မောင်မောင်(ရွှေကရိက်) Maung Maung Shwe Keraweik’s Reflection from Mandalay (2013): Islamophobia, Misunderstandings, and Responsibility

By Maung Maung Shwe Keraweik (Edited & Condensed)

On 21 February 2013, I attended a discussion at Edu Zone in Mandalay together with Ko Mya Aye and three other leaders from the 88 Generation.

I was invited without knowing the topic in advance. Arriving slightly late, I found that Ko Mya Aye was already speaking. From his remarks, I understood that the discussion focused on how Muslims (a minority) should respond to misunderstandings and negative perceptions held by the Buddhist majority in Myanmar’s current political climate.

On False Allegations Against Mosques

Ko Mya Aye suggested that Muslims should clarify accusations that mosques contain underground tunnels or military bases.

My response is simple:

This is unnecessary.

Many Buddhists already know these claims are false. Mosques are built and renovated by local workers—often Buddhists themselves—who have full access to every part of the buildings. Government departments, municipal authorities, ward administrators, and police are all familiar with mosque structures.

These accusations are clearly baseless fabrications.

Why should Muslims repeatedly respond to every false claim?
If necessary, authorities can inspect any mosque at any time. That responsibility lies with the state—not with ordinary citizens defending themselves against rumors.

On Muslim Dress and Identity

Ko Mya Aye also raised concerns that Muslim attire—such as long robes, beards, and hijab—differs from traditional Burmese dress and may create discomfort among the majority.

A young Islamic scholar, Mufti Umar, responded wisely:

Islam does not prescribe a fixed cultural dress. Muslims dress this way out of respect and admiration for the Prophet, not as a rigid obligation. These styles are also historically found in Indian and Chinese traditions.

He added something profound:

“If abandoning these practices would truly end conflict and accusations, we would give them up. If the government legally prohibits them, we would obey.”

I fully support this view.

Root Causes: Military Rule and Social Reaction

To understand current tensions, we must look at history.

For decades, Myanmar’s military regime oppressed all citizens—but Muslims faced particularly harsh restrictions.

During that time:

Many Buddhists expressed resistance by becoming more religious or entering monastic life
Muslims similarly became more observant—growing beards, wearing religious attire

These were not acts of extremism, but quiet forms of resistance and identity preservation.

Today, these expressions are being misinterpreted as threats. That is deeply unfortunate.

Divide-and-Rule: Selective Religious Freedom

Under military rule, many Muslim organizations were suppressed.

However, one group—Tabligh (Tablighi Jamaat)—was given unusual freedom:

Large gatherings allowed
Travel permits facilitated
Mass events permitted nationwide

This created two problems:

The public perceived Muslims as receiving special privileges, fueling resentment
The group itself misunderstood this access as validation, rather than a political manipulation tactic

In reality, this was part of a divide-and-rule strategy, turning communities against each other.

Social Friction and Misunderstanding

Because only one group could operate freely, people from all backgrounds crowded into it. As in any society:

Some are disciplined, others are not
Some are respectful, others behave poorly

This led to cultural clashes and misunderstandings, not because of religion—but because of systemic constraints and lack of diversity in representation.

This is not a religious problem.
It is a system problem.

On Interfaith Relations in Mandalay

In Mandalay, we have actively worked for interfaith harmony:

Engaging with respected senior monks
Even maintaining dialogue with controversial figures like Ashin Wirathu
Building relationships with hundreds of monks, including those from Payargyi

However, our efforts are often obstructed:

Events are denied permits
Or worse, permits are granted and then suddenly revoked

Such actions undermine trust and worsen tensions.

On Dangerous Rumors and Hate Literature

Another false claim raised was that mosques encourage Muslims to marry Buddhist women with financial incentives.

This is completely untrue.

These rumors originate from extremist propaganda, including widely circulated anti-Muslim materials. They have already been debunked repeatedly, both online and in print.

If we respond to every baseless accusation, we will spend our entire lives doing nothing else.

Meeting with Government Ministers

On 16 February 2013, I met two Union Ministers:

Aung Min
Soe Thein

I urged them to take action against hate speech spreading across the البلاد.

Minister Aung Min initially denied the existence of such problems. Only after Minister Soe Thein acknowledged it did he stop denying.

Their response was disappointing:

They framed hate speech as part of media freedom
Suggested we respond with “love speech” instead
Offered no firm commitment to stop incitement

This is a serious misunderstanding.

Freedom of speech does not include the right to spread:

False accusations
Religious hatred
Incitement against communities

Such actions clearly violate constitutional principles and should be addressed by the government.

The Core Issue: Responsibility

At the Mandalay meeting, I emphasized:

Peace-building cannot depend only on minorities
The majority must take greater responsibility
Most importantly, the government has the primary duty

Civil society efforts are important—but state action is far more effective.

I urged the 88 Generation leaders:

Use your access to government officials
Educate them about their responsibilities
Push for real action against hate speech and division

Conclusion

We, at the local level, will continue:

Promoting interfaith dialogue
Building mutual understanding
Working toward peaceful coexistence

But without:

Responsible governance
Fair enforcement of laws
Protection from hate campaigns

These grassroots efforts will always face limitations.

Final Reflection

This issue is not about religion.

It is about:

Misinformation
Political manipulation
Failure of governance

And unless these are addressed, tensions will persist—regardless of how much minorities try to “adjust.”

