MMNN | History, Patriotism, Religious Equality and the Future of Myanmar
General Aung San’s patriotism was about building a country for all its people—not allowing any one race, religion or institution to claim ownership of the nation.
I especially hope readers will reflect on this principle:
“No one should have to hate another community to prove love for their own.”
It expresses the spirit of Unity in Diversity and equal rights that you have consistently tried to promote through MMNN.
Introduction: What Does It Mean to Love One’s Country?
General Aung San, the principal architect of Myanmar’s independence, was assassinated on 19 July 1947, at the age of only 32. Nearly eight decades later, his words and political ideals remain relevant to the country’s continuing struggles over national identity, ethnic equality, religious freedom, democracy and the role of the military.
A 2016 article compiled by Jeffrey Tin Oo and published by M-Media collected a series of General Aung San’s statements that appear remarkably relevant to Myanmar’s present circumstances. The collection addresses national unity, democratic government, military responsibility, religious diversity, political accountability and the dangers of narrow nationalism.
These statements invite us to ask an important question:
Are we honouring General Aung San merely by remembering his name, or by putting his principles into practice?
Patriotism is not measured only by flags, uniforms, slogans or declarations of loyalty. It must also be measured by how a country treats its own people—especially its minorities, political opponents and those who hold different beliefs.
1. National Unity Must Be Built Through Cooperation, Not Coercion
At a dinner with Shan leaders at Panglong on 11 February 1947, General Aung San explained that the country could prosper only if its different peoples pooled their human resources, wealth, skills and efforts. The Bamars, Karens, Shans, Kachins, Chins and other communities would not achieve lasting progress by working separately and pulling in different directions.
The central message was clear: cooperation was essential to the prosperity of the whole country. The statement is documented in historical collections of Aung San’s speeches and has been reproduced in later publications. [1]
This was not simply a call for people to live within the same borders. It was a call to work together towards a common future.
National unity cannot be sustained by demanding that everyone speak the same language, follow the same religion, accept the same political opinions or surrender their distinct identities. Nor can unity be secured permanently through fear and force.
True unity means that different communities can retain their identities while sharing equal rights, responsibilities and a common stake in the country’s future.
The Panglong spirit should therefore be understood as a continuing responsibility: to build mutual trust, recognise legitimate grievances, respect ethnic equality and resolve disputes through political dialogue.
Myanmar’s people do not need to become identical to become united. They need institutions and leaders that treat them fairly.
2. Loving One’s Own People Does Not Require Hating Others
One of the most important principles attributed to General Aung San in the 2016 M-Media collection concerns ethnic nationalism.
The collection presents his argument that people may love their own ethnic community without despising other communities or claiming that their own group is inherently superior. It rejects the narrow belief that one race must dominate others and instead promotes peaceful coexistence and mutual benefit.
This distinction remains essential.
There is nothing wrong with loving the Bamar people, the Rakhine people, the Karen people, the Shan people, the Kachin people, the Chin people, the Mon people or any other community. The problem begins when love for one’s own group is transformed into hostility towards others.
Patriotism becomes dangerous when it teaches citizens that their neighbours are less deserving of citizenship, dignity, security or justice because of their ancestry, language or religion.
A country cannot build lasting peace by dividing its people into those who supposedly belong more and those who supposedly belong less.
Love of country should widen our sense of responsibility, not narrow the circle of people we regard as human beings worthy of respect.
This principle applies equally to majority and minority communities. No community should be encouraged to seek domination, collective punishment or revenge against another.
3. Religious Freedom Is a National Question, Not a Privilege for the Majority
The M-Media collection also recounts General Aung San’s opposition to establishing Buddhism as the state religion at the expense of other religious communities.
According to the account, he reminded his colleagues that Muslims, Christians and people from communities with other religious traditions were also citizens. They had contributed to the struggle against colonial rule, and the country needed to unite all its people rather than impose the majority’s religion upon everyone.
The political principle behind this reported exchange is profound: religious majority does not justify denying equal standing to religious minorities.
Buddhism has an important place in Myanmar’s history and culture. Recognising that historical importance does not require the state to treat Muslims, Christians, Hindus or people of other beliefs as lesser citizens.
Likewise, defending minority religious freedom does not require hostility towards Buddhism or Buddhist people.
Religious equality is not an attack on the majority. It is a safeguard for everyone.
A society that protects the religious freedom of its smallest minority also protects the freedom of the majority. Governments and political movements change, and the communities that hold power today may not always hold it tomorrow.
The same principle should apply to religious buildings, worship, education, personal belief and equal protection under the law. Restrictions should not be imposed selectively because a community is unpopular or politically weak.
For Myanmar’s Muslim communities—including Rohingya, Kaman, Pathi and other Muslims—the principle of equal citizenship is particularly important. Their rights should not depend on whether the majority approves of their religion or identity.
The same standard must protect Buddhists, Christians, Hindus and every other community.
4. Religion Must Not Be Exploited to Obtain Political Power
The collection attributes to General Aung San a warning against people who use religious language to disguise political ambitions or manipulate public opinion.
It also records his distinction between religion as a matter of individual conscience and politics as the organisation of society and public affairs.
This is a principle worth examining carefully.
Religious belief can inspire compassion, honesty, charity, reconciliation and service to the public. Religious leaders can make valuable contributions to peace and social welfare. Religious communities should have the freedom to participate in public life.
