In Shwe Man Tin Maung’s famous play The Great Departure, King Suddhodana laments as Prince Siddhartha leaves the palace: “Even rats no longer fear old cats; Likewise, when people grow old, others fail to respect them.”

This metaphor captures a timeless truth: aging often diminishes authority and respect, even when wisdom remains. The tension between youthful vigor and aged experience is not confined to drama — it is a recurring theme in workplaces across cultures.

The Psychology of Youth

• Utilitarian Bias: Younger professionals often equate human worth with productivity, adaptability, and innovation. Elders, perceived as slower or less technologically adept, may be dismissed as obsolete.
• Historical Blindness: Without lived experience of past struggles, youth undervalue the contributions of older generations.
• Ego and Independence: Confidence in their own strength and intellect makes youth resistant to advice, viewing it as interference or outdated thinking.

The Psychology of the Elderly

• Identity Preservation: As physical strength and authority fade, elders cling to past honors and achievements to maintain self-worth.
• Experience Bias: Elders often dismiss youthful ideas as immature, preferring traditional methods.
• Resistance to Change: Rapid social and technological shifts provoke fear that familiar systems will collapse, leading to rejection of innovation.

Eastern Perspectives

In many Eastern societies, particularly influenced by Confucian traditions, respect for elders is institutionalized.

• Filial Piety: Reverence for parents and teachers extends into professional life, where seniority commands deference.
• Collective Memory: Elders are seen as custodians of cultural continuity, and their experience is valued as guidance. Yet modernization has eroded these norms. In fast-changing economies like China, Japan, and Southeast Asia, younger professionals increasingly challenge hierarchical respect, leading to friction similar to that described in the Burmese play.

Western Perspectives

Western societies, shaped by individualism and meritocracy, often prioritize innovation and youth.

• Ageism: Older professionals may face discrimination in hiring or promotion, as organizations seek “fresh ideas” and “digital natives.”
• Professional Redundancy: In industries like tech, rapid change makes older skills obsolete, reinforcing stereotypes of irrelevance. However, Western cultures also emphasize lifelong learning and mentorship, creating spaces where elder professionals can remain relevant by adapting and guiding.

Comparative Insights

• Eastern societies traditionally emphasize respect and continuity, but modernization challenges these values.
• Western societies emphasize innovation and equality, but risk marginalizing elders through ageism. Both face the same underlying psychological tensions: youth undervaluing wisdom, elders resisting change.

Conclusion

The metaphor of the old cat and the fearless rat illustrates a universal truth: aging alters social dynamics of respect and authority. To overcome generational conflict, both sides must cultivate empathy:

• Youth should recognize the human value of perseverance and legacy beyond mere productivity.
• Elders should release the grip of past glories and acknowledge the transformative power of youthful innovation.

Only through mutual respect can intergenerational collaboration flourish, turning friction into synergy.

Kitty Pyae Sone

ပွတ်တိုက်မှု

ရွှေမန်းတင်မောင်၏ တောထွက်ခန်းဇာတ်တော်တွင် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးနေရာက သရုပ်ဆောင်သော

ရွှေမန်းတင်မောင်က သားတော် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား တောထွက်သွားသည့်အခါ မရှူနိုင်မကယ်နိုင် ငိုကြွေးရင်း ပြောဆိုသည့်စကားက

“ ကြောင်အိုလျှင် ကြွက်မလေးသလိုပ၊

လူအိုတော့ လူမလေးဘူး မင်းကြီး”

ဆိုတာဖြစ်ပါတယ်။

တော်တော်ငယ်ငယ်က ကြားဖူးထားသည့်စကားဖြစ်ပေမယ့် ရင်နင့်နင့်နဲ့ခံစားရတဲ့စကားဖြစ်၍လားမသိ ယခုထက်တိုင် အခါအခွင့်သင့်လျှင်

ကြားယောင်လာတတ်ပါတယ်။

လွန်ခဲ့သည့် ၁၀ နှစ်ခန့်က

မိမိဆေးခန်းကို စစ်ဆေးရေးအဖွဲ့တွေ

လာရောက်စစ်ဆေးကြပါတယ်။

အသက်ငယ်ငယ်ဆရာဝန်လေးတဦးက မေးပါတယ် “ ဒီမြို့ရောက်တာ ဘယ်လောက်ကြာပြီလဲ” တဲ့။

၄၅ နှစ်ရှိပြီလို့ မိမိကဖြေတော့

“”သူက ဟားဟား ဟားဟား ရယ်ပြီး “’

ဒါဆို ဒီမှာ သူပျော်နေပြီ” လို့ မှတ်ချက်ပေး လှည့်ထွက်သွားပါတယ်။ သူကတော့ ပေါ့ပေါ့တန်တန် ဟာသလုပ်သွားတာပါပဲ။