၂၁/၂/၂၀၁၃ ရက်နေ့က ကိုမြအေး အပါအဝင် ၈၈ ခေါင်းဆောင် လေးဦးနဲ့ မန္တလေးက Edu Zone မှာတွေ့ဆုံဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

တွေ့ဆုံဖို့လာပါလို့ ဖိတ်ကြားခံရလို့သွားလိုက်တာပါ။

ဘာအကြောင်းတွေ ပြောကြမယ် ဆွေးနွေးကြမယ်ဆိုတာ မသိခဲ့ပါဘူး။

ညနေခင်း ဘုရားဝတ်ပြုချိန်နဲ့တိုက်ဆိုင်နေလို့ အခန်းအနားကို ၁၅မိနစ်လောက် နောက်ကျပြီးမှရောက်သွားတော့ အခန်းအနားစတင်ပြီး ကိုမြအေးစကားပြောနေလို့ အခန်းအနားဟာ ဘာခေါင်းစဉ်နဲ့ ပြုလုပ်တယ်ဆိုတာ မသိခဲ့ပါဘူး။

ဒါပေမဲ့ ကိုမြအေးပြောနေတဲ့စကားအရတော့ လက်ရှိဖြစ်နေတဲ့ နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းမှာ လူများစု ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝင်များက လူနဲစု အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအပေါ် အထင်အမြင်လွဲမှားနေမှုများကို ဖြေဖျောက်-ပပျောက်စေဖို့- အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တွေ ဘာလုပ်သင့်တယ်ဆိုတာကို လာရောက်ဆွေးနွေးတာလို့ ကျွန်တော်သဘောပေါက်မိပါတယ်။

ကိုမြအေးနဲ့အတူ အခြား ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ၈၈ ခေါင်းဆောင်သုံးယောက်ကလည်း သူတို့ရဲ့အမြင်တွေကို ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးတင်ပြကြပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အခန်းအနားကိုတက်ရောက်လာသူများမှလည်း ရှုဒေါင့်ပေါင်းစုံမှ ဝင်ရောက်ဆွေးနွေးကြပါတယ်။ ပြောခဲ့ ဆိုခဲ့ကြတဲ့ အသံဖိုင်တွေရှိပေမဲ့ အသေးစိတ်ကိုရေးပြမနေတော့ပါဘူး။

အဲ့ဒီအခန်းအနားမှာ ကျွန်တော်ပတ်သက်ခဲ့တာလေးတွေကိုပဲ တင်ပြလိုပါတယ်။

အထက်မှာ ကျွန်တော်တင်ပြခဲ့သလိုပဲ လူနဲစုတွေက လူများစု အမြင်ကြည်လင် စိတ်တိုင်းကျအောင် ဘယ်လိုနေသင့်ထိုင်သင့်တယ်ဆိုတာကို ဆွေးနွေးကြတဲ့ပွဲပါ။

ကိုမြအေးကပြောတယ်-ဗလီတွေထဲမှာ မြေအောက်ခန်းတွေနဲ့ စစ်စခန်းတွေရှိတယ် ဆိုတဲ့ စွတ်စွဲပြောဆိုခံနေရ တာတွေကို ကျွန်တော်တုိ့ဘက်က ရှင်းလင်းရမယ်တဲ့။

မလိုအပ်ပါဘူးခင်ဗျာ-အခုစွတ်စွဲပြောဆိုသလို ဗလီထဲမှာ မြေအောက်ခန်းတွေနဲ့ စစ်စခန်းတွေလို တည်ဆောက် မထားဘူးဆိုတာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေတော်တော်များများသိကြပါတယ်။

ဗလီတွေကိုဆောက်လုပ်တဲ့အချိန် ပြင်ဆင်တဲ့ အချိန် ကြွေပြားကပ်တဲ့အချိန်တွေမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လက်သမား ပန်းရံ တွေနဲ့ပဲ လုပ်ကြကိုင်ကြ ပြင်ကြဆင်ကြတာပါ။

သူတို့တတွေ ဗလီထဲမှာ နေရာအနှံ့ သွားလာမြင်တွေ့နေတာပဲ-ဘာရှိတယ်ဘာမရှိဘူးဆိုတာ လူတိုင်းသိနှိုင်တဲ့ကိစ္စတခု ပါ- သာသနာရေးဦးစီးဌာနကလူတွေ-စည်ပင်သာယာကလူတွေ-ရပ်ကွက်အုပ်ချုပ်ရေးမှုးရုံးကလူတွေ-ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ အားလုံး ဗလီထဲမှာဘာရှိတယ် ဘာမရှိဘူးသိကြပါတယ်။

ဒီကနေ့ ဗလီတွေမှာ မြေအောက်ခန်းတွေ စစ်စခန်းလိုပုံစံမျိုးဆောက်ထားတယ်တို့-စစ်သင်တန်းပေးတယ်တို့ ပြောနေတာတွေဟာ မဟုတ်တမ်းတရား စွတ်စွဲပြောဆိုမှုသက်သက်သာဖြစ်တယ်ဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။

ဒီလိုမဟုတ်မမှန် စွတ်စွဲပြောဆိုနေတဲ့ အခြေအမြစ်မရှိတဲ့ စကားမျိုးကို အရေးအရာထားပြီးဖြေရှင်းနေဖို့ လိုအပ် ပါသလား။မလိုအပ်ပါဘူး။သက်ဆိုင်ရာတာဝန်ရှိသူများ- အခြေခံဥပဒေကို ကာကွယ်စောင့်ရှာက်ပါမယ်လို့ သစ္စာဆိုထား သူများ ရှင်းကြပါစေ။လိုအပ်ရင် စွတ်စွဲပြောဆိုသူတွေကိုပါခေါ်ယူပြီး ကြိုက်တဲ့ဗလီထဲကို ဝင်ရောက်စစ်ဆေးနိုင်တာပဲ။