But religious authority can also be misused when political actors present their own ambitions as sacred obligations, portray opponents as enemies of the faith or encourage ordinary believers to fear and hate another community.
The problem is not religion itself. The problem is the deliberate exploitation of religious sentiment.
When criticism of a political leader is portrayed as an insult to an entire religion, public accountability becomes more difficult. When hatred of another community is presented as religious duty, moral principles are turned against the very people they should guide.
Religious leaders, politicians, public figures and media organisations all have a responsibility to resist this manipulation.
Faith should help people become more compassionate and just—not more willing to discriminate, humiliate or harm their neighbours.
This principle must be applied consistently. No religion, political party or ethnic community should receive a blanket exemption from scrutiny when its leaders promote hatred or abuse their authority.
5. The Military Must Serve the Nation, Not Make the Nation Serve It
Among the most striking passages in the 2016 collection are statements attributed to General Aung San about the purpose of the armed forces.
The collection presents his view that the military should be a source of confidence and protection for the people. Soldiers should behave correctly and respectfully towards civilians, and the armed forces should never regard themselves as the only people who love their country.
The article also reproduces a statement attributed to Aung San in the Constituent Assembly on 10 June 1947, opposing military privilege and insisting that soldiers should share the hardships of ordinary citizens.
Its most memorable principle is expressed in the collection’s rendering of his words:
“The military must be the servant of the nation. The nation must not become the servant of the military.”
The exact wording should be checked against the original speech before publication as a verbatim quotation, but the principle is unmistakable in the source’s account.
An armed force exists to protect the country and its people. Its weapons, resources and authority are entrusted to it for public purposes; they are not personal possessions or a permanent entitlement to political power.
Military professionalism requires discipline, competence and respect for the law. It also requires recognition that civilians are not enemies merely because they criticise military leaders or oppose a particular government.
The armed forces are not the only citizens who sacrifice for their country. Teachers, doctors, nurses, farmers, workers, civil servants, volunteers and countless ordinary people also serve the nation—often without uniforms, weapons or public recognition.
Patriotism cannot be monopolised by one institution.
Aung San’s reported insistence that the military must not become an entitled class is therefore a challenge to every institution that places its own interests above the people’s welfare.
A nation is not strong simply because its armed forces are powerful. It is strong when its institutions protect its people, respect the law and earn public trust.
6. Democratic Government Requires Accountability to the People
The 2016 collection also attributes to General Aung San the view that a government derives its legitimacy from public support and should not cling to office when it has lost the people’s confidence.
This idea is fundamental to democratic government.
Leaders are entrusted with public authority; they do not own the country. Government office is a responsibility, not a personal possession. Political parties and institutions must be judged by their conduct and their results, not merely by their claims to patriotism.
A government should be answerable for its decisions, and citizens should be able to question public policy without being treated as enemies of the nation.
Democracy also requires more than elections alone. It depends on the rule of law, independent and credible institutions, freedom of expression, protection of minorities, accountability and the peaceful resolution of political disputes.
A government that invokes national unity while suppressing every criticism risks confusing unity with silence.
Likewise, opposition movements must recognise their own responsibilities. Political disagreements do not justify indiscriminate violence, collective punishment or the dehumanisation of opponents.
The test is whether all political actors are willing to accept standards that apply to themselves as well as to their rivals.
The people are not the property of the government. Government exists to serve the people.
7. Democracy, Peace and Political Responsibility Belong Together
The collection records General Aung San’s support for democracy as a suitable foundation for an independent Myanmar and associates democratic government with peace.
Democracy should not be reduced to a contest over which individual or party occupies the highest office. Its deeper purpose is to establish a political system in which people can participate, disagree, organise and seek change without being permanently excluded or subjected to arbitrary power.
Peace, in turn, cannot mean merely the absence of visible fighting.
A country may appear quiet while grievances accumulate, communities fear one another and people are denied justice. Durable peace requires addressing the conditions that repeatedly produce conflict.
This means acknowledging legitimate grievances, protecting civilians, creating credible channels for negotiation, ending discrimination and establishing institutions that people can trust.
It also means that leaders must be prepared to compromise where compromise protects lives and creates a fairer future.
A political victory that leaves the country permanently divided is not necessarily a national victory.
Nor does a ceasefire alone resolve the underlying questions of representation, equality, security and political authority.
Peace is most durable when people have both a reason to trust the political system and a peaceful means of changing it.
8. Patriotism Must Be Measured by the Welfare of Ordinary People
One of the collection’s most accessible ideas is General Aung San’s broad understanding of politics. Politics, as presented in the article, is not confined to speeches in parliament or competition among political parties. It affects ordinary people’s livelihoods, homes, neighbourhoods, villages and daily social relations.
This is a useful reminder that political choices are not abstract matters for leaders alone.
They influence whether children can attend school, whether patients can obtain medical care, whether workers can earn a living, whether families feel safe and whether citizens can obtain justice without discrimination or corruption.
A country’s progress cannot be measured only by its buildings, infrastructure, military equipment or official ceremonies. It must also be measured by the dignity and security of the people who live there.
For a doctor, the suffering of a patient should matter more than the patient’s ethnicity, religion or political affiliation. For a teacher, every child deserves the opportunity to learn. For a public servant, the law should not depend on a citizen’s connections or social status.
These are not merely professional ideals. They are practical expressions of equal citizenship.