ဒါပေမဲ့ လူကြီးနဲ့စကားပြောရာမှာ ပေါ့ပျက်ပျက်နိုင်တယ်လို့ မိမိကထင်မိတယ်။

သူ့အဖေအရွယ်ရှိပြီဖြစ်တဲ့ မိမိကို ရွယ်တူတန်းတူလို

“သူ” လို့ သုံးနှုန်းသွားပုံကလည်း

အရိုအသေတန်လို့ မိမိရင်မှာ အောင့်သက်သက်ဖြစ်သွားပါတယ်။

သူ့အထက်အရာရှိဆိုလျှင်

ဤအပေါက်မျိုး ချိုးရဲပါ့မလား လို့

မကျေမနပ် တွေးမိပါတယ်။

သူများပြောတာကြာဖူးတာတခုလည်း ရှိပါသေးတယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းမှာလုပ်တဲ့ဆရာဝန်အရွယ်လတ်တဦးက ဆေးခန်းဖွင့် ဆေးကုနေတဲ့ အသက်ကြီးကြီး ဆရာဝန်ကြီးတဦးကို

“ဆရာတို့က ဒီလောက်အသက်ကြီးနေပြီကို၊

ပုတီးမကိုင်ဘဲ ဆေးထိုးအပ် ဘာလို့ကိုင်နေတာလဲ၊ အေးအေးနေပါတော့လား” လို့ပြောသတဲ့။

ဒီစကားကြားတော့လည်း အရိုအသေတန်လိုက်တာ၊ သူ့အထက်အရာရှိဆိုလျှင် ဤအပေါက်မျိုး ချိုးရဲပါ့မလား လို့ မကျေမနပ် တွေးမိပြန်ပါတယ်။

လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ငယ်ရွယ်သူများနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများအကြား ဖြစ်ပေါ်တတ်သော အထင်သေးမှုနှင့် မရိုမသေဖြစ်မှုများ၊

တစ်ဖက်တွင်လည်း သက်ကြီးရွယ်အိုများက

မိမိတို့၏ အတိတ်က ဂုဏ်ဒြပ်ကို ဆွဲကိုင်ကာ လူငယ်များကို အသိအမှတ်မပြုလိုသော စိတ်နေသဘောထားများသည် လူမှုစိတ်ပညာ (Social Psychology) နှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုစိတ်ပညာ (Developmental Psychology) သဘောတရားများအရ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဆက်စပ်နေပါသည်။

ဤကဲ့သို့ အသက်အရွယ်

ကွာဟမှုအပေါ် မူတည်ပြီး

ဖြစ်ပေါ်လာရသည့် နှစ်ဖက်စလုံး၏

စိတ်ပညာသဘောတရားကို

အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားရှင်းလင်းနိုင်ပါသည်။

ပထမဦးစွာ ငယ်ရွယ်သူများက

အိုမင်းသူများကို အထင်သေး

မရိုမသေပြုတတ်ကြခြင်း၏ စိတ်ပညာ

(The Psychology of the Young)

အသုံးမဝင်တော့ခြင်းအပေါ် အခြေခံသည့် အမြင် (Utilitarian Bias)

လူငယ်များသည် စွမ်းအင်ပြည့်ဝပြီး လှုပ်ရှားရုန်းကန်နေရသည့်အရွယ် ဖြစ်သဖြင့်

လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ တန်ဖိုးကို စွမ်းဆောင်ရည်၊

ကုန်ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းနှင့် ခေတ်ရေစီးကြောင်းနှင့် အမှီလိုက်နိုင်မှုတို့အပေါ်တွင်ပဲ တိုင်းတာလေ့ရှိကြသည်။

သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဦးနှောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လေးလံဖင့်နွှဲလာမှုကို

တွေ့ရသောအခါ ၎င်းတို့ကို ခေတ်မမှီတော့သူများ သို့မဟုတ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေသူများအဖြစ် မသိစိတ်က သတ်မှတ်မိတတ်ကြသည်။

ဤအမြင်က အသက်အရွယ်အပေါ်အခြေခံ၍ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း (Ageism) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

အတိတ်ကာလ သမိုင်းကြောင်းကို နားမလည်နိုင်ခြင်း (Lack of Historical Context)

လူငယ်များသည် သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏

လက်ရှိ အိုမင်းရင့်ရော်နေသည့်

ပုံစံကိုသာ မြင်တွေ့ရပြီး

ထိုသူများ ငယ်ရွယ်စဉ်က မည်မျှအထိ ကြိုးစားရုန်းကန်ခဲ့ရသည်၊

လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် မည်မျှအထိ အကျိုးပြုခဲ့သည်ဟူသော

အတိတ်နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းကို

ကိုယ်တိုင်မကြုံဖူးသဖြင့် နားမလည်နိုင်ကြပါ။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိအခြေအနေတစ်ခုတည်းအပေါ်ကြည့်ကာ အထင်သေးတတ်ကြသည်။

မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးမှုနှင့် လွတ်လပ်လိုမှု

(Ego and Independence)