ကျွန်တော်တို့က ဘယ်သူ့ကိုခေါ်ရှင်းပြနေစရာလိုမလဲ- ကျွန်တော်တို့က ခေါ်ယူရှင်းပြတော့လဲ တရားဝင်မှာလား။

နောက်တခု ကိုမြအေးအဓိက ဇောင်းပေးပြောဆိုသွားတာက မွတ်စလင်မ်အမျိုးသမီးများ ခေါင်းမီးခြုံခြင်း နဲ့ အမျိုးသားများ အကျီရှည်ဝတ်ခြင်း မုတ်ဆိပ်ထားခြင်းတွေဟာ မြန်မာ့ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံတွေနဲ့ကွဲပြားနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါတွေဟာ လူများစုဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ စိတ်တိုင်းမကျစရာ- အထင်အမြင်လွဲမှားစရာတွေ ဖြစ်နေလို့ မြန်မာပြည် မှာနေရင် မြန်မာလိုပဲ ဝတ်စားသင့်တယ်-လို့တင်ပြသွားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အဲ့ဒီအခ်းအနားကိုတက်ရောက်လာတဲ့ အစ္စလာမ် သာသနာ့ပညာရှင်လူငယ် မွဖ်သီအွမ်မာရ် ရဲ့ ဆွေးနွေးတင်ပြသွားတဲ့ အလွန်သဘာဝကျတဲ့ ဆွေနွေးချက်ကလေးတင်ပြလိုပါတယ်။

“ကျွန်တော်တို့ အစ္စလာမ်ဘာသာမှာ သီးခြားဝတ်စုံဆိုတာ မရှိပါဘူး-သီးခြားဝတ်စားရမယ်လို့ သတ်မှတ်ထားတာ လဲ မရှိပါဘူး-သို့သော်လဲ ကျွန်တော်တို့ဟာ ကျွန်တော်တို့သာသနာရဲ့ ဦးစီးရှေ့ဆောင် မဟာတမန်တော်မြတ်ကို ချစ်ခင်မှု လေးစားမှု ကြည်ညိုမှုတွေကြောင့် မဟာတမန်တော်ရဲ့ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံကို အတုခိုး ဝတ်ဆင်ကြပါတယ်။ တရားတော်ကသတ်မှတ်ပြဌာန်းချက်အရ မုတ်ဆိပ်ထားကြပါတယ်။ဒီအကျီရှည်ဟာ အိန္ဒိယအမျိုးသားတွေဝတ်တဲ့ပုံစံနဲ့သာ တစ်ထပ်ထဲတူနေ တာ မဟုတ်ပါဘူး-ရှေးဟောင်းတရုတ်လူမျိုးများဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြတဲ့ အကျီနဲ့လဲတူပါတယ်- ဒီအကျီဟာ မဝတ်မနေရ ပြဌာန်းချက်မဟုတ်ဘဲ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကပေးအပ်ထားတဲ့ လွတ်လပ်မှုအရ ကျွန်တော်တို့ ဝတ်ဆင်ကြတာ မှန်ပေမဲ့- ကျွန်တော်တခုမေးလိုပါတယ်-လူများစုနဲ့ပြေပြေလည်လည်ရှိဖို့အတွက်-ပြသနာရှာနေတာတွေ-စွတ်စွဲပြောဆိုနေတာတွေ-ရန်ရှာနေတာတွေပြီးသွားမယ်ဆိုရင် ဒီအကျီတွေ ကျွန်တော်တို့ စွန့်လွှတ်ပစ်လိုက်ပါ့မယ်- အစိုးရက အကျီရှည် မဝတ်ရလို့ အမိန့်ပေးလိုက်ပါ-နိုင်ငံတော်ကို အုပ်ချုပ်နေတဲ့အစိုးရရဲ့ အမိန့်ကိုနာခံဖို့က ကျွန်တော်တို့ သာသနာကသွန်သင်ထား ပြီးသားဖြစ်ပါတယ်” -လို့သဘောရတဲ့ စကားတွေပြောသွားခဲ့ပါတယ်။

ကျွန်တော့်အနေနဲ့တော့ အထက်ကပြောသွားတဲ့ သာသနာ့ပညာရှင် ညီငယ်ရဲ့စကားကို အကြွင်းမဲ့ထောက်ခံ တယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်အစိုးရဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ တိုင်းသူပြည်သားအားလုံးကို ဖိနှိပ်ထားခဲ့တယ်။ဒီအထဲမှာ လူနဲစု အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တွေဟာ အထူးနှိပ်ကွပ်ခြင်းခံခဲ့ကြရတယ်။

လူတိုင်းရဲ့ရင်ထဲမှာ စစ်အစိုးရကို မခံခြင်တဲ့စိတ်-မကျေနပ်တဲ့စိတ်-တော်လှန်လိုတဲ့စိတ်-ပုန်ကန်လိုတဲ့စိတ်တွေ ရှိကြတယ်။၈၈ အရေးအခင်းကြီးက သက်သေပဲ-နိုင်ငံနဲ့တဝှမ်း လူမျိုးစုံ ဘာသာပေါင်းစုံ ဟာ စစ်အစိုးရကို ရတတ်သမျှ နည်းပေါင်းစုံနဲ့ တော်လှန်ရေး ဆန့်ကျင်ရေး ပုန်ကန်ရေးတွေလုပ်ခဲ့ကြတယ်။အပြင်းအထန် နှိပ်ကွပ်ခြင်းကိုတပြည်လုံး ခံခဲ့ကြရတယ်-