The most meaningful patriotism is therefore not loud declarations of love for the nation, but daily service that improves the lives of its people.
9. The Challenge for Myanmar Today
General Aung San did not live to see the independent country he had worked so hard to establish. He could not resolve every difficulty that Myanmar would face, and historical statements must be understood in their original contexts rather than treated as answers to every modern problem.
Nevertheless, the principles recorded in the two collections provide a valuable framework for reflection.
They ask Myanmar’s political and military leaders, ethnic organisations, religious leaders, political parties, public figures and citizens to consider several questions:
- Are we building cooperation among the country’s communities, or deepening their divisions?
- Are we defending our own identity while respecting the identities of others?
- Are all religious communities treated with equal dignity and fairness?
- Are religious beliefs being used to promote compassion, or exploited to mobilise hatred?
- Do national institutions serve the people, or expect the people to serve institutional interests?
- Can citizens criticise those in power without automatically being labelled enemies?
- Are we seeking justice and accountability, or preparing another cycle of revenge?
- Are our political actions improving ordinary people’s lives and creating a credible path towards peace?
These questions should not be directed at one group alone. They apply to every community and every institution that seeks influence over Myanmar’s future.
The country’s problems cannot be solved simply by changing the individuals who occupy positions of power if the underlying habits of discrimination, impunity, exclusion and political intolerance remain unchanged.
Myanmar needs a political culture in which no institution is above the law, no community is inherently superior to another, and no citizen must abandon their identity to be accepted as part of the nation.
That is a more demanding vision of patriotism—but also a more enduring one.
Conclusion: Remember the Principles, Not Just the Hero
General Aung San’s assassination deprived Myanmar of a leader who might have contributed further to its future. History cannot tell us with certainty what he would have done in every later crisis. We should therefore avoid using his name to claim that he would automatically have endorsed any contemporary party, government or movement.
What we can do is examine the principles attributed to him, verify the historical record and honestly consider their implications.
The message emerging from the collections is that independence alone is not enough. A country must also build a fair political system, respect religious freedom, protect ethnic equality, ensure accountability and place public welfare above institutional privilege.
Patriotism without justice becomes a slogan. National unity without equality becomes an imposed silence. Religion exploited for power can become a source of division. Military strength without public accountability can undermine the very nation it is supposed to protect.
Myanmar’s people deserve better than a competition over who can claim the greatest love for the country. They deserve institutions and leaders who demonstrate that love through their actions.
To love Myanmar is to care about all the people of Myanmar—not only those who resemble us, worship as we do, speak our language or support our political position.
The challenge is not to make everyone the same. It is to make equal dignity, justice and peaceful coexistence possible for everyone.
That is the kind of patriotism worth remembering—and the kind of national future worth building.
MMNN Call to Unity
Unity in Diversity. Equal Rights. Justice Without Revenge.
Let the Bamar, Rakhine, Karen, Shan, Kachin, Chin, Mon, Kayan, Palaung, Rohingya, Kaman, Pathi and all other communities work towards a Myanmar where every person can live with dignity and security.
Let Buddhists, Muslims, Christians, Hindus and people of every other belief protect one another’s freedom of conscience and worship.
Let the military, political organisations, ethnic armed organisations, civil society, religious institutions and public figures recognise that no single group can build a peaceful and prosperous country alone.
We may disagree about politics, identity, history and the future. We need not erase those differences. But we must reject the idea that our differences make us enemies by birth.
No one should have to hate another community to prove love for their own. No one should be denied justice because they belong to a minority. No institution should be more important than the people it exists to serve.
May Myanmar move from fear to trust, from discrimination to equality, from revenge to justice, and from conflict towards a peaceful future shared by all its peoples.
MMNN — Myanmar Muslim News Network
Editorial note: Historical accuracy and publication checks
The article is based principally on the 2016 M-Media collection by Jeffrey Tin Oo, as reproduced on Dr Ko Ko Gyi’s blog. The source attributes statements to General Aung San on the following subjects: Panglong unity; ethnic nationalism; religious equality; the relationship between religion and politics; military responsibility; democratic government; and public accountability. [1]
Before publishing any passage in quotation marks as General Aung San’s exact words, MMNN should compare it with the original Burmese speech, a reliable published transcript or a credible historical archive. The 2016 collection is a useful source of attributed statements, but it is not, by itself, proof that every quotation has been transcribed verbatim or placed in its original context.
In particular, the passages concerning the proposed state religion, religious and political activity, military authority over parliament, and the precise dates and venues of the speeches deserve further checking. The article’s broader analysis should not be presented as though every contemporary application were General Aung San’s own explicit prediction.
References
- Jeffrey Tin Oo, “မြန်မာ့လက်ရှိ အခြေအနေများကို မီးမောင်းထိုးပြလျက် ရှိသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အဆိုအမိန့်များ” (Statements by General Aung San that illuminate Myanmar’s current situation), M-Media, 17 July 2016; reproduced on Dr Ko Ko Gyi’s blog. Read the collection. The article’s original M-Media link is included in the collection.
- The Global New Light of Myanmar, “We need to work together to get the benefits we want,” 7 February 2020. This reproduces an English rendering of General Aung San’s remarks at the dinner hosted by the Shan Sawbwas at Panglong on 11 February 1947. Read the report.
