, judges often faced difficulties due to the absence of translated resources. U Shwe Yone became the first person to systematically translate the “Mohammedan Laws” into Burmese, making them accessible and usable in the courts.
In 1927, he compiled and published the “Mohammedan Marriage and Inheritance Law Compendium”, and in 1931, the “Mohammedan Law Compendium”. His legal articles and viewpoints were also respectfully featured in prominent newspapers of the time, including The Myanmar Railway and other publications.
Regarding these works, Dr. Ba U — who would later become President of Myanmar — praised them, saying: “As the Muslim population in Burma is growing, a text written in Burmese like this is very much needed.” Likewise, Attorney Generals U Aye Maung and U Thaung Sein honored the works as the finest reference for judges and lawyers alike.
🇲🇲 Patriotism and Public Service
Although U Shwe Yone was a religious leader (Sheikh) and Imam of his mosque, he served the public without religious bias and without accepting a single penny in return.
After World War II, his patriotic spirit shone brightly as he joined the AFPFL (Anti-Fascist People’s Freedom League) led by General Aung San, boldly challenging the British colonial rulers — a spirit truly worthy of admiration and emulation.
🌟 A Guiding Star That Will Forever Shine in Our Hearts
U Shwe Yone passed away on 28 February 1960, at the age of 86. From his home in the Zay Tan ward of Myeik, he had lit up the entire township, and in the end, he passed away peacefully at his residence in that same ward.
Though U Shwe Yone’s physical form is gone, the tributes and noble spirit recorded in vintage magazines have never faded to this day. His life story speaks not only to the people of Myeik but rings like a bell deep in the hearts of people across all of Myanmar:
“Religion is not meant to make people hate or divide one another — it is meant to foster love and peace between all beings.”
This truth, he demonstrated with his own blood, sweat, and knowledge.
He was an Imam of Islam, yet he learned Buddhist literature thoroughly and served as a bridge for interfaith harmony, laying himself down selflessly as a path to peace. The light of law he compiled, and the impartial compassion he cultivated, continue to flow — pure and untainted — in the courts and in the hearts of the people to this very day.
❤️ Though the body may perish…
The name of U Shwe Yone — also known as Haji Muhammad Aiyu — the jewel of Myeik, Myanmar’s distinguished Muslim star, who embodied the true essence of religion and showed the way for his country and people, will never fade in our hearts. It will shine brightly and eternally, forever.
Ko Naing Myeik
မြိတ်မြို့ရဲ့ လင်းလက်ခဲ့သော မွတ်စလင်ကြယ်ပွင့်ကြီး ဥပဒေပညာရှင် “ဦးရွှေယွန်း”
အမျိုးမျိုးသော ကန့်သတ်ချက်တွေ၊ ဘောင်တွေရှိခဲ့တဲ့ ခေတ်ကာလတစ်ခုမှာ အဲ့ဒီအတားအဆီးတွေကို ကျော်လွန်ပြီး မိမိရဲ့ မွေးရပ်မြေ မြိတ်မြို့ နဲ့ မြန်မာ့ဥပဒေလောကအတွက် သမိုင်းဝင် အကျိုးကျေးဇူးတစ်ရပ်ကို စွမ်းစွမ်းတမံ ဖန်တီးပေးသွားခဲ့တဲ့ သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ဦး ရှိခဲ့ပါတယ်။ သူကတော့ အခြားသူမဟုတ်ပါဘူး… “Shwe Bo Channel” ကနေ အလေးအနက် ဂုဏ်ပြုတင်ဆက်ပေးသွားတဲ့ ဘာသာရေးအစွဲမရှိဘဲ လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေးနဲ့ ဥပဒေရေးရာတွေမှာ မြိတ်မြို့အတွက် အနစ်နာခံ ဆောင်ရွက်ခဲ့တဲ့ ဥပဒေပညာရှင်ကြီး