အဲ့ဒီအချိန်မှာ ကိုယ်ထိလက်ရောက် တော်လှန်ရေးမလုပ်နိုင်တဲ့သူတွေ-မလုပ်ရဲတဲ့သူတွေက သူတို့ရဲ့ စစ်အစိုးရ အပေါ်ဆန့်ကျင်မှုကို မိမိတို့နဲ့ သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာရေးကိုလေးစားလိုက်နာခြင်းတွေနဲ့ပြကြတယ်။ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ဘုရားတရားဘက်ပိုလိုက်စားလာကြသလို အချို့သာသနာ့ဘောင်ဝင်ပြီး သင်္ဃန်းစီးသွားကြတယ်။ ထိုနည်းတူစွာပဲ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တွေ ဘာသာရေးဘက်ကို ပိုချဉ်းကပ်သွားကြတယ်- အကျီရှည်တွေဝတ်လာကြတယ်-ဘာသာရေး အရ မုတ်ဆိပ်တွေထားလာကြတယ်။အဓိက မြစ်ဖျားခံလာတာကတော့ စစ်အစိုးရဆန့်ကျင်ရေးစိတ်ကဖြစ်လာတာတွေပဲ- ဒီဘက်ခေတ်မှာရောက်တော့ အမြင်တွေစောင်းပြီး အပြစ်တင်စရာတွေဖြစ်သွားတာကတော့ ဝမ်းနည်းစရာပါ။

နောက်တခုရှိတာက စစ်အစိုးရလက်ထက်မှာ တိုက်ပုံအကျီဝတ်တဲ့ မြန်မာလိုနေတဲ့ အစ္စလာမ်ဘာသာရေးအဖွဲ့ အစည်းတွေ ဘာလှုတ်ရှားမှုမှ ခွင့်မပြုခဲ့ဘူး။အံ့သြစရာကောင်းတာက အကျီရှည်ဝတ်ပြီး မုတ်ဆိပ်ထားပြီး လှုတ်ရှားတဲ့ အဖွဲ့အစည်းကိုတော့ လုပ်ပိုင်ခွင့်တွေအများကြီးပေးခဲ့တာ ထင်ထင်ရှားရှားတွေခဲ့ရတယ်။

တိတိကျကျပြောရရင် တဗလိဂ် လို့ခေါ်တဲ့ အပတ်စဉ်-လစဉ်-နှစ်စဉ် ခရီးထွက်ပြီး သာသနာရေးကျင့်ကြံတဲ့ အဖွဲ့ ကို အထူးအခွင့်အရေးတွပေးခဲ့တယ်။

ကြိုက်တာလုပ်ကြ-တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ကြိုက်တဲ့နေရာမှာ အခန်းအနားတွေလုပ်ကြ-လူတစ်သိန်း နှစ်သိန်း စုချင်တယ်-စုကြ။ခရီးတွေသွားနိုင်ဖို့ ရထားလက်မှတ်တွေကို ပါမစ်တွေနဲ့ အစုလိုက် အပြုံလိုက်ရောင်းပေးတယ်-ကျန် တဲ့ ပုံမှန် နေ့စဉ်ခရီးသွားတဲ့လူတွေဒုက္ခရောက်ကြတယ်-ရောက်ကြ။

ပြီးတော့မှ တွေ့လား ဒီကုလားတွေကြောင့်မင်းတို့ဒုက္ခရောက်ရတာ-ကုလားတွေဘယ်လိုအခွင့်အရေး ယူသလဲ ကြည့်-မြန်မာပြည်ကို ဒီလိုကုလားတွေ အများကြီးရောက်လာပြီး-ကုလားပြည်ဖြစ်သွားလိမ့်မယ်-ဆိုတဲ့စကားတွေနဲ့ အမျိုးသားရေးဝါဒကို မှားယွင်းတဲ့အမြင်တွေ-အတွေးတွေဝင်သွားအောင် နှိုးဆွပေးခဲ့တယ်။

ဒါကို အဲ့ဒီအဖွဲ့ကလူတွေကလဲ နားမလည်ကြဘူး မသိတတ်ကြဘူး မမြင်ကြဘူး-တွေ့တယ်မဟုတ်လား ငါတို့လုပ်ရပ်-ငါတို့လမ်းစဉ်မှန်ကန်လို့ စစ်အစိုးရကတောင် ခွင့်ပြုရတယ် ဆိုပြီးစိတ်ကြီးဝင်ကုန်ကြတယ်။

စစ်အစိုးရက မြန်မာပြည်သူပြည်သားအချင်းချင်း အိုးမဲသုပ် သွေးခွဲနေတာကို မမြင်ကြဘူး။

အဲ့ဒီအဖွဲ့ဝင်တွေဟာ ကျန်တဲ့ဘာသာဝင်တွေကိုမဆိုထားနဲ့အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်အချင်းချင်းနဲ့တောင် အနေအထိုင် အပြောအဆို ဝတ်ပုံစားပုံတွေ ကွာဟကုန်တယ်။