- Online Burma/Myanmar Library, “Designing Federalism in Burma,” discussing the historical debate over the Union, ethnic equality, minority rights and Aung San’s political vision. Read the document.
“မြန်မာ့လက်ရှိ အခြေအနေများကို မီးမောင်းထိုးပြလျက် ရှိသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အဆိုအမိန့်များ”
ဇူလိုင် ၁၇ ၊ ၂၀၁၆ M-Media
စုစည်းတင်ဆက်သူ- ဂျက်ဖရီတင်အုန်း (R.I.T ရန်ကုန်စက်မှု့တက္ကသိုလ်)
၂၀၁၆ ခု ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေး ဗိသုကာ၊ တပ်မတော်ဖခင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအပါအဝင် အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးကိုးဦးတို့သည် နယ်ချဲ့လက်ပါးစေ အာဏာရူးလူတစ်စု၏လက်ချက်ဖြင့် ကျဆုံးခဲ့သည်မှာ ၆၉ နှစ်တိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
ဗိုလ်ချုပ်လုပ်ကြံခံရစဉ် ဗိုလ်ချုပ်၏အသက်သည် ၃၂ နှစ်သာရှိသေးသည်။ ဗိုလ်ချုပ်သည် “မတစ်ထောင်၊ တစ်ကောင်ဖွား၊ ယောကျာ်း အာဇာနည်ကောင်း တစ်ယောက်ဖြစ်သလို၊ တစ်ခေတ်မှာ၊ တစ်ယောက်”ဟု ဆိုရလောက်အောင်၊ မော်ကွန်းထိုးနိုင်လောက်အောင် အပြောမဟုတ်၊ အလုပ်နှင့် သက်သေပြခဲ့သူဖြစ်သည်။
မြန်မာတစ်ပြည်လုံးကို ခေါင်းဆောင်၍ မငဲ့မကွက်၊ မယိမ်းမယိုင် ခိုင်မာသောခြေလှမ်းများဖြင့် လွတ်လပ်ရေးသို့ ဦးတည်နေချိန်တွင်၊ အလျင်းသင့်သလို မြန်မာပြည်သူလူထုကြီးအား “ရွှေစကား၊ ရွှေအဆိုအမိန့်များ” ဖြင့် လမ်းညွန်ပြသခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်အထိ၊ ထိုမိန့်ခွန်းစကားများသည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး၏ ထူးမြတ်လှသော ရတနာအစစ်၊ အမွေအနှစ်ကြီး ဖြစ်နေသည်။ ထို့ပြင်၊ ပြည်သူလူထု အချစ်တော်၊ အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး၏ မိန့်ခွန်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိအခြေအနေများကိုလည်း၊ မီးမောင်းထိုးပြနေဟန်ရှိသည်။
၁၉၄၇ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်ည၊ ပင်လုံညစာ စားပွဲတွင် “တစ်တိုင်းပြည်လုံးကြီးပွားစေချင်ရင် လူအား၊ ငွေအား၊ ပစ္စည်းအားနဲ့ စုပေါင်းပြီး၊ အင်တိုက်၊ အားတိုက်လုပ်နိုင်မှ၊ အကျိုးခံစားခွင့်ရရှိကြ မှာဖြစ်တယ်။ ဗမာက တစ်မျိုး၊ ကရင်က တစ်ဖုံ၊ ရှမ်း၊ ကချင်၊ ချင်းတို့က တစ်ခြား၊ အကွဲကွဲ၊ အပြား ပြား လုပ်နေကြရင်၊ အကျိုးရှိမှာ မဟုတ်ဘူး စုပေါင်းလုပ်ကြမှသာ အကျိုးရှိနိုင်မယ်။ လုပ်ကြည့်မှ လည်း၊ အကျိုးရှိကြောင်း၊ သိနိုင်တယ်” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၇ ခု ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက် မြို့တော် ခန်းမတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက
“တိုင်းရင်းသား အချင်းချင်း ညီညွတ်ရေး၊ တိုင်းရင်းသားလူထု ညီညွတ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ စားဖားသမားတွေ၊ ညီညွတ်တာ၊ ကျွန်တော်မလိုချင်ပါဘူး။ တိုင်းရင်း သားအချင်းချင်း ညီညွတ်ရေး၊ တိုင်းသူပြည်သား လူထုညီညွတ်ရေး၊ အဲဒီ ညီညွတ်ရေး နှစ်ခုမရှိ