ဦးရွှေယွန်း ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ငယ်ဘဝနှင့် ထူးခြားသော အခြေခံ
ဆရာကြီး ဦးရွှေယွန်း ကို သက္ကရာဇ် (၁၂၃၆) ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း (၆) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့မှာ အဘဦးထွန်းနဲ့ အမိဒေါ်မင်းမိုတို့က မွေးဖွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီအချိန်တုန်းက အထက်မြန်မာပြည်မှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး နန်းစံနေတဲ့ အချိန်ကာလပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆရာကြီး ဦးရွှေယွန်း၏ မွတ်စ်လင်မ်အမည်မှာ”ဟာဂျီ မုဟမ္မဒ် အိုင်ယု” ဖြစ်ပြီး မိဘမျိုးရိုးအရ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ပေမယ့်လည်း ငယ်စဉ်က ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှာ အခြေခံပညာ ဆည်းပူးသင်ကြားခဲ့ရတာကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနဲ့ ပါဠိတော်တွေကိုပါ နှံ့နှံ့စပ်စပ် သိရှိနားလည်ခဲ့တဲ့ ထူးခြားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့အပြင် စာပေဗဟုသုတကို ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည့်အလျောက် ရန်ကုန်မြို့တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့ပြီး အစိုးရတန်းမြင့် ဝက္ကလတ် (Wakalats) စာမေးပွဲ ကို ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ကာ အထက်တန်းရှေ့နေကြီးတစ်ဦးအဖြစ် ဥပဒေလောကထဲသို့ ခြေစုံပစ်ဝင်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။
ဆရာကြီးဟာ ဘဝလက်တွဲဖော်အဖြစ် ဒေါ်ရွှေဝယ် နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ထူးချွန်ပြောင်မြောက်လှသော ဥပဒေပညာစွမ်းဆောင်ရည်နှင့် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် ဆရာကြီး ဦးရွှေယွန်းရဲ့ ရင်ဘတ်မှာ ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ချိတ်ဆွဲထားတဲ့ ဆုတံဆိပ်တွေဟာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံရဲ့ ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကြီးကိုယ်တိုင် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ထားသော သမိုင်းဝင် ထူးချွန်ဆုတံဆိပ်များ ပင် ဖြစ်ပါတယ်။
မြန်မာ့ဥပဒေလောကကို စီးဆင်းစေခဲ့သူ
ဗြိတိသျှခေတ် တရားရုံးတွေမှာ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တွေရဲ့ လက်ထပ်ကမ်းလှမ်းခြင်း ကိစ္စတွေနဲ့ အမွေမှုတွေကို ဆုံးဖြတ်ရတဲ့အခါ တရားသူကြီးတွေ အခက်မတွေ့စေဖို့အတွက် အင်္ဂလိပ်လိုရှိနေတဲ့ “မဟာမေဒင်ဥပဒေ” တွေကို မြန်မာဘာသာနဲ့ ပထမဦးဆုံး စနစ်တကျ ပြုစုဘာသာပြန်ဆိုပြီး တရားရုံးတွေအထိ စီးဆင်းအသုံးပြုစေခဲ့ပါတယ်။ ဆရာကြီးဟာ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် “မဟာမေဒင် လက်ထပ်ခြင်းနှင့် အမွေမှုဥပဒေကျမ်း” ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် “မဟာမေဒင်ဥပဒေကျမ်း” ကိုလည်းကောင်း ကိုယ်တိုင်ပြုစု ရေးသားထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ပြီး ထိုခေတ်ကာလက ထင်ရှားသော မြန်မာနိုင်ငံသတင်းစာ (The Myanmar Railway) နှင့် အခြားစာစောင်များတွင်လည်း ဆရာကြီး၏ ဥပဒေဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ အယူအဆများကို လေးစားစွာ ကမ္ပည်းတင် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဒီကျမ်းတွေအပေါ်မှာ နောင်အခါ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ သမ္မတ ဖြစ်လာမယ့် ဒေါက်တာဘဦး ကပင်လျှင် “မြန်မာပြည်မှာ မွတ်စလင်တွေ တိုးပွားလာနေလို့ အခုလို မြန်မာဘာသာနဲ့ ရေးသားတဲ့ကျမ်းဟာ အလွန်လိုအပ်နေတာပါ” ဆိုပြီး ချီးကျူးခဲ့ရသလို၊ ဥပဒေပညာရှင်တရားဝန်ကြီးချုပ်တွေဖြစ်တဲ့ ဦးအေးမောင်နဲ့ ဦးသောင်းစိန်တို့ကလည်း တရားသူကြီးတွေနဲ့ ရှေ့နေတွေအတွက် အကောင်းဆုံး အကူအညီပေးနိုင်မယ့် ကျမ်းအဖြစ် လေးလေးစားစား ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြပါတယ်။
မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်နှင့် အများအကျိုးဆောင်မှု
ဆရာကြီးဟာ မိမိကိုးကွယ်တဲ့ အစ္စလာမ်ဘာသာမှာ ဂိုဏ်းသခင်ကြီး ဖြစ်သလို၊ ဗလီရှေ့ဆောင် (အီမာမ်) ဖြစ်ပါလျက် ဘာသာရေးအစွဲမရှိဘဲ အခကြေးငွေ တစ်ပြားတစ်ချပ်မျှ မယူဘဲ အများပြည်သူအကျိုးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်တဲ့ ဖဆပလ (ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်) မှာ ပါဝင်ပြီး နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ စိန်ခေါ်ခဲ့တဲ့ ဆရာကြီးရဲ့ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကတော့
တကယ့်ကို လေးစားအတုယူဖွယ်ရာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရင်ထဲမှာ အမြဲလင်းလက်နေမယ့် မွေးရပ်မြေရဲ့ လမ်းပြကြယ်ပွင့်
ဆရာကြီး ဦးရွှေယွန်းဟာ (၁၉၆၀) ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်၊ အသက် (၈၆) နှစ်အရွယ်မှာ လောကကြီးကို နှုတ်ဆက်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆရာကြီးဟာ မိမိနေထိုင်ရာ ရပ်ကွက်ဖြစ်တဲ့စျေးတန်း ရပ်ကွက်ကနေ မြိတ်တစ်မြို့နယ်လုံး အမှောင်ထွင်းဖို့ လင်းပွင့်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးအချိန်တွင် မြိတ်မြို့ ဈေးတန်းရပ်ကွက်ရှိ ၎င်း၏ နေအိမ်၌ပင် အေးချမ်းစွာ ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဆရာကြီး ရုပ်ခန္ဓာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပေမယ့်လည်း… ခေတ်ဟောင်းမဂ္ဂဇင်းတွေမှာ ကမ္ပည်းတင်ခံခဲ့ရတဲ့ ဆရာကြီးရဲ့ ဂုဏ်ပုဒ်နဲ့ အဇ္ဈာသယ စိတ်ထားကတော့ ယနေ့တိုင် မှေးမှိန်
မသွားခဲ့ပါဘူး။ သူ့ရဲ့ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟာ မြိတ်မြို့သားတွေအတွက်သာမက မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ လူသားအားလုံးရဲ့ ရင်ထဲကို တိုးဝင်ပြီး သတိပေးခေါင်းလောင်းထိုးလိုက်သလိုပါပဲ။ “ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာတရားဆိုတာ လူသားချင်း မုန်းတီးဖို့၊ စည်းခြားဖို့ မဟုတ်ဘဲ အချင်းချင်း မေတ္တာထားဖို့နဲ့ ငြိမ်းချမ်းဖို့အတွက်သာ ဖြစ်တယ်” ဆိုတာကို ဆရာကြီးက သူ့ရဲ့ သွေး၊ ချွေး၊ ပညာတွေနဲ့ လက်တွေ့သက်သေပြသွားခဲ့ပါတယ်။
သူဟာ အစ္စလာမ်ဘာသာရဲ့ ဗလီရှေ့ဆောင် ဆရာကြီး ဖြစ်ခဲ့ပေမယ့်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေတွေကို နှံ့စပ်အောင်သင်ယူပြီး ဘာသာပေါင်းစုံ အေးတူပူအမျှ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တံတားတစ်စင်းအဖြစ် အနစ်နာခံ ခင်းကျင်းပေးခဲ့ပါတယ်။ သူပြုစုခဲ့တဲ့ ဥပဒေအလင်းတန်းတွေ၊ သူစိုက်ပျိုးခဲ့တဲ့ ဘာသာရေးအစွဲကင်းတဲ့ မေတ္တာတရားတွေဟာ ဒီကနေ့အထိ တရားရုံးတွေနဲ့ လူထုရင်ထဲမှာ အဆိပ်အတောက်ကင်းကင်းနဲ့ ဆက်လက်စီးဆင်းနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ရုပ်ခန္ဓာ ပျောက်ကွယ်သွားပါစေ…
ဘာသာတရားရဲ့ အနှစ်သာရကို အမှန်ကန်ဆုံး ဖော်ဆောင်ပြီး တိုင်းပြည်နဲ့ လူမျိုးအတွက် လမ်းပြသွားခဲ့တဲ့ မြိတ်မြို့ရဲ့ ရတနာ၊ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဂုဏ်ဆောင် မွတ်စလင်ကြယ်ပွင့်ကြီး ဦးရွှေယွန်း (သို့မဟုတ်) ဟာဂျီ မုဟမ္မဒ် အိုင်ယု ရဲ့ အမည်နာမကတော့ဖြင့်… ကျွန်တော်တို့ ရင်ထဲမှာ ဘယ်တော့မှ မမှေးမှိန်ဘဲ ထာဝရ လင်းလက်တောက်ပနေဦးမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