သူတို့အဖွဲ့ကလွဲပြီးတော့ ကျန်တဲ့အစ္စလာမ်ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ လှုတ်ရှားမှုလုပ်ခွင့်မပေးတော့-လူ့သဘောသဘာဝအရ လှုတ်ရှားပိုင်ခွင့်ရှိတဲ့ အဖွဲ့အစည်းထဲကို လူတွေစုပြုံရောက်လာကြရော-

လူမျိုးတိုင်းလူမျိုးတိုင်း-ဘာသာတိုင်းဘာသာတိုင်းမှာ ကောင်းတဲ့သူရှိသလို ဆိုးတဲ့သူလဲရှိတယ်-စည်းကမ်း ရှိတဲ့သူရှိသလို စည်းကမ်းမဲ့တဲ့သူလဲရှိတယ်-ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့တဲ့သူတွေရှိသလို အပြောအဆို အနေအထိုင်ကအစ မိုက်ရိုင်းတဲ့သူတွေလဲ ရှိတာပဲ။

ဒီလိုဘဲ လှုတ်ရှားခွင်းရတဲ့အဖွဲ့ထဲမှာ လူစုံတက်စုံပါလာတော့တယ်။

အချို့အချို့သောသူတွေရဲ့ တွေးခေါ်မျှော်မြင်မှုအားနဲတာ-ဆင်ခြင်တုန်တရားမရှိတာတွေကြောင့် ယဉ်ကျေးမှုခြင်း ထိပ်တိုက်တွေ့တာ-ဘာသာအချင်းချင်း သဟဇာတ မဖြစ်တာတွေ ပေါ်ပေါက်လာရတယ်။

ကျွန်တော်မြင်တာကတော့ ဒီပြသနာဟာ ခေတ်-စနစ်ရဲ့ပြသနာပါ-

ဒီကနေ့ ပွင့်လင်းလွတ်လပ်လာတာသာ တကယ်မှန်ကြည့်ပါ -ကျွန်တော်တို့ လူတွေအားလုံး ပုံမှန်ဖြစ်သွားမှာပါ။

ရွေးချယ် လှုတ်ရှားစရာ အဖွဲ့အစည်းတွေလည်း ပေါများလာပါလိမ့်မယ်-တစ်နေရာထဲ စုပြုံနေတာ လျော့သွားပါ လိမ့်မယ်။

မိမိတို့ အပြုအမူ အလေ့အကျင့်တခုကြောင့် မိမိတို့နဲ့အတူ တစ်မြေထဲနေ-တစ်ရေထဲသောက်-အေးအတူ ပူအမျှ နေကြတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဘယ်လိုထင်မြင်ရတယ်-ဘယ်လိုခံစားရတယ်ဆိုတာတွေကို သိလာကြရင်-နားလည်လာကြရင်-အချင်းချင်းထိမ်းကျောင်းပြီး အားလုံးအဆင်ပြေသွားကြမှာပါ။

လက်ရှိအချိန်မှာတော့ ဒီအခြေအနေတွေကို နားလည်သဘောပေါက်အောင် အစ္စလာမ်ဘာသာရေးအဖွဲ့ကြီးများ မှ ပုဂ္ဂိုလ်များက တဗလိဂ် အဖွဲ့က တာဝန်ရှိသူတွေကို ရှင်းလင်းဖျောင်းဖျသင့်ပါတယ်။

ကျွန်တော်ကတော့ ဒီပြသနာဆိုတဲ့ဟာကိုဖြေရှင်းဖို့ ဒီလောက်ပဲ လုပ်ဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

နောက်တစ်ခု ကိုမြအးတင်ပြတာက-

ဗလီတွေကနေ-ဗုဒ္ဓဘာသာမြန်မာအမျိုးသမီးများကို လက်ထပ်ယူကြဖို့ဆော်သြတယ်-ဆရာဝန်သမီးယူရင် ဘယ်လောက်- စစ်ဗိုလ်သမီးယူရင်ဘယ်လောက် ထောက်ပံ့မယ်ဆိုတာတွေဟာ လုံးဝမဟုတ်မမှန်ပါဘူး-မဟုတ်မမှန် ကြောင်း အများကို ရှင်းလင်းပြရမယ် လို့ပြောပါတယ်။

ဒီလိုမဟုတ်မမှန် စိတ်ကူးပေါ်ရာ ရမ်းသမ်း စွတ်စွဲတိုင်း-အခြေအမြစ်မရှိအပြစ်တင်တိုင်း လိုက်ရှင်းနေရရင်-ဒီလို ရှင်းရတဲ့အလုပ် တစ်သက်လုံးလုပ်လို့ပြီးမှာ မဟုတ်တော့ပါဘူးဗျာ။

ဒီစကားဟာ တရားမဝင်ဖြန့်ချီနေတဲ့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ဆန့်ကျင်ရေးစာအုပ် “အမျိုးပျောက်မှာ စိုးကြောက်ပါ သည်” ထဲက စကားလုံးတွေပါ။

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ညီအစ်ကိုတော်တွေက ဆိုရှယ်မီဒီယာမှာရော-ပုံနှိပ်မီဒီယာပေါ်မှာပါ အကြိမ်ကြိမ်ရှင်းပြီးသား- ခြေခြေမြစ်မြစ်ရှင်းပြီးသားတွေပါ-ဘာမှနောက်ထပ်ပြောနေရမဲ့ကိစ္စမဟုတ်ပါဘူး။