သမျှကာလပတ်လုံး၊ ဒီတိုင်းပြည်က၊ လွတ်လပ်ပင်၊ လွတ်လပ်သော်ငြားလည်း ဘယ်ပါတီတက်တက်၊ ဘယ်အစိုးရလုပ်လုပ်၊ ဖာသယ်တိုင်းပြည် ဖြစ်နေမှာပဲလို့ ကျွန်တော်ပြောချင်တယ်။ အဲဒီတော့ကာ၊ အဲဒီနှစ်ခုကို ခင်ဗျားတို့၊ မပျက်ပြားပါစေနဲ့။
အဲဒါအင်မတန်အရေးကြီးတယ်” ဟူသော မိန့်ဆိုချက်သည်၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၊မြန်မာအစိုးရနှင့် တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များအတွက်၊ အတုယူ၊ အကောင်အထည်ဖော်စရာအဖြစ် လမ်းညွှန်ပြလျက်ရှိသည်။
တိုင်းပြည်၊ မငြိမ်မသက်ဖြစ်အောင်၊ ဆူပူအောင် လုပ်နေသူများကို၊ ဗိုလ်ချုပ်က “အစိုးရဟာ၊ ဘယ်သူ့ကိုမှ နိုင်ငံရေး အတိုက်အခံသမားတွေကို၊ နှိပ်စက်၊ ညှင်းပန်းတာ မလုပ်ဖူး” စည်းကမ်းမဲ့၊ တရားလွန်၊ တိုင်းပြည်အကျိုးမဲ့ဆူပူအောင်၊ လုပ်လာလျှင်တော့၊ လက်ပိုက်ကြည့်မနေနိုင်ဘူး၊ နှိပ်ကွပ်ရမှာပဲ။ ဝတ္တရားအတိုင်းလုပ်တာကို မကျေနပ်လို့ရှိရင်၊ တည့်တည့်လင်းလင်းပြောကြပါ။ ထွက်ပေးဖို့အဆင်သင့်ပါပဲ။ မထိတထိနဲ့ ဟိုကပွက်၊ ဒီကဆူတာနဲ့ဆိုလျှင်၊ အရေးမယူဘဲ၊ မနေနိုင်ဘူး” ဟု သတိ
ပေးခဲ့ပါသည်။
၁၉၄၅ ခု ဩဂုတ်လ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်၌ ဒီမိုကရေစီဝါဒနှင့် ပတ်သက်၍ “ဒီမိုကရေစီဝါဒကိုသာ၊ ခေတ်စားအောင် လုပ်ရမယ်။ အဲဒီဝါဒမျိုး အရသာ၊ လွတ်လပ်တဲ့မြန်မာနိုင်ငံ ထူထောင်နိုင်အောင်ကြိုးစားရမယ်။ ဒီမိုကရေစီဝါဒဟာ လွတ်လပ်ရေးနဲ့လည်း ဆီလျော်တယ်။ ဒီဝါဒသာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို အားပေးတယ်။ အဲဒါကြောင့် ဒီဝါဒကို၊ ကျွန်တော်တို့ရည်ရွယ်ရမယ်” ဟုမိန့်ကြားခဲ့သည်ကိုကြည့်လျှင်၊ နိုင်ငံရေး အနာဂတ်ကြိုမြင်သော၊ ပညာရှင်တစ်ယောက်ဖြစ်သည်ကို သိနိုင်ပါသည်။
သူတည်ထောင်ခဲ့သော မြန်မာ့တပ်မတော်နှင့်ပတ်သက်၍ လမ်းညွှန်ခဲ့သည်မှာ “ဒီတပ်မတော်ဟာ၊ဒီနိုင်ငံ၊ ဒီလူမျိုးအတွက် ဒီလူမျိုးတွေရဲ့၊ ကိုးကွယ်ရာ၊ အားထားရာ၊ ဆည်းကပ်ရာ ဆိုတဲ့အနေအထားမျိုး ဖြစ်ရမယ်။ ဒီလိုမဟုတ်ဘဲ၊ ဒီတပ်မတော်ဟာ နိုင်ငံသူ၊ နိုင်ငံသားတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ၊ အော့နှလုံးနာစရာ ဖြစ်မယ်ဆိုရင်၊ ဒီတပ်မတော်ကို၊ တည်ထောင်ထားတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ဟာ အလကားပဲ ဖြစ်မယ်။ တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ အရည်အချင်းညံ့ရင်၊ ဒီတပ်လည်းညံ့မှာပဲ။ ဒီတပ်ညံ့ရင်၊ ဒီတိုင်းပြည်လည်းညံ့မှာပဲ။
ဒီတိုင်းပြည်ညံ့ရင်၊ ဒီလွတ်လပ်ရေးဟာ၊ အလကားပဲ။ နိုင်ငံသူနိုင်ငံသားများနှင့် ဆက်ဆံတဲ့အခါ၊ ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေး ဆက်ဆံပါ။ မှန်မှန်ကန်ကန် ဆက်ဆံပါ။ ရဲဘော်တို့ကို သူတို့အားကိုးချင်လာအောင်၊ အလုပ်လုပ်ပါ။ ငါတို့သာ၊ နိုင်ငံချစ်တယ်ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်မထားကြဖို့ပဲ။ ဒီနိုင်ငံမှာဖြစ်ဖြစ်၊ ဒီပြင်နိုင်ငံမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ စစ်သားတွေချည်း၊ နိုင်ငံချစ်ကြတာ မဟုတ်ဘူး။ စစ်သား မဟုတ်ပေမယ့် နိုင်ငံအတွက်၊ အမျိုးမျိုး၊ အနစ်နာခံ၊ စွန့်လွှတ်၊ စွန့်စားအလုပ်လုပ်ကြတဲ့သူတွေ၊ ရှိတာပဲ။ ဒါကြောင့် စစ်သားမှ စစ်သားဆိုတဲ့ စိတ်သဘောထားကို ပြောင်းရမယ်။ ငါတို့စစ်တပ်ဟာ၊ နိုင်ငံသူ၊ နိုင်ငံသားတွေကို၊ ညှဉ်းဆဲဖို့မဟုတ်ဘူး။ စစ်တပ်ရဲ့ နိုင်ငံရဲ့ အစေခံဖြစ်ရမယ်။ နိုင်ငံဟာ စစ်တပ်ရဲ့ အစေခံ မဖြစ်စေရဘူး။ ဒါက စကားရိုင်းရိုင်းနဲ့ နားလည်အောင်၊