ငယ်ရွယ်စဉ်အရွယ်တွင်

ခွန်အားနှင့် ဉာဏ်ပညာ ပြည့်စုံနေသည်ဟု

ခံစားရသဖြင့် စိတ်ကြီးဝင်တတ်ကြသည်။

သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏ ဆုံးမစကား

သို့မဟုတ် အကြံဉာဏ်များကို

မိမိတို့၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်တားဆီးမှု သို့မဟုတ် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲမှုဟု မြင်ကာ တွန်းလှန်လိုသောစိတ်၊

မလေးစားလိုသောစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လတတ်သည်။

ဒုတိယအချက်အနေဖြင့် အိုမင်းသူများက

မိမိဂုဏ်ကို ဆွဲကိုင်ပြီး လူငယ်များကို အထင်မကြီး လေးစားခြင်းမရှိကြခြင်း၏ စိတ်ပညာ

(The Psychology of the Elderly)

အတိတ်ဂုဏ်ပုဒ်နှင့် ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာကို ဆွဲကိုင်ထားခြင်း (Identity Preservation)

လူတစ်ဦးသည် အသက်ကြီးလာသောအခါ

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခွန်အား၊ လူမှုရေးရာ အခန်းကဏ္ဍနှင့် အာဏာများ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာတတ်သည်။

ဤသို့ ဆုံးရှုံးမှုများကို ခံစားရချိန်တွင် မိမိကိုယ်ကိုယ် တန်ဖိုးရှိသေးသည်ဟု ယုံကြည်နိုင်ရန်အတွက် အတိတ်က မိမိရရှိခဲ့ဖူးသော အောင်မြင်မှု၊ ဂုဏ်ဒြပ်နှင့် အတွေ့အကြုံများကို ပိုမိုတွယ်တာပြီး ဆွဲကိုင်ထားတတ်ကြသည်။

ငါ့ဂုဏ် ထည်ဝါသေးသည်ဟူသော

စိတ်သည် ၎င်းတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

မျိုးဆက်ကွာဟမှုနှင့် အတွေ့အကြုံအပေါ် အခြေခံသည့် အမြင် (Experience Bias)

သက်ကြီးရွယ်အိုများသည် ဘဝအတွေ့အကြုံများစွာကို ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး ဖြစ်သဖြင့် လူငယ်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်၊ စဉ်းစားပုံနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားမှုများကို မြင်သောအခါ မရင့်ကျက်သေးဟု မြင်တတ်ကြသည်။

လူငယ်များ၏ တီထွင်ဖန်တီးမှု သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို အသိအမှတ်ပြုရန်ထက် မိမိတို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သည့် စံနှုန်း၊

လမ်းဟောင်းများနှင့် မကိုက်ညီပါက အထင်မကြီးစရာ၊

အမှားအယွင်းများအဖြစ်သာ

ရှုမြင်တတ်ကြသဖြင့် လူငယ်များကို

လေးစားရန် ခဲယဉ်းသွားတတ်သည်။

တည်မြဲလိုမှုနှင့် ပြောင်းလဲမှုကို ကြောက်ရွံ့ခြင်း (Resistance to Change)

ကမ္ဘာကြီးသည် လူငယ်များ၏ လက်ထဲတွင် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ပြောင်းလဲနေသည်။

ဤအပြောင်းအလဲများကို မလိုက်နိုင်တော့သောအခါ သက်ကြီးရွယ်အိုများသည်

မိမိတို့ တန်ဖိုးထားသော စနစ်ဟောင်းများ

ပျက်စီးတော့မည်ကို စိုးရိမ်လာကြသည်။

ထိုအခါ ပြောင်းလဲမှုကို ဦးဆောင်နေသည့်

လူငယ်များကို အားကိုးထိုက်သူများအဖြစ်

မမြင်နိုင်တော့ဘဲ လျစ်လျူရှုခြင်း သို့မဟုတ် အပြစ်တင်ခြင်းများ ပြုလုပ်မိတတ်ကြသည်။

နိဂုံးချုပ်ရလျှင်

ဤပြဿနာသည် နှစ်ဖက်စလုံးတွင်

ဖြစ်ပေါ်တတ်သော သဘာဝစိတ်နေသဘောထားများကြောင့် ဖြစ်သည်။

လူငယ်များဘက်က စွမ်းဆောင်ရည်တစ်ခုတည်းကို

မကြည့်ဘဲ လူသားတစ်ဦး၏ ရုန်းကန်ခဲ့မှုနှင့်

တန်ဖိုးကို နားလည်ပေးရန် လိုအပ်သကဲ့သို့၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများဘက်ကလည်း

အတိတ်ကို လွှတ်ချပြီး

ခေတ်စနစ်အရ ပြောင်းလဲလာသော

လူငယ်များ၏ စွမ်းဆောင်ရည်သစ်များကို အသိအမှတ်ပြု လေးစားပေးနိုင်မှသာ

ဤမျိုးဆက်နှစ်ခုအကြားက စိတ်ပညာဆိုင်ရာ အဆင်မပြေမှုများကို ကျော်လွှားနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

Dr. Thein Myint Thein @ 26 May 2026