အဲ့ဒီနောက်တော့ ကိုမြအေးက အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တွေအနေနဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များနဲ့ပူးပေါင်းပြီး-နိုင်ငံတော် တည်ဆောက်ရေးတွေမှာ တက်တက်ကြွကြွပါဝင်ကြဘို့-နိုင်ငံတော် ခေတ်မှီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးမှာ အထောက်အကူဖြစ် အောင် ဘာသာပေါင်းစုံ ချစ်ကြည်ရေးလုပ်ငန်းများကိုဆောင်ရွက်သွားဘို့ မှာကြားပါတယ်။

ပြသနာကို မီးထွန်းရှာနေတဲ့သူတွေဟာ လူနဲစုကလေးသာဖြစ်ပါတယ်-ရဟန်းသံဃာ တွေနဲ့ လူပုဂ္ဂိုလ်တွေအများ စု ဟာ ငြိမ်းချမ်းစွာနေလိုကြတဲ့ သူတွေဖြစ်ကြပါတယ် ဆိုတဲ့အကြောင်းပြောပြသွားပါတယ်။

သိတာပေါ့ဗျာ-ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်းနေလိုကြတဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေ-လူပုဂ္ဂိုလ်တွေအများစုရှိလို့သာ ဒီတိုင်းပြည်ကြီး ဒီလိုအေးအေးချမ်းချမ်းနေလို့ရနေတယ်ဆိုတာကို ကျွန်တော်တို့ သိပ်သိတာပေါ့။

ကျွန်တော်တို့မန္တလေးမှာ အစ္စလာမ်ကို ဘက်ပေါင်းစုံကနေ ပြသနာရှာနေတဲ့ ဆရာတော် တစ်ပါးထဲရှိလို့သာပေါ့ – များများမဟုတ်ဘူး-အဲ့ဒီဆရာတော်လိုမျိုး သုံးပါးလောက်ရှိကြည့်လိုက် -မန္တလေးမြို့ ပျက်သွားတာကြာလှပြီ။

ကျွန်တော်တို့က သဘောထားပျော့ပြောင်းတဲ့ ထေကြီးဝါကြီး သံဃာတော်ကြီးများထံ ချဉ်းကပ်သြဝါဒခံပြီး ဘာသာပေါင်းစုံ ချစ်ကြည်ရင်းနှီးရေးကိုဆောင်ရွက်နေသလို အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ်မှာ သဘောထားတင်းမာပါတယ် ဆိုတဲ့ ဆရာတော်ဦးဝီရသူ တို့လို ဆရာတော်ကြီးများနဲ့လဲ ဘာသာပေါင်းစုံချစ်ကြည်ရေး- ငြိမ်းချမ်းရေးတွေ လုပ်နေ ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့လုပ်တဲ့အခန်းအနားတွေဟာ-ကျွန်တော်တို့လုပ်တဲ့အစီအစဉ်တွေဟာ-ဒေသခံ တာဝန်ရှိသူ တွေရဲ့ တားဆီးခြင်းကိုခံရပါတယ်-တခါတရံ တားဆီးတာထက်ဆိုးတာက ပွဲမိန့်ပေးပြီး အချိန်နီးမှ ပါမစ်ပြန်ရုတ်သိမ်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။ဒီလုပ်ရပ်တွေဟာ ပြသနာကို ထပ်ဆင့်ပွားများလာအောင်လုပ်သလိုဖြစ်နေပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ စောစောက ဆွေးနွေးတင်ပြသွားတဲ့ သာသနာ့ပညာရှင် မွဖ်သီ အုမ်မာရ် ရဲ့စကားလေးကို ပြန်ကိုးကား ချင်ပါတယ်။

“ဆရာကြီးဦးရာဇတ်-ဆိုပြီး မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းမှာ ပြောင်မြောက်စွာ ပေါ်ထွက်လာတာဟာ-ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း လို ခေါင်းဆောင်ကောင်းရှိလို့-” ဆိုတဲ့စကားပါ။

သိပ်ကို မှန်ကန်တဲ့စကားပါ။

လူတစ်ယောက်-ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးရဲ့ အစွမ်းအစကို ပြနိုင်ဖို့ဆိုတာဟာ လုပ်ပိုင်ခွင့်-လုပ်နိုင်ခွင့် ရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ဆရာကြီးဦးရာဇတ်ဟာ သူတိုင်းပြည်အပေါ်မှာစေတနာရှိသလောက်-သူ့ ကိုယ်စွမ်းဥာဏ်စွမ်းရှိသလောက်-တိုင်းပြည်ကိုချစ်နိုင်ခွင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း လို ခေါင်းဆောင်က ပေးခဲ့လို့သာ-ဒီအခွင့်အရေးရခဲ့တာပေါ့။

စစ်အစိုးရခေတ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေလိုမျိုးဆိုရင် ဆရာကြီးဦးရာဇတ်ဘာမှလုပ်ပိုင်ခွင့်ရမှာမဟုတ်ပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ ကိုမြအေးတို့အဖွဲ့ကို ကျွန်တော့်အတွေ့အကြုံလေးတင်ပြဖြစ်ပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ ၁၆-၂-၂၀၁၃ ရက်နေ့က မြမန္တလာဟိုတယ်မှာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးအောင်မင်းနဲ့ ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်းတို့နှင့်တွေ့ဆုံခွင့် ရခဲ့တုန်းကအပြန်အလှန်ပြောဆိုဖြစ်ခဲ့တာလေးတွေကိုပါ။