ပြောပြတာပဲ။ ဒီစကား၊ ကျုပ်ပြောတာ၊ စစ်တပ်ကိုပြန်နှိမ်ချင်တဲ့ သဘောနဲ့ပြောတာမဟုတ်ဘူး။ ငါတို့ဟာ လက်နက်ကိုင်၊ လူတွေဖြစ်ကြသော်လည်း၊ မတရားတာ၊ မလုပ်။ နိုင်ငံရဲ့ ရန်သူတွေမဟုတ်။ နိုင်ငံရဲ့ မိတ်ဆွေတွေ ဖြစ်တယ်ဆိုတာအားလုံး၊ သဘောပေါက်အောင်၊ ပြောပြခြင်းဖြစ်တယ်လို့” တပ်မတော်ဖခင် ပီသစွာ၊ သတိပေး လမ်းညွှန်ခဲ့ပါသည်။
နိုင်ငံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ဗိုလ်ချုပ်ရဲ့အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာလည်း၊ ရှင်းလင်းပြတ်သားလှပါသည်။ “လူတိုင်းကတော့ တိုင်းရေး၊ ပြည်ရေး လုပ်တာကို၊ နိုင်ငံရေးလို့ တွက်ထားကြတယ်။ အမှန်ကတော့၊ ကိုယ့်ဘ၀ ရပ်တည်ရေးကစပြီး၊ ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်ရပ်ကွက်၊ ကိုယ့်ကျေးရွာ၊ မြို့နယ်၊ ခရိုင်၊ တိုင်း၊့ပြည်မကြီးတစ်ခုလုံးရဲ့၊ အလုံးစုံ၊ လူမှုရေးကိစ္စတွေဟာ၊ နိုင်ငံရေးပါပဲ။ နိုင်ငံရေးစကားနဲ့ပြောရင်တော့ လူတွေရဲ့ စားမှု၊ သောက်မှု၊ နေမှု၊ ထိုင်မှု အားလုံးဟာ၊ နိုင်ငံရေးပါပဲ” ဟူ၍ နိုင်ငံရေးအနှစ်သာရကိုအများနားလည်အောင် ရှင်းပြနိုင် ခဲ့ပါသည်။
သူထူထောင်ခဲ့သော တပ်မတော်ကို အခွင့်ထူးခံ လူတန်းစားတစ်ရပ်မလုပ်ကြဖို့၊ လွှတ်တော်အပေါ် လက်ဝါးကြီးမအုပ်ဖို့ရန် ၁၉၄၇ ခု ဇွန်လ(၁၀)ရက်နေ့တွင် တိုင်းပြု၊ ပြည်ပြုလွှတ်တော်၌ ရွှေအဆိုအမိန့်တစ်ခုကိုလည်း မိန့်ကြားခဲ့ပါသေးသည်။ ယင်းမှာ “မှတ်ထားကြ။ ငါ့တပ်ထဲမှာ အခွင့်အရေးယူချင်တဲ့ကောင်၊ တစ်ကောင်မှ မရှိစေရဘူး။ မပါစေရဘူး။ လူထုငတ်ရင် အားလုံးငတ်ရမယ်။ လူထုဆင်းရဲရင် ဒို့ရဲဘော်တွေအားလုံး ဆင်းရဲရမယ်။ ငါလည်းဆင်းရဲရမယ်။ ငါတို့တွေ၊ တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ တပ်မတော်ကြီးဟာ၊ ဒီဝါဒနဲ့ချီတက်ဖို့ အရေးကြီးတယ်။” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ စစ်တပ်ကိုလွှတ်တော်နှင့် ပတ်သက်၍ “စစ်တပ်က လက်ဝါးကြီးအုပ်ပြီး၊ တိုင်းပြည်လွှတ်တော်က၊ ဘာမှ အစိုးမရတဲ့၊ စစ်အာဏာရှင်စနစ်မျိုး၊ မရှိရလေအောင်၊ စစ်ဘက်ကို တိုင်းပြည်လွှတ်တော်က အုပ်စိုးပိုင်ခွင့်ရှိရမယ်” ဟူ၍ အာဏာရှင်စနစ် အမြစ်မတွယ်ရလေအောင် နည်းပေးလမ်းပြပြုခဲ့ပါသည်။
ဘာသာလူမျိုးမခွဲခြားသော၊ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်ပဲ့ကိုင်ရှင် ဗိုလ်ချုပ်က “တစ်ခြားနိုင်ငံများလို၊ ဗမာပြည်မှာလည်း တိုင်းရင်းသား၊ လူမျိုးတွေ၊ အများကြီးရှိတာကို တွေ့နိုင်ပါတယ်။ တရုတ်ပြည်၊ဂျပန်ပြည်နှင့် ရုရှားပြည်တို့မှာလည်း သည်အတိုင်းပဲ။ အမေရိကန်ပြည်မှာ အင်္ဂလိပ်စကားကို၊ အင်္ဂလိပ်၊ အီတလီစတဲ့၊ လူအမျိုးမျိုးတို့ စုပေါင်းပြီး၊ လူမျိုးတစ်မျိုးတည်းဖြစ်အောင် ထူထောင်ပြီးသူတို့ကိုယ်ကို အမေရိကန်လို့ ဆိုကြတာပဲ။ ဒါကြောင့် လူမျိုးရေးအားဖြင့်ကြည့်လျှင် တစ်မျိုးတည်းကို လိပ်ခဲတည်းလည်း စွဲပြီး၊ ယူလို့မဖြစ်ဘူး။ လူမျိုးရေးတရားဟောလည်း၊ ငါ့လူမျိုးမှငါ့လူမျိုး၊ တစ်ခြားလူမျိုးတွေဟာ၊ ငါ့လောက်မပြတ်၊ ငါ့လူမျိုးသာ ကမ္ဘာမှာကြီးစိုးရမယ်ဆိုတဲ့ ကျဉ်းမြောင်းသေးသိမ်တဲ့၊ လူမျိုးရေးတရားမဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်လူမျိုးကိုယ်ချစ်ခင်သော်လည်း၊ တစ်ခြားလူမျိုးများကို မုန်းတီးခြင်း၊ အထင်သေးခြင်းမဖြစ်စေဘဲ ကမ္ဘာမှာတိုင်းပြည်အချင်းချင်းသင့်မြတ်စွာ တစ်ဦးအကျိုးတစ်ဦး ဖြစ်ပွားစေအောင် ဆောင်ရွက်တဲ့ လူမျိုးရေးတရားမျိုးဖြစ်ရမယ်” ဟူ၍ လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ သဟဇာတဖြစ်စေမည့်၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှုဖြစ်စေမည့် ဓမ္မစကားကို မျှဝေခဲ့ပါသည်။
ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေး ခွဲခြားမှုမရှိသော၊ လူသားဝါဒကျင့်သုံးသော လွတ်လပ်ရေးဖခင်ကြီးကို ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုက ဗုဒ္ဓဘာသာကိုနိုင်ငံတော် ဘာသာအဖြစ် ပြဌာန်းဖို့ တိုက်တွန်းပြောဆိုရာတွင်ဗိုလ်ချုပ်က “ဒီမယ် ကျွန်တော်တို့တိုင်းပြည်မှာ၊ အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကတည်းက အစ္စလာမ် ဘာသာဝင်တွေရှိတယ်။ ဘရင်ဂျီဘာသာဝင်တွေရှိတယ်။ အစကတည်းက နတ်ကိုးကွယ်ကြတဲ့တောင်တန်းသားတွေရှိတယ်။ အဲဒီ တောင်တန်းသားတွေဟာ အင်္ဂလိပ်လက်အောက် မြန်မာပြည်
ကျရောက်သွားတဲ့အခါ အချို့ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တွေဖြစ်သွားကြပြီး၊ အရိုးစွဲနေကြတာတွေရှိတယ်။ သူတို့တစ်တွေ အားလုံးဟာ နိုင်ငံသားတွေပါပဲ။ တိုင်းပြည်ကို၊ ကျွန်တွင်းက တိုက်ထုတ်ကြတုန်းက ကျွန်တော်တို့ချည်းမဟုတ်ဘူး။ သူတို့အားလုံးပါဝင်ခဲ့ကြတယ်။ အခုကျွန်တွင်းက လွတ်မယ် မကြံသေးဘူး။ သူတို့တွေအပေါ်မှာ အနိုင်ကျင့်ပြီး ငါတို့လူများစုရဲ့(ဗုဒ္ဓ)ဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာဖြစ်ရမယ်လို့၊ လုပ်လိုက်ရင် ကျွန်တော်တို့ဟာ ခွေးလောက်တောင် သောက်သုံး မကျတဲ့ အကောင်တွေ ဖြစ်သွားကြမှာပါ၊ ဆရာ တိုင်းပြည်ကို၊ တိုင်းပြည်ရေးလို တွေးစမ်းပါ။ ဘာသာရေးတွေ၊ ဘာတွေ၊ ညာတွေ လုပ်မနေစမ်းပါနဲ့။ ကျွန်တော်တို့တိုင်းပြည်တစ်ခုလုံးကို စည်းရုံးဖို့လိုတယ်” ဟုဘာသာရေးနှင့်နိုင်ငံရေးကို မရောထွေးဖို့၊ ဝေဖန်၊ ထောက်ပြခဲ့ခြင်းသည်၊ နိုင်ငံရေးအမြော်အမြင်မြင့်မားကြောင်း သက်သေသာဓကတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။
ဘာသာရေးယောင်ယောင်၊ နိုင်ငံရေးယောင်ယောင် လူတစ်ပိုင်းဘုန်းကြီးတစ်ပိုင်းပုံစံကို အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးက မနှစ်မြို့ခဲ့ကြောင်းကို ၁၉၄၇ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့ မြို့တော်ခန်းမ မိန့်ခွန်းတွင် “ဗုဒ္ဓဘာသာထဲမှ လူတစ်ပိုင်း၊ ဘုန်းကြီးတစ်ပိုင်း ဖြစ်နေတာတွေကို တပည့်တော်တို့၊ မကြိုက်နှစ်သက်ပါဘူး” ဟု ပြည်သူလူထုအား၊ သတိပေးခဲ့ဖူးပါသည်။ ထို့အပြင် ဘာသာရေးခုတုံးလုပ်၊ နိုင်ငံရေးအမြတ်ထုတ် တစ်နပ်စား၊ လူ့အတ္တသမားများနှင့် ပတ်သက်၍ “နိုင်ငံရေးကို ဘာသာ တရားဖြစ်သကဲ့သို့ ပြောဆိုနေကြသူများမှာ ယုတ်မာညစ်ထေးသော နိုင်ငံရေးသမားများပင်ဖြစ်တယ်။ ထိုသူတို့ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဤကဲ့သို့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် လီဆယ်ပြောဆိုခြင်းအားဖြင့် ပြည်သူတို့၏စိတ်ကို ရှုပ်ထွေးစေ၍ အကြောင်းအကျိုး အကောင်းအဆိုးကို ဝေဖန်နိုင်စွမ်းမရှိအောင် လုပ်ခြင်းမျှသာဖြစ်တယ်။ အမှန်မှာ ထိုသူတို့၏ပြုလုပ်မှု့သည် နိုင်ငံရေးမဟုတ်။ မိမိတို့အကောက် ဉာဏ်ကိုသုံး၍ မိမိတို့ကြီးပွားရေးအတွက် တစ်နပ်စား နိုင်ငံရေးပင်ဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်သည့်ဘာ သာတရားမှာ လူအသီးသီး၏သက်ဝင်ယုံကြည်မှုပင်ဖြစ်၏။ နိုင်ငံရေးမှာကား လူအသီးသီး၏ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှု သိပ္ပံအတက်သာလျှင်ဖြစ်၏။” ဟု နိုင်ငံရေးနှင့်ဘာသာရေးကို တစ်ကန့်စီထားရှိဖို့သတိပေးခဲ့သော၊ ရွှေစကား၊ ရွှေမိန့်ခွန်းများသည် ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ်၊ အခြေအနေများနှင့် အံဝင်ခွင်ကျ၊ ဖြစ်နေကြောင်း အံ့ဩဖွယ်ရာ တွေ့မြင်နေရပါသည်။
လူထုကို ယုံကြည်အားကိုးသော ပြည်ချစ်ဗိုလ်ချုပ်က “တိုင်းပြည်လူထုရဲ့ထောက်ခံမှုနဲ့ ကျုပ်တို့အစိုးရဖြစ်နေတာ။ တိုင်းပြည်က မကြည်ညိုဘူးဆိုတာကို ကျုပ်တို့သိလာတဲ့ တစ်နေ့မှာ ကျုပ်တို့လည်းတွယ်ကပ်မနေဘူး။ သို့သော်လည်း ကျုပ်တို့ကို တစ်နှစ်လောက်၊ စောင့်ကြည့်တဲ့အခါမှာ ကျုပ်တို့ဟာ ဘယ်လိုလူတန်းစားမျိုးတွေလဲ။ ရာဇဝင် (သမိုင်း) မှာ အရေးခံမယ့် လူစားမျိုးတွေလား။ ရာဇဝင်မှာ အဆဲခံရမယ့် လူစားမျိုးတွေလားဆိုတာ၊ ခင်ဗျားတို့ကိုယ်တိုင် သိလာပါလိမ့်မယ်။” ဟု မိမိတို့အစိုးရ
အဖွဲ့ကို လူထုကြီးက မကြိုက်တော့လျှင် ကလိမ်ကကျစ်ဉာဏ်ဆင်ပြီး၊ “မျှော့သတ္တဝါ” လိုတွယ်ကပ် နေမည် မဟုတ်ကြောင်း မိန့်ကြားခဲ့သည်ကို ကြည့်လျှင်လူထုကို အစိုးရက တန်ဖိုးထားလေးစားကြောင်း သိသာထင်ရှားလှပါသည်။
“လွတ်လပ်ရေးရပြီးလျှင် ကျုပ်နိုင်ငံရေးလောက ကထွက်မယ်။ ခြံစိုက်မယ်။ စာရေးပြီး အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းမယ်” လို့ ပွင့်လင်းရိုးသားစွာ ရင်တွင်းဖြစ်စကားများပြောဆိုခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်ကို သူရိယသတင်းစာတိုက်ပိုင်ရှင် မျိုးချစ်ပါတီထူထောင်သူ ဗမာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် နယ်ချဲ့လက်ပါးစေ ဦးစောနှင့်အပေါင်းပါတစ်စုက ၁၉၄၇ ခု ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက် စနေနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၇ မိနစ် ရန်ကုန်မြို့ အတွင်းဝန်ရုံး၍ အစည်းအဝေးလုပ်နေစဉ် လုပ်ကြံခဲ့ကြသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်းဆန်းအပါ အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်
ကြီး ၉ ဦး ကျဆုံးခဲ့ရသော ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက် အာဇာနည်နေ့သည် အမိမြန်မာပြည်ကြီး လွတ်လပ်ရေးအတွက် စွန့်လွှတ်ပေးဆပ်သူတို့၏ မဟာအောင်ပွဲအထိမ်းအမှတ်နေ့ ကမ္ဘာတည်သရွေ့၊ မြန်မာပြည်သူလူထု မေ့၍မရနိုင်သောနေ့တစ်နေ့အဖြစ် တည်ရှိနေမည်မှာ မြေကြီး၊ လက်ခတ်မလွဲပင် ဖြစ်ပေသည်။
ဂျက်ဖရီတင်အုန်း (R.I.T ရန်ကုန်စက်မှု့တက္ကသိုလ်)