ဝန်ကြီးဦးအောင်မင်းကို ကျွန်တော်က ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံထဲမှာပြန့်ပွားနေတဲ့ (Hate Speach) တွေကို တားမြစ် ပေးဖို့တင်ပြခဲ့ပါတယ်။မဟုတ်မမှန် လုပ်ကြံစကားတွေ -စွတ်စွဲချက်တွေနဲ့ အမုန်းတရားတွေဟောပြော ဖြန့်ဝေနေတာတွေ ကို နိုင်ငံတော်အစိုးရက တားဆီးပေးသင့်ပါတယ်-နိုင်ငံတော်မဟာသံဃနာယကဆရာတော်ကြီးများကိုလဲ ဒီဟောပြောချက် တွေကို ဟန့်တားပေးပါမည့်အကြောင်း လျှောက်ထားသင့်ပါတယ်- လို့ပြောလိုက်တော့။

ဝန်ကြီးဦးအောင်မင်းရဲ့အဖြေက ကျွန်တော့်ကို တော်တော်အံ့အားသင့်သွားစေခဲ့ပါတယ်။

ဝန်ကြီးဦးအောင်မင်းအဖြေပေးခဲ့တာက “ဟုတ်တယ်-မွတ်စလင်နိုင်ငံတွေက-ကျွန်တော်တို့ကို-ပရက်ရှာတွေ- တော်တော်ပေးတယ်-မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်မရှိဘူးဆိုပြီးတော့-ကျွန်တော်ပြန်ပြောလိုက်တယ်-ဆူးလေ ဘုရားနားကိုလာကြည့်ပါ-ဘုရားရယ်-ဗလီရယ်-ချခ်ျရယ်-ဘာသာစုံ-တစ်နေရာထဲမှာ-အေးအေးချမ်းချမ်းနေနှိုင်တာ-ဘယ် နိုင်ငံမှာရှိလဲ-ကျွန်တော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာပဲ ဒါမျိုးရှိတယ်-ခင်ဗျားတို့နိုင်ငံမှာ ကျွန်တော်ဘုရားလာတည်မယ်-ရမလား-လို့ ပြန်မေးလိုက်တယ်” တဲ့ဗျား။

ကျွန်တော်တင်ပြတာကတခြား-သူဖြေတာကတလွဲ။ကျွန်တော် တော်တော်စိတ်ပျက်သွားမိတယ်။

ဒါနဲ့ကျွန်တော်လဲဝန်ကြီးကိုပြန်လည်ရှင်းလင်းတင်ပြမိတယ်။

“ ဝန်ကြီးဦးအောင်မင်းခင်ဗျား-ကျွန်တော်ပြောတဲ့စကားအဓိပ္မါယ်ကို-ဝန်ကြီးသဘောမပေါက်ဘူးထင်ပါတယ်- ကျွန်တော်ပြန်ရှင်းပြပါရစေ—-ကျွန်တော်တို့မြန်မာနိုင်ငံထဲမှာ-အစ္စလာမ်ဘာသာကိုဆန့်ကျင်တဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေဟာ ဆိုရှယ်မီဒီယာမှာရော-ပုံနှိပ်မီဒီယာမှာပါပြန့်နှံ့နေပြီး တရားပွဲတွေမှာ ဟောပြောနေတာတွလဲ တွေ့နေရပါတယ် ”-ဆိုတော့

ဝန်ကြီးက “မရှိပါဘူး ” တဲ့ဗျာ-

ကျွန်တော်က“ဟာ-ဝန်ကြီးရယ်-ရှိပါတယ်ခင်ဗျာ-လူသိရှင်ကြားပါ-ဂျာနယ်တွေထဲမှာပါပါတယ်-ကရင်ပြည်နယ်မှာ- မွန်ပြည်နယ်မှာ-တာချီလိတ်မှာ-ဧရာဝတီတိုင်းမှာ နေရာအနှံ့ ထင်ထင်ရှားရှားဖြစ်နေတာပါ-ရန်ကုန်မြို့လည်ခေါင်မှာ- တရားပွဲတွေလုပ်ပြီးဟောပြောနေသလို-မန္တလေးမှာလဲ မြို့အနှံ့ မွတ်စလင်မ်ဆန့်ကျင်ရေးစာရွက်စာတမ်းတွ ဝေနေပါတယ်” ဆိုတော့ ဝန်ကြီးဦးအောင်မင်းက လက်ခံလိုပုံမရပေမဲ့ ဝန်ကြီးဦးစိုးသိန်းက “ဟုတ်ပါတယ်-ဖြစ်နေပါတယ် ”-လို့ လှမ်းပြော လိုက်တော့မှ မငြင်းတော့ပါဘူး။

ဒါနဲ့ကျွန်တော်က ဆက်ပြီးတော့- “ ဒီကိစ္စတွေကို-သက်ဆိုင်ရာတာဝန်ရှိသူများကနေ တားဆီးပေးစေချင်ပါတယ်- ဒီစာရွက်တွေဝေတာ-တရားတွေဟောတာဟာ- ကျွန်တော်တို့အတွင်တော့ ပြသနာမရှိပါဘူး- ကျွန်တော်တို့ အရေထူနေပါ ပြီ -ကျွန်တော်တို့မှာ ငြိမ်းချမ်းစွာနေလိုကြတဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေ-လူထုတွေအများကြီးရှိနေပါတယ်- ဒါပေမဲ့-ဒီဟောပြော ချက်တွေ- ကြော်ငြာချက်တွေဟာ-မြန်မာပြည်ထဲတင်ပြန့်တာမဟုတ်ပါဘူး-နိုင်င့တကာမီဒီယာတွေကတဆင့်-အင်္ဂလိပ်ဘာ သာပြန်ပြီး-တကမ္ဘာလုံးကိုပြန့်နေပါတယ်-ဒီလို တကမ္ဘာလုံးကိုပြန့်တော့-မွတ်စလင်မ်နိုင်ငံတွေက မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်ဖိအား ပေး-ဒီလိုဖိအားပေးတော့-မင်းတို့မွတ်စလင်မ်နိုင်ငံတွေက တို့နိုင်ငံကိုဖိအားပေးတယ်ဆိုပြီး-ကျွန်တ်ာတို့ မွတ်စလင်မ်တွေ ကိုပဲအပြစ်မြင်-ဖြစ်ရလို့ပါ-မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံတကာ ပုံရိပ်ကိုလည်း ထိခိုက်စေတဲ့ကိစ္စမို့ပါ” —လို့ရှင်းပြတောင်းဆိုခဲ့ရ ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့လည်း-ဝန်ကြီးများဘက်ကနေ တတ်နိုင်သမျှ တာီးး ဟန့်တားပေးပါ့မယ်-ဆိုတဲ့ အဖြေ-မရခဲ့ပါဘူး။

အဆိုပါ ကိစ္စတွေဟာ-လွတ်လပ်တဲ့သတင်းမီဒီယာခေတ်ရောက်လာလို့ပဲ ဖြစ်ရသယောင်ယောင်-ဒါတွေကို တားဆီးလိုက်ရင်ပဲ-မီဒီယာ လွတ်လပ်ခွင့်ကိုထိပါးသွားမှာ ဖြစ်သယောင်ယောင် ပြောကြားသွားခဲ့ပါတယ်။

သူတို့က Hate Speach တွေပြောရင်- ခင်ဗျားတို့က Love Speach တွေများများပြောပေါ့ဗျာ-ခင်ဗျားတို့ ပြောခွင့်ရဘို့- ဝန်ကြီးချုပ်ဦးရဲမြင့်ကိုလည်း တင်ပြပေးပါ့မယ်- ဆိုတာလောက်ပဲ -အဖြေရခဲ့ပါတယ်။

တကယ်ဆိုရင် လွတ်လပ်စွာပြောဆိုခွင့် -ဆိုတာထဲမှာ-ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ထိပါးဆန့်ကျင်ပြောဆိုလို့ မရပါဘူး။

အခုလို ဘာသာရားတခုခုကို မုန်းတီးလာအောင်- မဟုတ်မမှန် စွတ်စွဲပြောဆို ရေးသား ဟောပြောမှုတွေဟာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြခံဥပဒေကို ဆန့်ကျင်နေတာ အထင်အရှားပဲဖြစ်ပါတယ်။ တာဝန်ရှိသူအစိုးရအနေနဲ့ မဖြစ်မနေ ဟန့်တား အရေးယူရမဲ့ကိစ္စဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တင်ပြတောင်းဆိုတဲ့အထဲမှာ-အရေးယူဖို့ မပါပါဘူး-ဒါပေမဲ့ ဝန်ကြီးမင်းများ-ဘာမှလုပ်မပေးခဲ့ပါဘူး။ လုပ်ပေးပါ့မယ်-လို့လဲ ကတိမပေးခဲ့ပါဘူး။

အဲ့ဒီတော့-ကိုမြအေးတို့အဖွဲ့နဲ့ တွေဆုံတဲ့ အခန်းအနားမှာ -ကျွန်တော်က ဒီအဖြစ်အပျက်ကိုထောက်ပြပြီးတော့-

ငြိမ်းချမ်းရေး-ဘာသာပေါင်းစုံချစ်ကြည်ရေး-ပြည်ထောင်စုကြီးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့အတွက် ကြိုးပမ်းအားထုတ်တဲ့ နေရာမှာ- လူနဲစုတွေအားထုတ်တာထက်-လူများစုက အားထုတ်တာ ပိုမိုထိရောက်ပါတယ်-ဒါကြောင့် လူများစုကလည်း ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကြရပါမယ်- ဒီလိုပါပဲ- တိုင်းသူပြည်သားတွေက ကြိုးပမ်းအားထုတ်တာထက်- အစိုးရက ကြိုးပမ်း အားထုတ်တာက ပိုမိုထိရောက်ပါတယ်- ကြိုးပမ်းအားထုတ်ဖို့ အစိုးရမှာ အဓိကတာဝန်ရှိပါတယ်။

ကိုမြအေးတို့ အဖွဲ့ဟာ အစိုရအဖွဲ့ဝင်လူကြီးများကို လက်လှမ်းမှီပါတယ်- အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တွေကို Educate လုပ် ပေးကြပါ- တာဝန်ရှိတာတွေ ပြောပြပေးကြပါ။

ကျွန်တော်တို့ကတော့ ကျွန်တော်တို့မြို့ ကျွန်တော်တို့ အတိုင်းအတာနဲ့- ဘာသာပေါင်းစုံ ချစ်ကြည်ရင်းနှီးရေး လုပ်ငန်းရပ်တွေကို ယခင်ကလည်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်-လက်ရှိလည်းကျိုးစားနေကြသလို- သဟဇာတ အဖွဲ့ကြီးကို လူမျိုးစုံဘာသာစုံပါဝင်ပြီးဖွဲ့စည်းနိုင်ဖို့အတွက် ဆရာတော်ကြီးများသြဝါဒခံယူလျက် ပြင်ဆင်နေကြပါတယ်-နောက်နောင် လည်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမှာဖြစ်ပါတယ်-လို့ တင်ပြဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။